Кіріспе

Етеккір, қынап секрециясы және т.б. үшін жеке күтім өнімдері. Әйелдер гигиенасы өнімдері – етеккір кезінде, қынап секрециясы және жыныс мүшелеріне қатысты басқа да физиологиялық процестерде қолданылатын жеке күтім өнімдері. Етеккір кезінде қолданылатын өнімдерді етеккір гигиенасы өнімдері деп те атайды, оларға етеккір төсегіштер, тампондар, пантилайнерлер, етеккір тостағандары, етеккір сүңгіштер және етеккір іш киімдері жатады. Әйелдер гигиенасы өнімдеріне қынапты немесе жыныс мүшелерін тазартатын өнімдер де кіреді, мысалы, душ, әйелдерге арналған сүлгілер және сабын. Әйелдер гигиенасы өнімдері бір реттік немесе қайта қолданылатын болуы мүмкін. Санитарлық төсегіштер, тампондар және пантилайнерлер – бір реттік әйелдер гигиенасы өнімдері. Етеккір тостағандары, матадан жасалған төсегіштер, етеккір іш киімдері және сүңгіштер – қайта қолданылатын әйелдер гигиенасы өнімдері.

Тазалау құралдары

Душ: вагинаның ішін тазартатын сұйықтық. Әйелдер гигиенасы үшін арналған, тазалау мақсатында қолданылатын құралдар аллергиялық реакция мен тітіркенуге алып келуі мүмкін, себебі вагина өзінің ішіндегі бактерияларды табиғи түрде шығарып тастайды. Көптеген медицина мамандары душ жасауға қарсы кеңес береді, өйткені ол вагина флорасы мен қышқылдығының тепе-теңдігін бұзуы мүмкін. Зерттеулер көрсеткендей, вагинаның қасиеттері оған зиянды микроорганизмдерден табиғи түрде қорғануға мүмкіндік береді. Вулвовагинальды инфекцияларға қарсы туа біткен қорғаныс механизмдеріне қалыпты вагина флорасы, қышқыл вагина pH деңгейі және вагина сөлінісі жатады. Вагинада тұратын бактериялар қышқыл pH деңгейін сақтауда және сыртқы патогендердің вагиналық шырышты қабыққа жабысуына бәсекелесуде маңызды рөл атқарады. Бұған қоса, бұл бактериялар бактериоцин сияқты микробқа қарсы заттарды өндіру арқылы патогендерге қарсы қорғаныс көрсетеді. Бес әйелдің вагина сұйықтығын *in vitro* (ішінде) талдау нәтижесінде, *Escherichia coli* және В тобы стрептококктары сияқты басқа бактерияларға қарсы белсенділік байқалды. В тобы стрептококктарына қарсы қорғаныс, әсіресе жүкті әйелдер үшін маңызды, себебі ол көбінесе асқазан-ішек жолы арқылы вагинаға тарап, мерзімінен бұрын босану, нәрестелердің менингиті және ұрықтың өлімі қаупін арттырады. Сонымен қатар, бұл асимптоматикалық бактериурияға, зәр жолдарының инфекциясына, жоғарғы жыныс жолдарының инфекциясына және босанғаннан кейінгі эндометритке әкелуі мүмкін.

Қауіптері

Әр түрлі өнімдер денсаулыққа қауіп тудыруы мүмкін, олардың кейбіреулері дәлелденген, ал кейбіреулері болжамды. Токсикалық шок синдромы: Тампондарды ұзақ уақыт пайдаланған кезде сирек кездесетін ауру, бірақ тікелей тампон пайдаланумен байланысты емес, Streptococcus pyogenes немесе Staphylococcus aureus түріндегі бактериялармен байланысты удың салдарынан туындайды. Бактериялық вагиноз вагина қабырғалары мен кіндікшеде біркелкі ақ/сұр қабат түрінде көрінеді, оған балықтың иісі және вагинаның pH көрсеткіші 4,5-тен жоғары болады. Қайталанудың қиындығы бактериялардың бейімделу механизмдерімен және қалыпты вагинальды флораның толыққанды қалпына келмеуімен байланысты. Бұл жағдай рак сияқты денсаулыққа зиян келтіретін салдарларға әкелуі мүмкін.

Жігіт-жаназаның аймағы

Вульва инфекциялардан қорғайтын алғашқы қорғаныс шебі болып табылады. Көбінесе зиянды заттар вульваның бүктемелерінде жиналады, ал ылғалдың артуы, терлеу, етеккір және гормоналдық өзгерістер микроб түрлерінің өсуі мен тепе-теңдігіне әсер етеді, бұл жағымсыз иіс пен вульвовагинальды инфекцияларға алып келуі мүмкін. Бұл шығарылым бактериялар, қынап қабырғаларынан түскен эпителий жасушалары, сондай-ақ жатыр мойны мен қынаптан бөлінетін шырыш және сұйықтықтан (плазмадан) тұрады. Етеккір циклі бойында шығарылымның мөлшері мен консистенциясы өзгеріп отырады. Циклдің басында және соңында, эстроген деңгейі төмен болғанда, шығарылым тығыз, жабысқақ және сперматозоидтар үшін қолайсыз болады. Овуляцияға дейін эстроген деңгейі көтерілгенде, шығарылым бірте-бірте мөлдір, сұйық және созылатын болады. 160 респонденттің ішінде 108 (67,5%) қыз менархеден бұрын етеккір туралы білген. 60 (37,5%) қыз үшін ақпараттың басты көзі аналары болған. Көпшілігі, 138 (86,25%), етеккірді физиологиялық процесс деп санайды. Тек 78 (48,75%) қыз ғана етеккір кезінде гигиеналық төсемдерді қолдануды біледі. Практикалық тұрғыдан алғанда, тек 18 (11,25%) қыз етеккір кезінде гигиеналық төсемдерді пайдаланған. Тазару үшін 156 (97,5%) қыз сабын мен суды қолданған. Шектеулерге қатысты, 136 (85%) қыз етеккір кезінде түрлі шектеулерді сақтаған.

Шығындар мен салықтар

Тампон салығы – тампон, кілегей және менструалды кеселерге салынатын сату салығының қысқаша атауы. Менструалды гигиена үшін қажетті бұл тауарлардың құны көптеген төмен кірісті әйелдер үшін тым жоғары деп есептеледі. Әлем бойынша кем дегенде жарты миллион әйелдің осы тауарларды сатып алуға жеткілікті қаражаты жоқ. Бұл оқудан қалуға, тіпті оқуды тоқтатуға алып келуі мүмкін. Кейбір елдерде медициналық құралдар мен дәретхана қағазы сияқты қажетті заттарға салық салынбайды. Әлемдік деңгейде салықты толығымен жоюға бағытталған бірнеше бастама бар. Кейбір елдерде мұндай петициялардың нәтижесі оң болды (мысалы, Ұлыбритания мен АҚШ-тың кейбір аймақтарында).

Түрмедегі өнімдерге қол жеткізу

АҚШ Федералды түрме бюросы өз мекемелеріндегі әйелдерге тегін санитарлық төсемдер мен тампондар қамтамасыз етілетінін хабарлады. 2018 жылғы 22 мамырда қабылданған «Бірінші қадам» заңының 411-бабында былай делінген: «Түрме бюросының директоры (с) тармақшасында сипатталған денсаулық сақтау өнімдерін әрбір тұтқынның денсаулық сақтау қажеттіліктеріне қарай, жеткілікті мөлшерде тегін ұсынуға тиіс».

Басқа әлеуметтік көзқарастар

Кейбір қыздар мен әйелдер жыныстық қатынасқа түспегеніне қарамастан, тампон мен менструалды кеселерді өздерінің пәктігіне әсер ететін нәрсе деп есептеуі мүмкін. Паралич болған жағдайда да етеккір келуі мүмкін; қандай өнімді қолдану – әр адамның жеке таңдауы.

Тарих

Ежелгі Мысырда, Рим империясында және Индонезияда түрлі табиғи материалдар – жүн, шөп, папирус – тампон ретінде қолданылған. Ежелгі Жапонияда тампон қағаздан жасалып, «кама» деп аталатын арнайы байлауышпен бекітіліп, күніне 12 рет ауыстырылатын. 18 ғасырдағы Швецияда қарапайым халықтағы әйелдер әйелдер гигиеналық құралдарды қолданбаған және киімдегі етеккір іздеріне көп көңіл бөлмеген. Осы кезеңде етеккір кезінде әйелдер көбінесе «киім киетін» немесе «сәрк киетін» деген сөздер қолданылған, «сәрк» – көйлек сияқты іш киім. Бұл үшін матадан жасалған киімдер немесе арнайы жамылғылар пайдаланылған болуы мүмкін. Дегенмен, индустриалдық дәуірге дейінгі кезеңдегі етеккір төсемдері туралы мәліметтер аз. Артефакт ретінде әртүрлі типтегі етеккір төсемдері сақталмаған немесе белгілі бір мағынада табылған жоқ, себебі қолданылған маталар тозығы жеткенде немесе менопауза кезінде қажеттілігі тоқтағанда тасталатын. Алайда, технология дамыған сайын, гигиеналық өнімдер менструальдік төсемдер түрінде пайда болды, олар санитарлық төсемдер деп те аталады. Швецияда бұл 19 ғасырдың соңында болды және 20 ғасырдың басында урбанизация салдарынан тазалыққа, жеке гигиенаға және денсаулыққа көбірек назар аударумен байланысты. 19 ғасырдың соңында Johnson & Johnson компаниясы Америка нарығына алғашқы коммерциялық санитарлық төсемді ұсынды. Бұл фланельден жасалған етеккір төсемінің бір түрі болды. Санитарлық төсемдер туралы жарнамалар мен өнім туралы ақпарат санитарлық төсемдер тарихы туралы білімнің негізгі көзі болып табылады.

XX ғасырдың басындағы коммерциялық өнімдер

Санитарлық салфеткалар тоқыма мақтадан, тоқылып немесе тігіліп жасалып, жыртық матамен толтырылуы мүмкін. Олар жеке пайдалану үшін үйде жасалған немесе мата өндірісі дамыған қалаларда жаппай өндіріліп сатылуы мүмкін еді. 1879 жылы Швецияда пайда болған менструальдік қабылдағыш – бұл етеккірге арналған ең алғашқы гигиеналық өнім. Ол, сол кездегі көптеген гигиеналық заттар сияқты, резеңкеден жасалған және ішкі аймаққа сырттан бекітілетін ыдыс пішіндес қапшыққа ұқсас болған. Менструальдік қабылдағыш кең танылмаған. 20-шы ғасырдың бірінші жартысында менструальдік кесеге ұқсас ерте интравагинальді етеккір өнімдері пайда болды, алғашқы патенты 1903 жылға дейін жетеді. Менструальдік белдік – етеккірді қорғаудың тағы бір түрі, ол 19-шы ғасырдың соңында пайда болды. Олар салфетканы арнайы ұстағышта орналастыру арқылы жасалған, ол белге белбеумен бекітілген. Осындай конструкциядағы салфеткалар шведтік патенттік құжаттарда «сору салфеткалары» деп аталады, мысалы, 1889 жылғы «менструацияға арналған сору салфеткасы» патенты. Менструальдік белдіктің бағасы 2,75 – 3,50 SEK аралығында болуы мүмкін, ал салфеткалар пакетінің мөлшеріне байланысты әрқайсысы шамамен 4–5 SEK-қа сатып алынуы керек еді. Қолда бар баға ақпаратына сүйенсек, етеккірді қорғау құралдарының бағасы жоғары болғандықтан, оны әркімге алу мүмкін болмаған. Санитарлық белдік – менструальдік белдіктің заманауи нұсқасы, бірақ көбірек корсет сияқты. Белдіктің функциясы – пайдаланушыға еркін қозғалу мүмкіндігін бере отырып, салфетканы орнында ұстап тұру. Бұл өнім Швецияда 1940 жылдары енгізіліп, 1960 жылға дейін қолданылды. 1970 жылдары салфетканың төменгі жағына жабысқақ қабат қосылды, ол ішкі киімге бекітілуге және белбеу, қауіпсіздік жіп немесе белдіксіз ұстап тұруға мүмкіндік берді.