Кіріспе

Солтүстік-шығыс Қытайдағы ән және би жанры – Эрренчжуан (二人转, лит. "екі адам айналу") – Қытайдың солтүстік-шығысындағы музыкалық театр және халық биінің жанры, көбінесе екі орындаушы (бір еркек және бір әйел) қатысады. Биде бүгілетін желдеткіштер немесе шаршы пішіндес қызыл мата қолшаштар қолданылады, олар әндер орындалғанда айналдырылады. Ол комедиялық диалогтары мен сахналық қойылымдарымен танымал, бұл ескі билер мен әндерді жасырып тастады. Бұрын Эрренчжуанды "екілік ойын" деп атаған. Ол жартылай класс операсы, кішкентай янко, фэнлю, көктемгі ән, екі жақты әндер, секіру, немесе Солтүстік-шығыс Қытай халқының жазған жергілікті операсынан құралуы мүмкін. Бұл өнер формасы 21-ші ғасырдың басында Солтүстік-шығыс Қытайдың халық өнері ретінде пайда болды. Эрренчжуан – "екі адам" (erren) "әртүрлі рөлдерді сомдау арқылы әңгіме айту" (zhuan) дегенді білдіреді. Эрренчжуан – қытайдың жүріп ән салуының ерекше түрі, ол Ляонин, Хэйлунцзян, Цзилинь, Ішкі Моңғолия және солтүстік-шығыс Хэбэй сияқты Қытайдың көптеген солтүстік провинцияларында кең таралған. Жергілікті тұрғындар оны "Солтүстік-шығысқа тән Эрренчжуан" деп те атайды, және оның құрылғалы бері 300 жылдан астам тарихы бар. Ұзақ жылдар бойы дамып, әртүрлі өнер көрсетулерге бөлінді: Шығыс мектебі, Батыс мектебі, Оңтүстік мектебі және Солтүстік мектебі. Әр мектептің өзіне тән ерекшеліктері бар. Цинь әулетінің соңы мен Қытай Республикасының бастапқы кезеңінде осы төрт мектеп ауылдық жерлерден жеке-жеке пайда болып, Қытайдың басқа аймақтарына тарады. Көрермендердің сүйікті қойылымдары: "Құс аулау", "Жіп сату", "Ди детективінің ерлігі үшін сыйлық", "Ескі қала", "Көк көпірде кездесу", "Батыс палатасының романсы", "Ба көпірі", "Шуансуо тауы", "Хуаронг асуы", "Сарай", "Баохао", "Панда", "Чанъю ғибадатханасы" және "Сегізінші Ян ханымның көктемгі саяхаты". Дуэттің орындалуы Пекин операсы сияқты көптеген қытай драмаларынан ерекшеленеді. Эрренчжуан қарапайым халыққа жақын ("халықтық" стиль), ал қойылымның мазмұны елдің солтүстік-шығыс аймағындағы адамдардың өмірімен байланысты. Эрренчжуан бастапқыда шаруалардың бос уақытында қойылатын өнер болған. Кейіннен ол халық арасында қабылданып, кәсіби ойын-сауық түріне айналды.

Даму тарихы

Ерренчуанның тегі – Солтүстік-Шығыс Қытайдың үш провинциясы: Ляонин, Цзилинь және Хэйлунцзян. Бұл ән айту мен би арқылы өнерпаздардың әңгімелеуін қамтитын «әсем өнер» (quyi) түрі. Бенгбенг 200 жылдан астам уақыттан бері бар. Сценарий қарапайым адамдарға түсінікті, қызықты, жергілікті тұрмысқа толы, көркем тілмен жазылған және солтүстік-шығыс халық әндеріне негізделген вокалдық музыканы қамтиды. Солтүстік-Шығыста қалыптасқан ерренчуан аймақ тұрғындарының ауылдық ерекшеліктерімен байланысты, көбінесе сыни және ащы мазмұнға ие. Көрсетілімдердің негізгі мазмұны көбінесе дәстүрлі болып келеді, мысалы, «солтүстік-шығыс барабанына түсініктеме», «опера мазмұнына түсініктеме» немесе «лотос гүлі». 1980 жылы Цзилинь халықтық өнер ұжымы (бұрынғы Цзилинь провинциялық операсының екінші ұжымы) құрылғанға дейін екі өнерпаз осылай өнер көрсететін. Ұжым құрылғаннан кейін, ерренчуанның мазмұны қайта ұйымдастырылып, реттелді, соның нәтижесінде көптеген аймақтарда «ерренду» деп аталатын түрге айналды. Ең танымал туындылары: «Суға дейінгі жылқы», «Қуырылған үйрек», «Тоңкөздердің сегіз қапталы», «Мас аспан», «Сары маймыл Укунның үш дыбысты банан жапырағы желдеткіші», «Махаббаттың құт-берекесі», «Батыс пейзажы», «Екі ана», «Ауруға бару», «Бао Гун императрицаны жеңеді» және «Көк көпір». Ерренчуан атауының алғашқы жазбасы 1934 жылғы 27 сәуірде «Тайдун күнделігінде» (Маньчжуриядағы Кангдеде жарық көрген) жарияланған. Мақалада айтылғандай, қаладағы шайханаларда жиналған халыққа дуэт орындауға шақырылатын. Бұл актерлер «лотостар» деп аталды және олар түрлі операларда әртүрлі рөлдерде ойнады. Бірінші Ұлттық халықтық музыка және би конгресінде (1953 жылғы сәуірде Пекинде өткізілді) ерренчуан қытай әдебиеті мен өнер салаларында «Солтүстік-Шығыс делегациясының таңбасы» ретінде ресми түрде мойындалды.

Қазіргі ерренчжуан

Кейбір топтар танымал болу үшін және көрермендерді тарту үшін, қарапайым әзілдер мен тілді қолдана бастады. Қытайда танымал комедияшы және орындаушы Жао Беншан "Жасыл Ерренчуан" деп аталатын қозғалысты бастады, ол даулы тіл мен жыныстық қыбырдан аулақ. Кейбір сыншылар бұл қытай үкіметінің қысымына байланысты деп санайды. 2004 жылы Пекинде "Ол және ол" қойылымында бірінші акт ретінде дәстүрлі ерренчуандық оқиға (Жесір Маның қонақ үйі) және екінші акт ретінде француздық бір актілік пьеса (француз драматургы Гай Фуассидің "Екі жүрек") болды.