Кіріспе

Иристің болмауы, әдетте екі көзге де қатысты. Аниридия – бұл көздің ирисінің, жарықты көздің ішкі жағына кіргізіп, оқушыны ашатын және жабатын бұлшықетті құрылымның жоқтығы. Ол сонымен қатар көздің түсіне де жауап береді. Осы құрылым болмаған жағдайда, көздің орталық бөлігі толығымен қара болып көрінеді. Бұл жағдай туа біткен болуы мүмкін, онда көбінесе екі көз де зардап шегеді, немесе жарақат салдарынан туындауы да мүмкін. Жеке тұрған аниридия – ирис дамуының кемістігімен ғана шектелмейтін, сонымен қатар макулярлық және көру нервінің гипоплазиясы, катаракта және мүйіз қабығының өзгерістерімен сипатталатын панокулярлық ауру. Көру қабілеті күрт нашарлауы мүмкін, ал бұл ауру көбінесе нистагм, амблиопия, буфтальмос және катаракта сияқты көз асқынуларымен байланысты. Бұл PAX6 гені зебра балықтарындағы pax генімен шамамен 95% ұқсас, ал бұл жаратылыс 400 миллион жыл бұрын адам эволюциясынан бөлініп кеткен. Осылайша, PAX6 гені эволюциялық тұрғыдан жоғары сақталған. PAX6 геніндегі ақаулар тышқандарда (сондай-ақ Drosophila) аниридияға ұқсас көз кемістіктеріне әкеледі. Аниридия – гетерозиготалық ауру, яғни 11-ші хромосоманың екі көшірмесінің тек біреуі зардап шегеді. Егер екі көшірме де өзгерген болса (гомозиготалық жағдай), онда көздің толыққанды қалыптасуы сәтсіз аяқталып, өлімге әкелетін жағдай туындайды. 2001 жылы гомозиготалық аниридиямен ауырған екі науқас тіркелді; ұрықтар дүниеге келмей тұрып қайтыс болды және миларына ауыр зақым келген. Тышқандарда гомозиготалық кішкентай көз кемістігі (тышқан Pax 6) көз бен мұрынның жоғалуына және мысық ұрықтарының миына ауыр зақымдануына әкеледі.

Мутациялық талдау

PAX6 генінің мутацияларын анықтау үшін молекулалық (ДНК) тестілеу (толық кодтау аймағының тізбектелуі және жою/көбейту талдауы арқылы) оқшауланған аниридия және Гиллеспи синдромы үшін қолжетімді. WAGR синдромы үшін жоғары ажыратымды цитогенетикалық талдау және флуоресценттік in situ гибридтеу (FISH) 11p13 хромосомалық аймағындағы жоюларды анықтау үшін пайдаланылуы мүмкін, мұнда PAX6 және WT1 гендері орналасқан.

Емдеу

2018 жылдың мамыр айында АҚШ-тың Тамақ және Дәрі-дәрмек басқармасы CustomFlex жасанды ирисін мақұлдады. Бұл туа біткен аниридиясы немесе альбинизм, жарақат немесе көздің ісігі (окулярлық меланома) сияқты жағдайларға байланысты иристің ақаулары бар ересектер мен балаларға қолдануға арналған алғашқы синтетикалық ирис. Бұл жасанды ирис – жұқа, иілгіш, медициналық сапалы силиконнан жасалған және әрбір пациент үшін жеке өлшемде және түсте дайындалатын, хирургиялық түрде имплантацияланатын құрылғы. Протездік ирис көздің анатомиялық құрылымдарымен немесе қажет болған жағдайда тігістермен бекітіледі.