Кіріспе

Австралиялық Виктория Кресінің иегері Питер Джон Бадко (11 қаңтар 1934 – 7 сәуір 1967) – сол кезде Австралия қарулы күштерінің мүшесіне батылдығы үшін берілетін ең жоғары награда – Виктория Кресімен марапатталған. Питер Бадкок туған Бадко 1950 жылы Австралия армиясына қосылып, 1952 жылы Портсидегі офицерлік кадет мектебін бітіріп, Корольдік Австралия артиллериясының екінші лейтенанты атағын алды. Одан кейін бірнеше полктік қызметтерге жіберілді, соның ішінде 1962 жылы Малайя Федерациясына барды, онда Оңтүстік Вьетнамдағы соғысты бір апта бақылады. Алдыңғы жылы Бадкок өзінің тегін Бадко деп өзгерткен еді. Тағы бір полктік қызметтен кейін ол Корольдік Австралия жаяу әскер корпусына ауысып, майор шеніне көтерілді. 1966 жылдың тамызында Бадко Вьетнамға Австралия армиясының Вьетнамдағы оқу тобының құрамында келді. Алғашқыда ол кіші сектор кеңесшісі болды, бірақ желтоқсан айында Тхы Тхьен Хуэ провинциясының операциялық кеңесшісі болып тағайындалды. Осы қызметінде 1967 жылдың ақпан және сәуір айлары аралығында Оңтүстік Вьетнамның аймақтық күштерімен бірлескен операциялар кезінде үш рет айқын батылдық пен басшылық қасиеттерін көрсетті. Соңғы шайқаста ол пулеметтен оққа ұшырап қаза тапты. Ол Оңтүстік Вьетнам және АҚШ одақтастары тарапынан жоғары бағаланды және жасаған ерліктері үшін Виктория Кресімен марапатталды. Оған сондай-ақ АҚШ-тың күміс жұлдызымен және бірнеше Оңтүстік Вьетнам медальдарымен де марапатталды. Ол Малайзиядағы Терендак гарнизонындағы зиратқа жерленген. 2008 жылы Бадконың медальдары жиынтығы Оңтүстік Австралия үкіметімен бірлесіп Керри Стоукске 488 000 австралиялық долларға сатылды. Оңтүстік Австралия мұражайында және Оңтүстік Австралияның аймақтық турнелерінде көрсетілгеннен кейін, қазір Канберрадағы Австралия соғыс мемориалының Батырлар залында қойылған. Бадконың есімімен ғимараттар мен марапаттар аталды, оның ішінде Оңтүстік Вьетнамдағы демалыс орталығы, Портсидегі жиналыстар залы мен кітапханасы, Дантроундағы Корольдік әскери колледждің бас лекциялық залы, және Анзак күні өткізілетін Австралия футбол лигасының ойыны үшін мәңгілік медаль; сондай-ақ Оңтүстік Австралияның заң шығару ассамблеясындағы Бадко сайлау округі.

Ерте өмір және мансап

Бадко 1934 жылғы 11 қаңтарда Оңтүстік Австралияның Аделаида қаласының Мальверн ауданында Питер Джон Бадкок ретінде дүниеге келді. Оның әкесі Лесли Аллен Бадкок, мемлекеттік қызметкер, ал анасы Глэдис Мэри Энн Мэй Овертон болған. 1950 жылы Оңтүстік Австралия мемлекеттік қызметінде клерк болып жұмысқа орналасудан бұрын Аделаида техникалық орта мектебінде білім алды. Әкесінің қарсылығына қарамастан, Бадкок Австралия армиясына қосылуды қалап, 1950 жылғы 10 маусымда Тұрақты армияға қатарына енді. 1952 жылдың басында 16-шы Ұлттық қызмет батальонында қысқа қызметтен кейін Бадкок 1952 жылғы 12 шілдеде Портсидегі Офицерлік кадет мектебіне түсіп, сол жылдың 13 желтоқсанында Австралия Корольдік артиллериясының екінші лейтенанты болып тағайындалды. Одан кейін ол қысқа мерзімге 14-ші Ұлттық қызметтегі оқу батальонына жіберілді, содан кейін 1953 жылы 1-ші далалық полкке жіберілді. 1955-1957 жылдары Виктория штатының Пукапунял қаласында ұлттық әскери қызметшілерді даярлауға оралды. 1956 жылғы 26 мамырда ол Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Манли қаласындағы методист шіркеуінде Денис Морин МакМахонға үйленді. Олардың үш қызы болды: Кэри, Ким және Сюзанн. Бадкок 1957-1958 жылдары 1-ші далалық полкке қайта жіберілді. 1958 жылдан 1961 жылға дейін Австралия армиясының штаб-пәтерінде әскери операциялар және жоспарлар дирекциясында кіші штаб офицері болды, ол 1958 жылы уақытша капитан, ал 1960 жылғы маусымда капитан болды. 1961 жылғы 6 ақпанда 4-ші далалық полкке жіберілді және сол жылы өзінің тегін Бадко деп өзгертті. Олар үшін оңай болу үшін үшінші қыздары дүниеге келгеннен кейін, олар тегін өзгертуді шешті. Оқу жаттығуларында Бадкок агрессивті және белсенді болды. Ол сондай-ақ тыныш, мейірімді және зейнетке шыққан адам болды, ол негізінен әйеліне сенім білдірді және еңкіш юморға ие болды. Оның әріптестері оны түсініксіз деп тапты. Ол әуесқойлықпен айналыспай, әскери тарихты оқыған. Қысқа бойлы, денелі, темекі тартпайтын және алкоголь ішпейтін, мүйізді көзілдірік тағып, қызметтен тыс уақытта әскери мәселелер бойынша әріптестеріне әңгіме айтатын. 1961 жылдың маусым айында Бадкок 103-ші далалық батареяға батарея капитаны болып тағайындалды және Малайя Федерациясында олармен бірге қызмет етті. 1962 жылдың 7-14 қарашасында Малайядан Оңтүстік Вьетнамға жіберілді, ол сол елдің Вьетконг пен Солтүстік Вьетнамның көтерілісіне қарсы күресін бақылады. Сапары барысында Бадкок жауынгерлік тәжірибе алуға тырысты. Ол Вьетнам Республикасы Армиясының (ВРВН) батальонымен Quảng Ngãi провинциясындағы операцияларда бес күн өткізді, оның ішінде бірлік жаумен қақтығысты, оның ішінде майдан шайқасы болды. Демалыс кезінде ол Монтаньярдтардың Орталық таулы аймақтағы базасына бару үшін тікұшаққа мінуге реттеді. Малайяға оралуы ұшақтың қозғалтқышының істен шығуына байланысты кешіктірілгенде, ол Меконг дельтасындағы 7-ші АРВН дивизиясының тікұшақпен жүргізілген операциясына қосылды. 1962 жылғы қарашада 1-ші далалық полкке оралды және 1965 жылдың тамызына дейін бөлімде болды. Осы кезде Бадкок артиллериядан Австралия Корольдік жаяу әскер корпусына ауысты, 1965 жылғы 10 тамызда уақытша майор болып жоғарылатылғаннан кейін, Жаңа Оңтүстік Уэльстің Инглберн қаласындағы жаяу әскер орталығына жіберілді. Бадкок Вьетнамдағы Австралия армиясының оқу командасына (AATTV) орналасуға сәтті өтініш берді және Мосмандағы (Жаңа Оңтүстік Уэльс) Ақпараттық орталықта және Квинслендтегі Канунградағы Джунгли оқу орталығында кеңесші курстарына қатысты. 1966 жылғы маусымда уақытша майор болып тағайындалды.

Вьетнам соғысы

Бадко 1966 жылғы 6 тамызда AATTV мүшесі ретінде Оңтүстік Вьетнамға келді. Ол Тхыа Тхьен провинциясының Нам Хоа ауданында секторлық кеңесші болып тағайындалды. Секторлық кеңесшілер аудандық деңгейде аумақтық күштердің екі құрамы – Аймақтық күштермен (RF) және Халық күштерімен (PF) жұмыс істеді, олар провинциялық басшының бақылауындағы провинциялық милицияның толық уақытты нысандары болды, ол сонымен қатар әскери сектордың басшысы да еді. Әр сектор провинцияға, ал әр сектор ауданға сәйкес келеді. Секторлық және секторлық кеңесшілердің бірнеше міндеттері болды: операциялар кезінде RF/PF-ты, көбінесе «Ruff Puffs» деп аталатындарды, сүйемелдеу; RF/PF-қа жұмыс барысында оқыту; елді мекендердегі қауіпсіздікті қадағалау; және секторда немесе секторде жұмыс істейтін ARVN әскерлерімен байланыс орнату. Нам Хоада келген алғашқы аптасында Бадко RF компаниясына кеңес беріп жатқанда, ағаш сызығындағы VC-нің кездейсоқ жасақтарынан атыс ашылды. Компания алға жылжығанда, олар бункерден атысқа түсті. Бадко өзінің мылтығы мен қол гранаталарын қолданып, бункерді үнсіздендіруге тырысты, сол кезде рота командирі жақыннан әуе көмегін шақыруды ұсынды. Бадко әуе көмегінің қажет еместігін айтты. Ол компанияның артынан келе жатқан джиптен екі канистр бензин жинап алды, содан кейін жасырынған жерлерді пайдаланып, оның от доғасынан тыс жақтан бункерге жақындады. Ол екі канистрді де бункерге құйып, біраз қашықтыққа шегініп, ақ фосфор гранатасымен тұтандырды, VC позицияларын жойып, ротаға алға жылжуға мүмкіндік берді. Бадко қара парашюттік беретінен оңай танылды, ол алдыңнан бастап, өзін жеңілмейтіндей сезім тудырды. Бұрынғы AATTV кеңесшісі және әскери тарихшы Иан МакНиллдің айтуынша, Бадконың ерекшелігі – оның құлшынысы, батылдығы және қайраттылығы, ал оның төңірегіндегілер оның оптимизмімен жұқты. Бадко өте батыл болғандықтан, ол ойсыздыққа ұқсады және осы тұрғыда әріптестері жиі ескертті. AATTV-де қызмет ететін офицер Джим Пашен Бадконың Хуэден Куанг Триге дейін джиппен жалғыз жүріп, өтіп бара жатқанда снайперлердің оқтарына түскенін еске алды. Бадко Вьетнамға, оның халқына және олардың дәстүр-салтына қатты қызығушылық танытты, әсіресе ежелгі корольдік қала Хуэге қызығушылық танытты. Ол AATTV асханасынан алкоголь мен сувенирлерді АҚШ теңізшілерімен RF бөлімшелеріне жабдықтар алу үшін айырбастады, сондай-ақ жетімдер үйіне азық-түлік пен заттар сыйлады. 1966 жылдың желтоқсан айында Бадко Хуэдегі провинциялық штаб-пәтерде секторлық операциялар жөніндегі кеңесші болды. Бұл рөл көбінесе жоспарлау, байланыс және штаб жұмысын қамтыды, бірақ Бадко өз міндеттемесін икемді түсіндірді және мүмкіндік болған кезде жергілікті күштерді шайқасқа бастап кетті. AATTV офицері капитан Барри Рисселдің айтуынша, ол шайқаста «нағыз жолбарыс» болды, бұл сипат оның американдық одақтастарын «Галлопинг майоры» деп атауға итермеледі. Бадкомен алғашқы кездесуінде капрал Крис Блэк оқиға орнын сипаттады: 1967 жылғы 23 ақпанда Бадко және оның АҚШ теңізшілер корпусының орынбасары капитан Джеймс Кустар Фу-Тху ауданындағы RF компаниясының операциясына кеңес берді. Олардың қапталында екі АҚШ армиясының кеңесшісі, капитан Клемент пен сержант Томаспен бірге PF взводы болды. Бадко мен Кустар флангтағы взводтан келіп жатқан үзіліспен атыс дыбысын ести бастады. Кустар радио хабарларын бақылап отырғанда, Клементтің жараланғанын және Томас қауіпте екенін естіді. Бадко PF взводына жету үшін аралықтағы отқа түскен жерді басып өтті, жау жақындаған сайын от күшейе түсті. Ол Клементтің взводтың алдында жатқанын және жараланған PF сарбазына көмекке бара жатқанда қаза тапқанын анықтады. Томас Клементке жетуге тырысты, бірақ ол жараланды және Клемент пен кері қайтқан взвод арасында ашық жерде жатты. Бадко қарсыластың кішкентай төбешік бойымен қазылғандығын байқады және шабуылға дайын компаниядай көрінді. Ол PF взводына жинап, жаудың позициясына қарсы шабуыл жасады. Автоматты оқтан қашып, автоматты қарудың орнына шабуыл жасап, өз мылтығынан экипажды атып өлтірді. Бадко бастаған PF взводы жауға ауыр зиян келтірді. PF взводы өз позициясын бекіткеннен кейін, Бадко Клементті көтеріп, қауіпті аймақтан алып шығу үшін әлі де атыс астында болды. Содан кейін ол Томастың қауіпсіз эвакуациялануына көмектесті. Операция сәтті аяқталды. Екі аптадан кейін секторлық RF жедел әрекет ететін компаниясы 7 наурызда Куанг Диен ауданының сектордегі бас штабына шабуыл жасаған шамамен екі батальондық VC күшіне жауап ретінде жіберілді. Куанг Диен ауданының бас штабы Хуэден солтүстік-батысқа қарай орналасқан атаулы ауылда болды. Бадко өзінің орынбасары және тағы бір американдық офицермен бірге джиптерден құралған колоннада келе жатқанда, олардың көлігі жолдан шығып, орға түсті. Оның орынбасары қаза тауып, Бадко көліктен шығып, рота командирімен бірге ауылға қарай жүрді. Бадко мен рота келген кезде, ауыл VC-мен басылып алынған және олар үш жақтан аудандық бас штабына шабуыл жасап жатты. Бадко жылдам ротаны взводтарға бөліп, содан кейін оларды жаудың оты арқылы VC-ге қарама-қарсы позицияға бастады. Оларды кеңінен тізімге енгізіп, содан кейін жаудың негізгі күшіне қарсы ашық жерде шабуыл жасады. Осы шабуылға қарсы VC дүркіреп тарап кетті және аудандық бас штабының гарнизоны сақталды. Бадконың араласуы ауыр шығындар мен аудандық бас штабының жаулануына жол бермеді. Бадко Оңтүстік Вьетнамдағы қызметі кезінде соғысқа көңілі тоймады. Оның ең қатты әсер еткен жағдайы 1967 жылғы ақпан айында болды, онда ол жұмыс істеген ARVN полкі басқарған үкіметтің жақтастары көп болатын VC басып алған ауылға напалм шабуылын ұйымдастырды, оның орнына VC-ні шабуылдап, жоюға тырысты. Бадко және басқа кеңесшілер напалмды қолдануды тоқтатуға тырысты, бірақ ARVN дивизиялық штабы олардың сөзін тыңдамады. Барлығы 40 азамат өлтірілді немесе жараланды, ал Бадко келесі бір жарым күн денелерді алып кетуге және аман қалғандарға жаңа тұрғын үй табуға жұмсады. Соңында ол бұл қақтығыстың «жеңіліс соғысы» екеніне келді. 7 сәуірде Бадко әйелі мен балаларына ашық хат жазып, соғыстың жүргізілуіне қатысты «алаңдаушылық пен цинизм» сезімін білдірді және үйге қайтуға ниеттенгенін жеткізді. Осы уақытта Бадко келесі күні Жапонның Окинава аралындағы қысқа демалысқа шығуды жоспарлап отырды, өзімен бірге операцияны бақылап жүрген австралиялық армиялық досымен бірге. 7 сәуірдің таңында Бадко өрістен оралғанда, басқа кеңесшінің ауруына байланысты секторлық штаб-пәтердегі міндетті офицер болып жұмыс істеуі керек екенін естіді. Ол досын Данаңға шығарып салып, Хуэге қайтып оралып, өз сменасын аяқтағаннан кейін оған қосылуды жоспарлады. Бірақ ол көп ұзамай Хуэден шамамен солтүстікке қарай орналасқан Хуонг Тра ауданындағы Ан Туан елді мекенінде ARVN күші үшін жағдайдың нашарлап бара жатқанын білді. Операцияға 1-ші ARVN дивизиясының элиталық Хақ Бао (Қара пантера) дивизиялық жедел әрекет ететін компаниясы, бронетранспортерлер эскадроны және екі RF компаниясы қатысты. Олар Ан Туандағы жақсы бекінілген позицияларды ұстап тұрған VC күшінің шамамен екі компаниясын жоюға тырысты. ARVN күші қарсыластың қарсылығына тап болды және ауыр шығындарға ұшырады. Бадко күштің кеңесшісі жоқ екенін түсінді, өйткені Хақ Бао кеңесшілерінің бірі ауру болды және кеңесшілер жұпта жұмыс істеуі керек болды. Кез келген кеңесшісіз ARVN VC-ні жою үшін жақыннан әуе көмегіне қол жеткізе алмады. Бадко ARVN күшіне барып, оларға көмектесуі керек екенін шешті. Ол…

Сценарийден кейінгі

1967 жылғы 23 ақпан, 7 наурыз және 7 сәуірде Бадконың көрсеткен батылдығы мен басшылығы үшін, ол қаза болғаннан кейін Виктория кресімен марапатталды. Бұл сол кезде Австралия қарулы күштерінің мүшесіне шайқастағы ерлігі үшін берілетін ең жоғары награда еді. Сыйлықтың толық сипаттамасы 1967 жылғы 17 қазанда «The London Gazette» газетінде жарияланды. Онда былай делінген:

Денис Бадкое 1968 жылғы 5 сәуірде Канберрадағы Үкімет үйінде генерал-губернатор Лорд Кейсиден күйеуінің Виктория кресін алды. Бадкоға АҚШ-тың күміс жұлдызы, қола жапырақтары бар кластері, Әуе медалі және Қызғылт жүрек медалі табысталды, сондай-ақ ол Вьетнамның Ұлттық орденінің рыцары атанды. Оңтүстік Вьетнам оған «Батылдық кресін», «Алтын жұлдызын», «Құрмет белгісін» және «Жаралы сарбаз» медалін, «Вьетнамдағы әскери қызметі үшін» медалін, «Австралия қорғаныс медалін» берді. 1948–1975 жылдардағы Оңтүстік-Шығыс Азиядағы қақтығыстарға қатысу тарихында Бадко «өз мамандығына берілген сарбаз» деп бағаланды, ол «вьетнамдықтардың мәдениетін және олармен қарым-қатынастың ерекшеліктерін тез түсінді, сонымен қатар оқытып, басқарған вьетнамдық аумақтық сарбаздарға құрметпен қарады». AATTV мүшелері көптеген наградалар алды, ал бөлімше Австралия армиясындағы өз мөлшеріне қарағанда ең көп марапатталған бөлімше болып ерекшеленді. Вьетнамда Виктория кресімен төрт австралиялық сарбаз марапатталды, олардың барлығы AATTV мүшелері еді, ал екеуі қаза болғаннан кейін марапатталды. 1967 жылғы қарашада Вунг-Таудағы 1-ші австралиялық қолдау кешеніндегі сарбаздар клубы оның құрметіне Питер Бадко клубы деп аталды. Портсидегі жиналыстар залы мен кітапханаға оның есімі берілді, сонымен қатар оның суреті мен қола тақтасы қойылды. 1985 жылы Портси жабылып, Канберрадағы Дантроун Корольдік әскери колледжінің әскери оқу блогындағы негізгі лекция залына оның есімі берілді. 1998–1999 жылдары Канберра мен Сидней арасындағы Еске алу жолындағы Джордж көліне жақын жерде Бадконың құрметіне демалыс аймағы құрылды. 1999 жылы бұрынғы әскери оңалту орталығы Оңтүстік Австралияның Эдинбург қаласындағы «Питер Бадко ВК кешеніне» көшірілді. Бадконың медальдары мен жеке естеліктері 2008 жылғы 20 мамырда Сиднейде аукционда сатылымға шығарылды және Оңтүстік Австралия үкіметімен бірлесіп, медиа магнаты және меценат Керри Стоуксқа 488 000 австралиялық долларға сатылды. Бадконың Виктория кресі мен оған байланысты медальдары Аделаидадағы Оңтүстік Австралия мұражайында қойылды, содан кейін 2009 жылғы 21 наурыздан 20 маусымға дейін Оңтүстік Австралияның 17 аймақтық қаласын аралап, 2016 жылдан бастап Канберрадағы Австралия соғыс мемориалында тұрақты түрде көрсетілді. Оның ВЦ-ы австралиялықтарға берілген 100 ВЦ-ның 71-і болды. 2004 жылдан бері Аделаидадағы Австралия футбол лигасының матчында ең көп батылдық, шеберлік, жанқиярлық және командалық жұмыс көрсеткен ойыншыға «Питер Бадко ВК медалі» табыс етіледі. Бұл медальді үш рет Порт-Аделаида футбол клубының Трэвис Боак, екі рет Джилонг футбол клубының Джоэл Селвуд жеңіп алды. 2015 жылы Австралия үкіметі Терендакта жерленген 22 австралиялық сарбаздың сүйегін елге қайтарды, бірақ Бадкоу отбасы оның тілегіне сәйкес, оның сол жерде қалғанын қалады. 2016 жылы Оңтүстік Австралияның Эшфорд сайлау округінің атауы оның құрметіне Бадкоу деп өзгертілді. 2020 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Ньюкасл қаласында 60 төсектік «Питер Бадко ВК үйі» аталатын қарттарға арналған тұрғын үй құрылысы аяқталды. Бұл жобаны Австралияның Returned and Services League (New South Wales Branch) қарттарға арналған RSL LifeCare ұйымы жүзеге асырды.