Кіріспе

Бірнеше Шығыс православиелік және Шығыс католик шіркеулерінде патриарх немесе бас епископты Киелі Синод деп аталатын епископтар тобы сайлайды. Мысалы, Киелі Синод Грузия православие шіркеуінің басқару органы болып табылады. Шығыс православиесінде Киелі Синод шіркеудегі жоғары билік болып табылады және ол шіркеу ұйымдастыру, дін және құлшылық тәртібі мәселелері бойынша ережелерді қалыптастырады.

Ертедегі синодтар

Шіркеуге қатысты маңызды мәселелерді талқылау үшін синодты немесе шіркеу қызметкерлерінің кеңесін шақыру принципі шіркеу тарихының бастапқы кезеңдеріне дейін жетеді. Апостолдар Иерусалимде басқа ұлттан келген жаңа мүшелердің Ескі Заңды сақтауы қажет пе, жоқ па деген мәселені шешу үшін жиналған күннен бастап (Апостолдардың істері 15:6–29), қажеттілік туған сайын мұндай жиналыстарды шақыру қалыптасқан дәстүрге айналды. Епископтар өздерінің дін қызметкерлерінің синодарын шақырып, митрополиттер мен патриархтар өздеріне бағынышты епископтарды жинады, ал 325 жылдан бері бүкіл католик әлемін білдіретін, жалпы кеңестер деп аталатын ең ірі синодтар өткізіліп келеді.

Экуменикалық Патриархат Синоды

Экуменикалық Патриархатты "Киелі және қасиетті Синод" басқарады, ол Константинопольде немесе оның жанында тұратын (тіпті уақытша болса да) епископтардан құралған "тұрғылықты Синодтан" (эндемуса синодтан) дамыған. Оған Константинополь Патриархы төрағалық етеді және он екі иерархтан тұрады, олардың әрқайсысы бір жылға мүше болады, ал жартысы әр алты ай сайын ауыстырылады.

Ресейлік Киелі Синод

Ең қасиетті Синод немесе Ең қасиетті Басқарушы Синод (Ланг ру) – Ресейдегі православие шіркеуінің басшыларының жиыны. Ол 1721 жылғы қаңтарда Ұлы Петр, Стефан Яворский және Феофан Прокопович Мәскеу патриархатын алмастыру мақсатымен құрылды. 1917 жылғы Ақпан революциясынан кейін таратылып, Тихонның басшылығымен Мәскеу патриархаты қайта жаңғыртылды. Қазіргі Ресейде Ресей православие шіркеуінің Киелі Синоды – Соборлар арасындағы Ресей православие шіркеуінің жоғары басқару органы болып табылады. Оның төрағасы – Мәскеу және барлық Ресей патриархы.

Грек Киелі Синоды

Ресейдің Синодтық үкіметін еліктеген алғашқы православие шіркеуі Грекия болды. 1822 және 1827 жылдары еркін Грекияның ұлттық жиналыстары өз шіркеуін Константинопольдің Экуменикалық Патриархынан тәуелсіз ету процесін бастады. 1833 жылы Грекия Парламенті Патриархтың билігін ресми түрде қабылдамай, Ресей үлгісімен Киелі Басқару Синодын құрды. Ұзақ даулардан кейін Патриарх 1850 жылы грек Синодын мойындады. Осыдан бері Грекия шіркеуі Ресей шіркеуі сияқты Киелі Синодпен басқарылып келеді. 1852 жылы оның құқықтары мен міндеттерін реттейтін заң қабылданды. Ол Афинада Афина митрополитінің төрағалығымен өткізілді. Үкімет бір жылдық мерзімге төрт басқа епископты дауыс беру арқылы мүшелікке тағайындады. Мүшелер патша мен үкіметке адалдық серт берді. Олардың отырыстарын Ресейдің обер-прокуроры сияқты үкімет таңдаған патшалық комиссар бақылады. Комиссардың келісімі болмаса, ешқандай акт жарамсыз деп есептелді. Сондай-ақ, мемлекет тағайындаған хатшылар, жазушылар және қызметшілер де болды. Киелі Синод грек шіркеуінің жоғары органы болды және Ресей үлгісімен бірдей құқықтар мен міндеттерге ие болды, ал литургияда Патриархтың орнына оның аты аталды. 1924 жылы Грекия Республикасы жарияланғаннан кейін Киелі Синодтың патшалық бақылауы тоқтатылды, ал 1932 жылы Афина митрополитінің архиепископтық дәрежеге көтерілуімен архиепископ литургияларда аталды. Бүгінде жоғары билік барлық епархиялық епископтардың Синодына берілген, олардың барлығы Афина және бүкіл Грекия архиепискобының төрағалығымен метрополиттік мәртебеге ие (Грекия шіркеуінің Иерархиясы). Бұл Синод жалпы шіркеу мәселелерін қарастырады. Тұрақты Синод сол төрағалыққа бағынады және Архиерей мен 12 епископтан тұрады, олардың әрқайсысы бір мерзімге кезекпен қызмет етеді және әкімшілік мәселелермен айналысады.

Румыния Православие шіркеуінің Киелі Синоды

Румын Православие шіркеуінің Киелі Синоды шіркеуге қатысты барлық мәселелер бойынша жоғары билік ретінде құрылған. Оған Патриарх, барлық митрополиттер, архиепископтар, епископтар және шіркеудің викарий епископтары кіреді. Киелі Синод әдетте жылына екі рет, көктемде және күзде қалыпты сессияларда жиналады, бірақ қажет болған жағдайда төтенше сессиялар да ұйымдастырылады. Шіркеудің барлық мәселелері бойынша жоғарғы билік болғанымен, ол кеңесақылық орган болып табылады, себебі оның барлық мүшелері – бүкіл шіркеудің басшылары және Румын Православие шіркеуінің (РОПШ) барлық жамағаттарын тікелей өкілдік етеді.

Серб Православие шіркеуінің Киелі Синоды

Серб Православие шіркеуін бес мүшелі Киелі Синод басқарады. Патриарх – тұрақты мүше, ал қалған төртеуі – Епископтар кеңесі тарапынан екі жылдық мерзімге сайланатын епископтар. Епископтар кеңесі – шіркеудің барлық митрополиттері мен басқа епископтарын білдіретін орган.

Болгария Православие шіркеуінің Киелі Синоды

Болгария Православие шіркеуінің барлық аумағындағы жоғарғы рухани, сот және әкімшілік билік Патриарх пен епархиялық басшылардан – митрополиттерден құралған Киелі Синодқа жүктеледі.

Копттердің Киелі Синоды

Александрия Копт Православие шіркеуінің Киелі Синоды – Александрия шіркеуінің жоғары органы болып табылады және ол шіркеу ұйымы, діні, құлшылық тәртібі мәселелері бойынша қағидалар мен ережелерді бекітеді. Синод төрағасы – Александрия Папасы, ал мүшелері – шіркеудің митрополиттері, епископтары, хор епископтары және Александрия патриархтық викарийі.

Сирия тіліндегі Киелі Синод

Антиохия Сирия Православ шіркеуінің Киелі Синоды – Антиохия шіркеуінің жоғарғы органы болып табылады. Оған Антиохия Патриархы төрағалық етеді, ал митрополиттер мен епископтар мүшелік етеді.

Католик шіркеуі

Католик шіркеуінде әрбір sui iuris патриархалды шіркеу мен әр ірі архиепископтық шіркеудің өзінің епископтар синоды бар, ол тиісті sui iuris шіркеу үшін заңдар жасауға толық құқылы және оның трибуналы болып табылады. Шығыс шіркеулерінің Канон кодексінде епископтар синоды осы мағынада 115 рет еске алынады. Ол кейбір шығыс православие және шығыс православиелік шіркеулерде қолданылатын "қасиетті", "қасиетті және киелі", "ең қасиетті" сияқты құрметті атауларды қоспайды. Шығыс шіркеулерінің Канондар кодексі патриархалды немесе ірі архиепископтық шіркеудің тұрақты синоды мен оның епископтарының толық құрамындағы синоды арасындағы айырмашылықты көрсетеді. Тұрақты синод жоғарыда аталған "қасиетті синод" терминіне сәйкес келеді. Тұрақты синод патриарх немесе ірі архиепископ пен бес жыл мерзімге тағайындалған төрт епископтан тұрады. Осы төртеудің үшеуі шіркеудің епископтар синодымен сайланады, ал біреуін патриарх немесе ірі архиепископ тағайындайды, ал тағы төртеуі мүшелікке кедергі келтірілген жағдайда оларды алмастыру үшін осылайша тағайындалады. Шіркеудің барлық епископтарының синоды тек оған ғана шешім қабылдауға құқылы мәселе туғанда, немесе патриарх немесе ірі архиепископ тұрақты синодтың келісімімен қажет деп тапқанда, немесе кемінде үштен бірі епископтар белгілі бір мәселені қарастыру үшін шақыруды сұрағанда шақырылады. Сонымен қатар, кейбір шіркеулердің жеке канондық заңдары бойынша, олардың епископтар синоды белгілі бір уақыт аралықтармен шақырылуы тиіс. Митрополиттік sui iuris шіркеулерінде епископтар синодының орнына иерархтар кеңесі рөл атқарады.