Кіріспе

Перзентке қарсы және гормондық емес жедел контрацепция құрылғылары, жатыр ішілік спиральдар (ИҰҚ)

Медициналық қолданыстар

Мыс спиральдары – ұзақ әрекет ететін қайтымды контрацепцияның бір түрі және қолжетімді ең тиімді әдістердің бірі. Спиральдың түрі мен мыс мөлшері әртүрлі мыс спиральдарының тиімділігіне әсер ете алады. Әлем бойынша тиімділігі төмен ескі спиральдар енді шығарылмайды. Басқа қайтымды контрацепция түрлерінен айырмашылығы, мыс спиральдары үшін қалыпты қолданудағы сәтсіздік деңгейі мен мінсіз қолданудағы сәтсіздік деңгейі бірдей, себебі спираль пайдаланушының әрекеттеріне тәуелді емес.

Қажетті контрацепция

1976 жылы мыс спиральінің жедел контрацепция (ЖК) ретінде қолданылуы мүмкін екені алғаш рет анықталды. Мыс спиральі – ең тиімді жедел контрацепция түрі. Ол қазіргі қолданыстағы гормоналды ЖК таблеткаларынан тиімдірек. ЖК үшін мыс спиралін қолданатындардың арасындағы жүктілік деңгейі 0,09% құрайды. Оны қорғанышсыз жыныстық қатынастан кейін бес күнге дейін ЖК ретінде қолдануға болады және бұл бес күн ішінде тиімділігі төмендемейді. Мыс спиралін жедел контрацепция үшін пайдаланудың қосымша артықшылығы – оны орнатудан кейін 10–12 жыл бойы тұрақты контрацепция құралы ретінде қолдануға болады.

Жанама әсерлер

Шығару: Кейде мыс спираль жатырдан өздігінен шығып кетуі мүмкін. Ерекше вагиналды бөлшектер, құрсақ ауыруы немесе ыңғайсыздық, етеккір арасында қан кету, жыныстық қатынастан кейін қан кету, диспареуния немесе спиральдің жіптерінің жоқтығы немесе ұзаруы шығарудың мүмкін белгілері болуы мүмкін. Магниттік-резонанстық томография (МРТ) мыс спиральдың орнын ауыстыруы мүмкін, сондықтан МРТ-ға дейін және кейін спиральдің орнын тексеру ұсынылады. Перфорация: Өте сирек жағдайларда спираль жатыр қабырғасы арқылы өтіп кетуі мүмкін. Жұқпаның алдын алудың дұрыс шаралары гонорея немесе хламидиоз инфекцияларының барысына аз немесе ешқандай әсер етпейді, бірақ клиенттерді де, қызметкерлерді де жалпы жұқпадан қорғау үшін маңызды, мысалы, жергілікті анестезия қолдану сияқты. Мизопростол енгізуден 6-12 сағат бұрын жатыр мойнының кеңеюіне көмектеседі.

Құрылғының сипаттамасы

Дүние жүзінде мыстан жасалған ІҰҚ-тың бірнеше үлгісі бар. Көптеген мыс құрылғылары мыс сымға оралған пластикалық өзектен тұрады. Көптеген ІҰҚ-тар гормондық спиральға ұқсас Т-тәрізді болып келеді. Дегенмен, мыстан жасалған "қалыпсыз" ІҰҚ-тар да бар. ParaGard қазіргі уақытта АҚШ-та қолжетімді жалғыз модель болып табылады. Канадада кем дегенде үш мыс спираль бар, олардың екеуі бала тумаған әйелдерге арналған, жіңішке Т-тәрізді нұсқалары. Ертедегі мыс ІҰҚ-тары тек тік сабына ғана мыс салынған, бірақ жаңа үлгілерде көлденең қолдарына да мыс оралған, бұл тиімділігін арттырады. Кейбір жаңа модельдерде мыс бөлшектенуді кешіктіру және құрылғының қызмет ету мерзімін ұзарту үшін пластикалық өзектің орнына күміс өзегі бар. Құрылғылардың қызмет ету мерзімі 3 жылдан 10 жылға дейін, алайда кейбір зерттеулер TCu 380A 12 жылға дейін тиімді болатынын көрсетті. Оның АТС коды - .

Рамасыз спиральдер

Қоршаусыз спираль, дәстүрлі спиральдерге тән "Т" пішін беретін қоршауды қолдануды жояды. Бұл дизайн өзгерісі бұрынғы спиральдармен байланысты дискомфортты және шығарылуды азайту үшін жасалды; қатты қоршауы болмағандықтан, қоршаусыз спираль жатырдың пішініне бейімделуі керек. Бұл, қоршаулы мыс спиральдармен салыстырғанда, шығарылу және тоқтату көрсеткіштерін азайтуға мүмкіндік береді. Gynefix – қазіргі уақытта қолжетімді жалғыз қоршаусыз спираль бренді. Ол полипропилен жіпке орналасқан қуыс мыс түтіктерден тұрады. Ол жатыр мойны арқылы арнайы аппликатормен енгізіледі, бұл аппликатор жіпті жатырдың түбіне (жоғарғы бөлігіне) бекітеді; содан кейін жіп жатыр мойнынан сыртқа созылған қалдықпен кесіледі, немесе пациенттің жайлылығы үшін жатыр мойнының каналына қайтарылады. Бұл қалдық тартылғанда, бекіткіш босатылады және құрылғы алынып тасталады. Бұл "Т" пішіндес спиральді алып тастауға қарағанда көбірек күш салуды талап етеді және алып тастау кезінде шамамен бірдей дискомфортты тудырады.

Әрекет ету механизмі

Жүзімшелік спиральдің негізгі әрекет ету механизмі – ұрықтандырудың алдын алу. Мыс жатырда спермицид ретінде әрекет етеді. Мыс иондарының, простагландиндердің және жатыр мен түтік сұйықтықтарындағы ақ қан клеткаларының деңгейін жоғарылатады, әсіресе шұғыл контрацепция ретінде қолданғанда. Дегенмен, спираль қолданушы әйелдерде контрацепция қолданбаған әйелдерге қарағанда эмбрион жоғалту деңгейі жоғары екенін көрсететін нақты дәлелдер жоқ. Соңғы деректер бойынша, әлемде 169 миллион адам спираль қолданады. Бұл гормонды және гормонсыз спиральдарды қамтиды. Спиральдар ең көп Азияда таралған, онда оның көрсеткіші шамамен 30% құрайды. Африка мен Еуропада бұл көрсеткіш 20% шамасында.

Тарих

Араб саудагерлері ұзақ сапарға шыққан түйелерінің жатырларына кішкентай тастар салып, жүктіліктің алдын алған деген әңгіме бар. Бұл оқиға бастапқыда отбасылық жоспарлау бойынша ғылыми конференциядағы қатысушыларды көңілдіру үшін айтылған қияли әңгіме болған; кейіннен шындыққа жатқызылғанымен, оның тарихи негізі жоқ. Алғашқы жасанды спираль 1902 жылы жасалған. Ол жатыр мойнының үстінде тұратын сабақты пессарийлерден (тұқымдық пессарий) дамытылды, ал осы құрылғылардың сабағы тікелей жатырдың ішіне дейін созылған. Олар қынап пен жатырдың екеуін де алып жүргендіктен, мұндай сабақты пессарийді де жатыр ішіндегі құрылғы деп атаған. Жатыр ішіндегі құрылғыларды қолданумен инфекцияның жоғары деңгейі байланысты болды, сондықтан медициналық қауым оларды айыптады. Толығымен жатырда орналасқан алғашқы жатыр ішіндегі құрылғы 1909 жылы неміс басылымында сипатталған, бірақ автор өнімін сатуға жібермеген көрінеді. 1929 жылы неміс ғалымы Эрнст Графенберг жібек тігістерден жасалған ЖКС туралы есеп жариялады. Оның сақинасын қолданған 1100 әйелдің 3%-ы жүкті болған. 1930 жылы Графенберг күміс сымға оралған жақсартылған сақинаны қолданған 600 әйелдің арасында жүктілік деңгейі 1,6%-ға төмендегенін хабарлады. Графенбергтің білмеуі бойынша, күміс сымда 26% мыс болған. Мыстың ЖКС тиімділігін арттырудағы рөлі шамамен 40 жылдан кейін ғана анықталды. 1934 жылы жапондық дәрігер Тенрей Ота Графенбергтің сақинасының ортасында қолдаушы құрылымы бар нұсқасын жасады. Бұл орталық дискіні қосу ЖКС-тің жатырдан шығып кету мүмкіндігін азайтты. Бұл құрылғылардың инфекция деңгейі әлі де жоғары болды, ал оларды қолдану мен дамыту Екінші дүниежүзілік соғыс саясатымен шектелді: нацистік Германияда да, оның одақтасы Жапонияда да контрацепцияға тыйым салынды. Одақтастар Графенберг пен Отаның жұмысы туралы соғыс аяқталғаннан кейін ғана білді. Қытайда өндіріс құнының төмендігіне байланысты кеңінен қолданылды. Қытай үкіметі 1993 жылы болаттан жасалған ЖКС өндірісін жоғары сәтсіздік деңгейіне байланысты (жылына 10%-ға дейін) тоқтатты. АҚШ-та тұратын Говард Татум 1968 жылы пластикалық Т пішіндес ЖКС-ті ойлап тапты. Көп ұзамай Чилиде Хайме Зиппер контрацепция құралдарының тиімділігін арттыру үшін оларға мыс қосу идеясын ұсынды. Мыс қосылған құрылғылардың тиімділігін төмендетпестен кішірек өлшемде жасауға болатыны анықталды, нәтижесінде ауырсыну мен қан кету сияқты жағымсыз әсерлер азайды. Робинс компаниясы 1975 жылдың сәуір айында Dalkon Shield құрылғысының халықаралық сатылуын тоқтатты. Татум мыстан жасалған ЖКС-тің көптеген үлгілерін жасады. Ол металлдың жоғалуын болдырмайтын және құрылғының қызмет ету мерзімін ұзартатын мыс жағалары бар TCu220 C құрылғысын жасады. 1970 жылдары екінші буын мыс құрылғылары да пайда болды. Бұл құрылғылардың мыс бетінің ауданы жоғары болды және алғаш рет 99%-дан астам тиімділік деңгейіне қол жеткізілді. Бұл АҚШ-та қолдануға рұқсат етілген жалғыз мыс құрамындағы жатыр ішіндегі құрылғы (Mirena, Skyla, Liletta және Kyleena сияқты төрт гормоналды жатыр құрылғысы да рұқсат етілген). Paragard құрамында Т пішіндес полиэтилен қаңқасы бар, оны мыс сыммен орап, ЖКС-ті алып тастауға көмектесетін екі монофиламентті жіп қоса жасалған. Paragard T 380A 1970 жылдары Population Council және Finishing Enterprises Inc. (FEI) компанияларымен әзірленген. Population Council-дың Paragard құралына жаңа дәрілік препаратты қолдану өтініші (NDA) АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) тарапынан мақұлданды және FEI 1984 жылы оны АҚШ-тан тыс жерлерде тарату үшін өндіре бастады. GynoPharma (алғашқы GynoMed) 1988 жылдың мамырында АҚШ-та оны сатуға кірісті. 1995 жылдың 2 тамызында Ortho McNeil GynoPharma компаниясын сатып алып, Paragard құралын АҚШ-та сатуға кірісті. 2004 жылдың 1 қаңтарында FEI Women's Health Population Council-дан патентті және Ortho McNeil компаниясынан АҚШ-та сату құқығын алды. 2005 жылдың 10 қарашасында Barr Pharmaceuticals компаниясының еншілес компаниясы Duramed Pharmaceuticals FEI Women's Health және Paragard компанияларын сатып алды. 2008 жылдың 18 шілдесінде Teva Pharmaceutical Industries Ltd компаниясы Barr Pharmaceuticals компаниясын сатып алатыны туралы хабарланды. 2017 жылдың 1 қарашасында The Cooper Companies компаниясы Paragard құралын Teva Pharmaceutical Industries компаниясынан шамамен 1,1 миллиард долларға сатып алды. Paragard құралына 1984 жылы FDA берген бастапқы мақұлдама 4 жыл үздіксіз қолдануға рұқсат берді, кейін 1989 жылы 6 жылға, 1991 жылы 8 жылға, ал 1994 жылы 10 жылға дейін ұзартылды. (ATC коды)