Кіріспе

Янгге – қытай халық биінің бір түрі. Бұл би ежелгі дәуірде "Ауылдық музыка" (村田樂) деп белгілі болған биден пайда болған. Ол Қытайдың солтүстігінде кең таралған және халық өнерінің ең көрнекті түрлерінің бірі болып саналады. Янгге Қытайдың солтүстігіндегі ауылдық жерлерде де, қалаларда да танымал. Ол ең көп қарт адамдардың арасында сүйікті би. Көптеген адамдар кешке көшеге шығып, бір қатар немесе шеңбер құрып билейді. Бишілердің кейбіреулері қызыл, жасыл және түрлі-түсті костюмдер киіп, белдеріне қызыл жібек лента байлайды. Олар барабан, бұрық және гонгтың әуенімен денелерін қозғайды. Янгге билегендерді көрген адамдар да оларға қосылып билейді. Кейбір бишілер белдік барабан, би жаңғышы, жалған есек немесе шұбаты сияқты қол құралдарын пайдаланады. Янгге әр аймақта әртүрлі стильде орындалса да, барлық түрлері қуаныштың көрінісі болып табылады. 1940 жылдары Қытай Коммунистік партиясы "Жаңа Янгге" қозғалысын бастады, онда би ауылдық қолдауды білдіру құралы ретінде қабылданды. Бидің бұл нұсқасы үш қадам алға, бір қадам артқа, тоқтау және қайталау сияқты қарапайым схемаға келтірілді. Бұл стильге социалистік элементтер енгізілді, мысалы, би тобының жетекшісі қолшатырдың орнына орақ ұстады. Бұл би "Күрес Янггесі" немесе "Реформа Янггесі" деп те аталады.

Жарыс (реформа) Янге және Қытай Коммунистік партиясы

Жаңа күрестің бастауы 1937 жылғы жапон шабуылына дейін Солтүстік Қытайдың ауылдық аймақтарында орындалған дәстүрлі халықтық ғұрыптан тамыр алады. Бұл халықтық ғұрыптар көбінесе Жаңа жыл тойлаумен байланысты болатын, құлшыныс билермен, әдемі костюмдермен және дауысты музыкамен ерекшеленетін. Би тобын «сантоу» (шатырбас) аталған жетекші биші басқаратын, ондағаннан жүзден астам бишілерден құралды. Би кезінде көбінесе Қытай ауыл өмірінен алынған қарапайым қойылымдар ойнатылатын. Халықтық ғұрыпқа сүйемдеген әндер жас жігіттер мен қыздардың махаббат туралы әңгімелері немесе құттықтаулар болып келген, ал билердің қимылдары көбінесе жыныстық мәнді болды. Янгге драмасы немесе Янгге операсы (秧歌剧) әдетте жеті шумақты төрттіктерден немесе ұзақ және қысқа сөйлемдерден тұрады. Мысалы, 1942 жылы Яньаньда құрылған Қытай Ұлттық операсының алғашқы қойылымы – «Ағалар мен апалар шөлді игеру» (兄妹开荒) атты Янгге драмасы болды. Янко қалыпты ауызша драмаға ұқсас болғанмен, би мен әндермен толықтырылған.

Солтүстік Шэньси

Би оннан жүзге дейін адамнан тұратын үлкен топтарда немесе екі-үш адамнан тұратын топтарда орындалуы мүмкін. Бишілер қаланың әртүрлі жерлерін аралап, бір жерден екінші жерге қозғалады. Бишілер процессиясының жетекшісі – санту немесе "Шамшырақ" деп аталады, ол топтың қозғалысын басқару үшін шатырды пайдаланады. Ол ән салады, көбінесе импровизациялайды, ал қалғаны оның соңғы шумағын қайталайды. Процессияда әртүрлі кейіпкерлер кездесуі мүмкін, мысалы, екі комедиялық кейіпкер – Үлкен Бас Монах және Лю Цюй (柳翠), сондай-ақ Сегіз Бессмерті. Алдымен процессия сантудың артынан бір қатармен үлкен, қарапайым шеңбер құрайды, содан кейін одан күрделі үлгілер жасалады.

Шандонг

Шаньдун янггесі янгге түрлерінің ең тазасы саналады. Шаньдун провинциясында янггенің үш негізгі түрі бар: Хайян янггесі, Цзяочжоу янггесі және гузи (鼓子 "барабан") янггесі. Гузи янггесінде әр биші бес рөлдің бірін орындайды: "Шытыр", "Барабан", "Таяқ", "Гүл", "Клоун". Алғашқы үш рөл биші ұстаған заттардың атымен аталады, ал төртінші рөл әйел бишіні білдіреді.

Лионин

Ляонин және Пекинде қаңқабақ биі (stilt yangge) кең таралған, онда бишілер қаңқабақтардың үстінде билейді. Қаңқабақ биінің көптеген түрлері бар, мысалы, "Jietang" – көшеде орындалатын топтық би; "Jiaxiang" – түрлі позалардан пирамида құруды қамтиды; "Dachang" – үлкен ашық алаңда орындалатын топтық би; ал "Xiaochang" – махаббат оқиғасымен суреттелген би.

Солтүстік-шығыс Қытай

Қытайдың солтүстік-шығысындағы Маньчжурия Янгеінің орындаушылары көбінесе сол аймақтың дәстүрлі маньчжур киімдерін киеді. Олардың қимылдары еркін және сергекті, атқа міну және садақпен атуда ерекше көзге түскен тайпаның батылдығын көрсетеді.