Кіріспе

Қылыш немесе оған ұқсас қарудың тұтқасы (сирек жағдайда бұғаз немесе білік деп аталады) – күзеткіш, ұстау және бастарынан тұратын пышақ, қанжар, қылыш немесе штык тұтқасы. Күзеткіште крест немесе қылыш қорғауыштары болуы мүмкін. Түйін немесе қылыш байлауы күзеткішке немесе баска байланыстырылуы мүмкін.

Сабақ

Помель (аңгло-нормандық помель, "кішкентай алма") – тұтқаның жоғарғы жағында орналасқан кеңейтілген бөлшек. Олар бастапқыда қылыштың қолдан сырғанап түсіп кетуіне қарсы жасалған. 11 ғасырдан бастап Еуропада олар қылыштың жүзіне тепе-теңдік беру үшін жеткілікті ауыр болды. Бұл қылышқа, салмағын теңестіретін, ұстағыштан тым алыс емес орынды берді, соның арқасында күрес стилі еркін болды. Қылыштың дизайны мен қылышпен қару қолдану стиліне байланысты, помельді қарсыласты соғу үшін де пайдалануға болады (мысалы, Мордхау техникасын қолдану арқылы). Помельдер әртүрлі пішіндерде кездеседі, оның ішінде сопақ шарлар, ай тәрізділер, дискілер, дөңгелектер, жануарлар немесе құстардың бас пішіндері. Олар көбінесе әртүрлі ою-өрнектермен өрнектелген немесе инкрустацияланған, кейде алтын жалатылған және қымбат тастармен әшекейленген. Эварт Оукшот өзінің "The Sword in the Age of Chivalry" (1964) еңбегінде ортағасырлық помельдердің жіктелу жүйесін ұсынды, бұл жүйе оның қылыш түрлерін жіктеуімен қатар қолданылады. Oakeshott помель түрлері үлкен әріптермен A–Z деп белгіленеді, ал кіші түрлері сандармен көрсетіледі.

Тұтқа

Қалқа – қылыштың тұтқасы. Ол әдетте ағаштан немесе металдан жасалады және көбінесе шагрёнмен (қоңыр, былғары немесе акула терісімен) қапталады. Акула терісі орташа белдеудегі климатта ең төзімді болды, бірақ ыстық климатта бұзылады. Осының салдарынан 19 ғасырдың екінші жартысында резең кең таралды. Көптеген қылыш түрлері, керісінше, катана жасау кезінде "саме" деп аталатын шағала терісін таңдайды. Тұтқаны қандай материалмен қаптаса да, ол әдетте жабыстырылып, спираль бойынша сыммен оралады.

Күзетші

Қорғауыш тұтқаның үстінде орналасқан. Крест-қорғауыштың қарсыластың қылышынан ұстаушының бүкіл қолын қорғайды деген жалған түсінік бар; тек қалқанды тастағаннан кейін және брондалған қолғап пайда болған соң ғана толық қолды қорғау қажет болды. Дегенмен, ол қолды кесіп немесе жарақаттау үшін қасақана қылыш бойымен сырғанатып жіберілген қылыштан қорғады. Ертедегі қылыштарда нақты қорғауыштар болмаған, тек қолды итергенде қылышқа сырғанап кетпеуі үшін тоқтату механизмі болған, өйткені олар әрқашан қалқанмен бірге қолданылған. 11 ғасырдан бастап еуропалық қылыштардың қорғауыштары қылышқа перпендикуляр түзу таяқша түрінде (кейін «квильон» деп аталды) болды. 16 ғасырдан бастап еуропада қорғауыштардың дизайны күрделене түсті, қосымша иілмелер мен қисық таяқшалар немесе бұтақтар қолды қорғау үшін пайда болды. Саусақтардың жанындағы бір қисық бөлік (тұтқамен/қылышпен шамамен параллель және кез келген крест-қорғауышқа перпендикуляр) – бұл саусаққа арналған иілме деп аталды. Соңында, таяқшаларды металл пластиналармен толықтыруға немесе ауыстыруға болады, олар әсем өрнектелген болуы мүмкін. Мұндай дизайнды сипаттау үшін «сауыт тұтқасы» термині кейіннен кеңінен қолданыла бастады, және сауыт тұтқалы қылыштардың көптеген түрлері бар. Рапиралар мен кіші қылыштармен итеру шабуылына баса назар аударылғанда, итеруге осалдық пайда болды. 17 ғасырға қарай, қылыштың диаметрі екі дюймға дейін немесе одан да көп болатын қатты қалқанды қамтитын қорғауыштар жасалды. Бұл қорғауыштардың ескі формалары квилонды немесе бір квилонды сақтап қалды, бірақ кейінгі формалары квилонды толығымен алып тастады, олар тостаған тұтқасы деп аталды. Осы соңғы форма қазіргі заманғы фольгалар мен эпопеялық қылыштардың қорғауыштарының негізі болып табылады.

Қалқан түйіні

Қылыш түйіні немесе қылыш белбеуі, кейде қайыс деп аталады, әдетте былғарыдан, бірақ кейде тоқылған алтын немесе күміс жіптен, немесе көбінесе металл тоқудан жасалған арқан. Ол қылыш құлағанда жоғалып кетпеуі үшін қолға оралады. Практикалық функциясы болғанымен, қылыш түйіндері көбінесе әсемдік үшін де жасалған. Мысалы, 19-шы ғасырдың соңында британ әскері жаяу әскер офицерлері үшін алтын сымнан жасалған үлкен бұрандалы ақ былғары белбеуді қабылдады. Мұндай шырша тәрізді түйіндер "жабық" деп аталды, себебі олардың шетін төменгі сызығы бойынша бекіту арқылы жіптердің бөлініп, түйіліп немесе жоғалып кетпеуі қамтамасыз етілді. Көптеген қылыш түйіндері жібектен де жасалған, оған нақты үлгімен тоқылған алтын немесе күміс сымдар кіріктірілген. Осы өнер мен тарих француз тілінде "passementerie", ал неміс тілінде "Posamenten" деп аталады. Пассементьерлер деп аталатын шеберлердің (әсем тоқу, лента, жіп немесе әшекей бұйымдарын жасаушылар) әскери өнімдері өткен ғасырлардағы әртүрлі әскери киімдер мен регалиялар каталогтарында кездеседі. Пассиментарияның кең ауқымды өнер түрі, оның Декор, Діни қызметкерлер мен Ақсүйектер, Төсем, Көліктер мен Ливреялар, және Әскери бөлімдері осы тақырыптағы бірнеше кітаптарда сипатталған, бірақ олардың ешқайсысы ағылшын тілінде жазылмаған. Үнді қылыштарында түйін көз арқылы дұғабаға бекітілген. Қытай қылыштарында, жән және дао түрлерінде де жиі арқан немесе түйін қосылған. Батыс қылыш түйіндері сияқты, олар әсемдік пен практикалық мақсаттарға қызмет етеді, ал түйінмен манипуляциялау кейбір жән өнерлерінің бөлігі болып табылады.

Қалқалы сақина

Жұмсақ ұстағыш сақинасы - әшекейлеу үшін қолданылатын қосымша зат.