Кіріспе

Союз 35 (Союз 35, Union 35) – 1980 жылы Салют-6 ғарыш станциясына ұшқан совет пилотирленген ғарыш рейсі. Бұл айналасындағы нысанға жеткен оныншы және сәтті аяқталған сегізінші байланыс болды. Союз 35 экипажы ғарыш станциясында ұзақ мерзімге жұмыс істеген төртінші экипаж еді. Космонавттар Леонид Попов пен Валерий Рюмин ғарышта 185 күн өткізіп, ғарыштағы төзімділік бойынша жаңа рекорд орнатты. Рюмин бұрынғы миссиясын осыдан сегіз ай бұрын ғана аяқтаған еді. Олар төрт келуші экипажды қабылдады, оның ішінде алғашқы венгр, куба және вьетнамдық космонавттар болды. Ұзақ мерзімді экипаждар енді әдеттегідей кемелерді алмастырып, Союз 35 кемесі келе жатқан Союз 36 экипажын Жерге қайтару үшін пайдаланылды, ал тұрақты экипаж Союз 37-мен оралды.

Экипаж ұшырылады, станцияны іске қосу

Союз 35 1980 жылдың 9 сәуірінде Леонид Попов пен Валерий Рюминмен бірге орбиталық «Салют-6» ғарыш станциясымен жоспарланған кездесу үшін ұшырылды. Бұл ұшырудан бұрын, ұшқышсыз ғарыш станциясының қызметі күшейген еді. Ұшқышсыз сынақ кемесі «Союз Т 1» 23 наурызда станциядан ажыратылып, 25 наурызда орбитадан шығарылғанға дейін бірнеше ай бойы станциямен байланыста болды. Қосалқы экипаждың ешқайсысының бұрынғы ғарышқа ұшу тәжірибесі болмағандықтан («Союз-25» миссиясының сәтсіздігінен кейін қажетті талап), Рюминге Лебедевті алмастыру немесе миссияны кейінге жылдыру мүмкіндігі берілді. Ол бұрынғы тамыз айында алты айлық миссиясын аяқтаған болатын. Бұл жағдай Рюминнің отбасын қатты мазалады. «Союз-35» экипажы 10 сәуірде бос алдыңғы түйіспе портты пайдаланып, ғарыш станциясына қосылып, ішке кірді. Рюмин бұрынғы экипаж қалдырған дәстүрлі хабарламаны оқыды, ол өзі алатынын күтпеген хат еді. «Салют-6» орбитада төртінші жылына енгенде, тозудың белгілері көріне бастады. Рюмин трансфер бөліміндегі екі қарау терезесінің мөлдірлігін жоғалтқанын байқады. Терезелерде микрометеориттер мен орбиталық қалдықтардың салдарынан көптеген сынықтар болды. Космонавттар ориентацияны басқару және тіршілік ету жүйелерінің компоненттерін ауыстырды, жаңа ескерту жүйесін орнатты, станцияның сағаттарын ЦУП Миссиялық бақылау орталығының сағаттарымен синхрондады, қосымша аккумуляторды қосты және «Прогресс-8» көмегімен тіршілік ету жүйесінің оттегі мен азот резервуарларын толтырды. 15 сәуірде «Прогресс-8» миссиясы аяқталды. Экипаж оны қоқыспен толтырды, содан кейін үш күннен кейін ажыратып, орбитадан шығарды. Содан кейін 29 сәуірде «Прогресс-9» ұшырылып, станциямен байланысты. Келесі күні, цистерна мен «Салют» станциясы арасындағы судың алғашқы ауысуы аяқталды. Жүк тасымалы және отын құю операциялары 12 мамырға дейін аяқталды. Осы ұшумен «Салют» ұзақ мерзімді экипажға толық қамтамасыз етілді. Экипаж шағын жөндеу жұмыстарын жүргізді және «Лотос» эксперименті орындалды, ол тез қатаю материалдарын пайдаланып пластикалық бұйымдар жасауды қамтиды. Қосымша эксперименттерде полиуретан көбігін өндіру және орбитада құрылымдарды құрастыруда оның мүмкіндіктерін зерттеу жүргізілді.

"Союз-36" және "Союз-Т-2" экипаждары сапарда

Прогресс-9 кемесі 20 мамырда доктан ажыратылды, ал артқы порт келесі экипаждың келуіне бос қалды. "Союз-36" 26 мамырда Валерий Кубасов пен венгр ғарышкері Берталан Фаркаспен бірге ұшырылды. Ұшу бастапқыда 1979 жылдың 5 маусымына жоспарланған, бірақ "Союз-33" апатының салдарынан күшін жойды. Бұл ұшыру Советтік "Интеркосмос" бағдарламасының бөлігі болды, оның аясында достық елдерден келген қонақ ғарышкерлер әдетте бір аптаға ғарыш станциясына сапар шегетін. Бортқа отқаннан кейін, келген экипаж бірнеше венгрлік эксперименттер жүргізді, оның ішінде біреуі экипаж алған радиация дозасын өлшеуге, екіншісі – салмақсыз жағдайда адам жасушаларында интерферонның қалыптасуын зерттеуге арналған. Кубасов пен Фаркас "Союз-35" арқылы Жерге оралды, ал тұрақты экипаж жаңа "Союз-36" кемесімен қалды, одан кейін олар "Салют-6" станциясының алдыңғы портына көшті, бұл маневр шамамен 90 минутқа созылды. Кемелердің жылдам алмасуы, сондай-ақ "Союз-36" ұшыруының мүмкіндігінше ертерек мерзімге белгіленуі, экипажты номиналды уақыт аралығында қайтаруға мүмкіндік берді, бұл байқаушыларды құпиялы кеңестік жақтардың "Союз-33" апатынан кейін жоғалған уақытты өтеу үшін екінші "Интеркосмос" миссиясын жоспарлап отырғаны туралы күдікке келтірді. Шындығында, жақын арада ұшыру күтілуде, бірақ болжаған миссия емес. 5 маусымда Юрий Малышев пен Владимир Аксёновпен бірге "Союз Т-2" ұшырылды, бұл "Союз Т" жаңа модификациясының алғашқы пилоттық миссиясы болды. Кеме келесі күні "Салют-6" станциясының артқы портына докталды. Олар "Союзды" сынап бағалағандықтан, миссия екі күнге созылды, одан кейін олар Жерге оралды. Тұрақты экипаж станцияның "Каскад" бағытталғыш жүйесін жөндеу жұмыстарын жүргізді және материалдарды өңдеу бойынша эксперименттер жасады. 1 шілдеде Попов пен Рюмин станцияда "Прогресс-10" кемесін қабылдады. Жүк тасымалдаушыдан жаңа жабдықтар, сондай-ақ экипажға қажетті жабдықтар түсірілді. Жүктердің ішінде поляроид фотоаппараты, түрлі-түсті теледидар мониторы және советтік эстрада музыкасының кассеталары болды. Танкер 17 шілдеде станцияны жанармаймен қамтамасыз еткеннен кейін доктан ажыратылды және 19 шілдеде орбитадан шығарылды. Сондай-ақ 19 шілдеде Попов пен Рюмин стансадан 1980 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына сәлем жолдады, спортшыларға ашылу салтанаты өткен Орталық Ленин стадионымен тікелей байланыс арқылы сәтті старт тіледі. Олар стадионның есеп тақтасында пайда болды және олардың дауыстары үлкен динамиктер арқылы аударылды.

Бірінші Азия және Куба ғарышкерлері, миссияның аяқталуы

Байқаушылар Кубаның Интеркосмос миссиясын алдағы ұшыру терезесінде күтіп отырды, бірақ 23 шілдеде Виктор Горбаткомен бірге «Союз-37» кемесімен тұңғыш азиялық космонавт, вьетнамдық Фам Туань ұшырылғанда, олар жаңылысты. Бұл ұшырылым Олимпиада ойындары кезінде әлемнің назарын Кеңес Одағына аудару үшін уақытталған еді. Келуші экипаж кемелерді ауыстырып, «Союз-36» кемесімен Жерге 31 шілдеде оралды. Фам Туанның ұшуының да саяси маңызы болды, өйткені ол Вьетнам соғысының қаһарманы болған және бірнеше американдық ұшақты атып түсірген, кеңес БАҚ-тары осы фактіні ерекше атап өтті. Миссия Олимпиаданы бойкоттаған АҚШ-қа наразылықтың ишаралық тәсілі ретінде қарастырылды. Келесі күні Попов пен Рюмин «Союз-37» кемесіне отырып, оны алдыңғы портқа қайта жапсырды, бұл байқаушыларға жақын арада тағы бір экипаж ұшатынын білдірді. Бірақ бұл орын алмады, сондай-ақ жақын арада тағы бір «Прогресс» жабдықтау кемесі де ұшырылмады. Экипаж жердегі ғалымдармен бірлесіп «Елена Ф» гамма-сәуле телескопын пайдалана отырып, эксперимент жүргізді. Эксперименттің мақсаты жердегі басқа телескоппен алынған өлшемдерді салыстыру болды, бірақ экспериментте қолданылған ауа шары бұзылып, ұрылар жабдықтың көп бөлігін жердегі экипаж анықтамас бұрын ұрлап кетті. Келесі қону терезесі 2-15 қазанға белгіленді, бұл кубалықтардың 24 қыркүйекте ұшатынын көрсетті, бірақ байқаушылар тағы да күтпеген нәрсеге тап болды: «Союз-38» 18 қыркүйекте, күтілгеннен шамамен бір апта бұрын ұшырылды. Африкадан шыққан алғашқы ғарышкер, кубалық Арнальдо Тамайо Мендес Юрий Романенкомен бірге ғарышқа ұшты, бұл резиденттік экипажға келген төртінші экипаж болды. Бұл ерте ұшырылым кубалықтардың өз елдестерін жоғарыда көруіне мүмкіндік беру үшін жасалды. Келуші экипаж жиырма жеті материалды өңдеу және медициналық эксперименттер жүргізді. «Союз-35» экипажының Жерге оралуына жақын болғандықтан, «Союз-38» экипажы 26 қыркүйекте Жерге оралғанда кемелерін алмастырмады. Сондықтан 28 қыркүйекте «Прогресс-11» ұшырылуы байқаушыларға таң қалдырды, өйткені Жерге оралатын космонавттарға жаңа жабдықтар қажет болмайды деп есептелді. Шындығында, «Союз-35» экипажы 11 қазанда Жерге оралғанда, «Прогресс» кемесі тек ішінара ғана босатылды. Шын мәнінде, «Прогресс-11» миссиясының нақты мақсаты экипаждардың резиденциялары арасындағы алты ай ішінде «Салют-6» станциясын жоғарырақ орбитаға көтеру болды, өйткені оның ақаулы қозғалтқыш жүйесі енді қолданылмайтын еді. Экипаж 185 күндік жаңа ғарыштық төзімділік рекордын орнатты, бірақ IAF бұл рекордты мойындамады, өйткені ол бұрынғы 175 күндік рекордты қажетті 10 пайызбен асырмады. Рюмин осы уақытқа дейін үш миссияда 352 күн ғарышта өткізгендіктен, ең тәжірибелі ғарышкер атанды. Көңілдісі, экипаж ұшу кезінде орташа есеппен 2 кг салмақ жинады. Бұл экипажтың жаттығулар мен диетаға қатаң бағынуымен түсіндірілді. Жерге қонғаннан кейін бір күн өткен соң, олар жарты сағат бойы жүре алды. 15 қазанға қарай олар теннис ойнай бастады. Мыңдаған жер ресурстарының суреттері түсірілді, сондай-ақ 40 000-нан астам спектрограммалар алынды. «Салют-6» станциясымен төртінші рет ұшу, алғашқы үш экипажға қиындық тудырған көптеген техникалық ақаулардан кейін, толыққанды табысқа жетті.