Кіріспе

Перзент тудыруды бақылаудың тоқтату жолы

Тарих

Мүмкін, жүктіліктен сақтану үшін үзіліс әдісін қолдану туралы ең көне сипаттама – Тора мен Киелі кітаптағы Онанның әңгімесі. Бұл мәтін 2500 жылдан астам бұрын жазылған деп саналады. Ежелгі Греция мен Римдегі қоғамдар кішкентай отбасыларды қалайтын және түрлі контрацепциялық әдістерді қолданғандығы мәлім. Алайда, осы қоғамдар бала тууды бақылауды әйелдің жауапкершілігі деп қарастырған, ал жақсы құжатталған контрацепциялық әдістер әйелдер бақылайтын құралдар болған (пессарийлер сияқты тиімді, және амулеттер сияқты тиімсіз). Рим империясының 5 ғасырда құлдырауынан кейін Еуропада контрацепциялық тәжірибелер қолданыстан шығып қалды; мысалы, контрацепциялық пессарийді қолдану туралы мәліметтер 15 ғасырға дейін қайтадан жазылмады. Егер үзіліс әдісі Рим империясы кезінде қолданылған болса, онда оның құлдырауы кезінде осы туралы білім жоғалып кеткен болуы мүмкін. АҚШ-та жүргізілген бір зерттеуде 2006-2010 жылдардағы Отбасылық өсудің ұлттық сараптамасының өздігінен алынған деректеріне сүйене отырып, бала туу көрсеткішіне байланысты айтарлықтай айырмашылықтар анықталды. Бұрын бала тумаған әйелдердің 12 айлық сәтсіздік көрсеткіші тек 8,4% болды, ал 1 баласы бар әйелдер үшін 20,4%-ға, ал 2 немесе одан көп баласы бар әйелдер үшін 27,7%-ға дейін өсті. 1990-2013 жылдар аралығында дамып келе жатқан 43 елде жүргізілген Демографиялық және денсаулық сараптамаларының талдауы бойынша, 12 айлық сәтсіздік көрсеткішінің орташа көрсеткіші 13,4% болды, ал диапазоны 7,8-17,1% аралығында болды. Субрегиондардың әрқайсысы бойынша елдердің арасында да үлкен айырмашылықтар болды. 1968-1974 жылдары Англия мен Шотландиядағы әйелдер арасында түрлі контрацепциялық әдістердің тиімділігін анықтау үшін жүргізілген ірі зерттеуде 100 әйелге шаққанда 6,7 жылдық сәтсіздік көрсеткіші анықталды. Бұл «қалыпты қолдану» сәтсіздік көрсеткіші, оған әдісті дұрыс қолданудағы қателіктер де кірді. Салыстыру үшін, оральдық контрацепциялық таблетканың нақты қолданылу сәтсіздік көрсеткіші 2-8%, ал жатыр ішілік құрылғылардың (ЖІҚ) нақты қолданылу сәтсіздік көрсеткіші 0,1-0,8% құрайды. Кондомның нақты қолданылу сәтсіздік көрсеткіші 10-18% құрайды. (Контрацепциялық әдістерді салыстыруға қараңыз.) Коитус интеррутус әдісін әр жыныстық қатынаста тұрақты және дұрыс қолданатын жұптар үшін сәтсіздік көрсеткіші жылына 4% құрайды. Бұл көрсеткіш эякулят алдында сперматозоидтардың болу мүмкіндігіне негізделген. Салыстыру үшін, таблетканың 0,3%, спиральдің 0,1%, ал ішкі презервативтің 2% сәтсіздік көрсеткіші бар. Алайда, бірнеше шағын зерттеулер сұйықтықта тірі сперматозоидтарды таба алмады. Ірі масштабты нақты зерттеулер жүргізілмегенімен, кейбір мамандар әдістің (дұрыс қолданудың) сәтсіздігіне себеп – эякуляцияға дейінгі сұйықтықтың бұрынғы эякуляциядан сперматозоидтарды жинауы деп санайды. Осы себепті еркек серігі эякуляциялар арасында зәр шығаруы, несеп жолын сперматозоидтардан тазалауы және әйелдің кіндігіне жақын болатын заттардан (мысалы, қолдар мен мүшелерден) эякулятты жууы ұсынылады. Бұрынғы зерттеулердің бір шектеуі – эякуляцияға дейінгі сынамалар екі минуттан кейін тексерілген. Яғни, екі минуттан кейін микроскоп арқылы эякуляцияға дейінгі аз мөлшердегі қозғалмалы сперматозоидтарды іздеу – үлгі құрғаған кезде – тексеру мен бағалауды «өте қиын» етеді. Алайда, байқалған мәндердің кең ауқымында жалпы сперматозоидтар саны (басқа анықталған сперматозоидтар мен сперма сипаттамалары сияқты) қандай жұптардың жүктілік қаупі бар екенін болжау үшін нашар күшті. Осыған қарамастан, бұл зерттеу кейбір еркектерде «ағып кету» салдарынан эякуляцияға дейінгі сұйықтықта сперматозоидтар тұрақты түрде болуы мүмкін, ал басқаларында болмауы мүмкін деген тұжырымдаманы енгізді. Көпшілік эякуляциядан кейін зәр шығарудың несеп жолын қалған сперматозоидтардан тазалайтынына сенеді. Бұл әдістің танымалдылығының басқа себептері: оның тікелей ақшалай шығыны жоқ, жасанды құрылғылар қажет емес, физикалық жанама әсерлері жоқ, рецептсіз немесе медициналық кеңессіз қолдануға болады және ынталандыруға кедергі келтірмейді.

Кемшіліктер

ЖКС, гормоналды контрацептивтер және ерлер презервативтері сияқты басқа кең таралған қайтымды контрацепция әдістерімен салыстырғанда, жыныстық қатынасты үзу жүктіліктің алдын алуда азырақ тиімді. Бұл әдіс жыныстық жолмен берілетін инфекциялардың (ЖЖИ) алдын алуда көбінесе тиімсіз, себебі алдын-ала спермада вирус тұқымдары немесе бактериялар болуы мүмкін, және егер бұл сұйықтық шырышты қабықтармен жанасса, ол серікті жұқтыруы мүмкін. Дегенмен, жыныстық қатынас кезінде бөлінетін дене сұйықтықтарының мөлшерін азайту, патогендердің азырақ болуына байланысты, ешқандай әдіс қолданбауға қарағанда ауру жұғу ықтималдығын төмендетуі мүмкін. АҚШ-та 2014 жылы Отбасылық өсудің ұлттық сараптамасы бойынша (NSFG), репродуктивті жастағы әйелдердің 8,1% контрацепцияның негізгі әдісі ретінде жыныстық қатынасты үзуді қолданғанын хабарлады. Бұл көрсеткіш 2012 жылғы 4,8% көрсеткіштен айтарлықтай жоғары. Алайда, жыныстық қатынасты үзуді басқа контрацепция әдісімен бірге немесе онымен кезегімен қолданғанда, тек жыныстық қатынасты үзуді қолданатын әйелдердің үлесі 5%-дан, ал жалпы жыныстық қатынасты үзуді қолданушылардың үлесі 11%-ға дейін өсті (2002 жылғы мәліметтер).

Әйелдерден жыныстық қатынасты үзуді соңғы айда кемінде бір рет қолданғандары туралы сұрағанда, тек жыныстық қатынасты үзуді қолдану 13%-дан соңғы айда кез келген жыныстық қатынасты үзуді қолдануға дейін 33%-ға дейін өсті. Жыныстық қатынасты үзуді қолдану, үйленбеген ер адамның жасына және бірге тұру жағдайына байланысты болды, бірақ этникалық тегіне немесе нәсіліне байланысты емес. Жыныстық қатынасты үзуді қолдану жас топтарының өсуімен бірге айтарлықтай төмендеді, 15-19 жас аралығындағы ерлер арасында 26,2%-дан 35-44 жас аралығындағы ерлер арасында 12%-ға дейін құрады. Бұрын үйленбеген ерлердің (23,0%) арасында жыныстық қатынасты үзуді қолдану, бұрын үйленген (16,3%) және бірге тұратын (13,0%) ерлерге қарағанда айтарлықтай жоғары болды.