Кіріспе

Баскетболда ойыншылар арасындағы физикалық контактісіз жасалатын техникалық фол (әдетте "Т" немесе "тех" деп аталады) – ойын барысында қарсыластар арасында физикалық контактісіз жасалған, немесе ойыншы емес адам жасаған, ереже бұзушылық ретінде жазаланатын құқық бұзу. Ең көп кездесетін техникалық фол – спорттық емес мінез-құлық. Техникалық фолдар ойыншыларға, команда төңкергіштеріне, команданың барлық мүшелеріне (көбінесе "құрама команда техникалық фолы" деп аталады) немесе тіпті көрермендерге берілуі мүмкін. Бұл фолдар мен оларға берілетін жазалар жеке фолдардан ауыр, бірақ міндетті түрде айқын фолдар (Ұлттық баскетбол қауымдастығынан (NBA) төменгі лигалардағы шығаруға әкеп соқтыратын құқық бұзушылық, және NBA-да да болуы мүмкін) сияқты ауыр емес. Техникалық фолдар халықаралық ережелер бойынша, АҚШ-тағы түрлі жарыстарда қолданылатын ережелерден сәл өзгеше қарастырылады. Біріншіден, халықаралық ережелерде ойыншылар арасындағы заңсыз контакті әрқашан жеке фол болып есептеледі, ал АҚШ-та мұндай контакті, кейбір ерекшеліктерден басқа, ойын сағаты тоқтағанда немесе доп ойыннан шыққанда техникалық фол болып есептеледі. Екіншіден, FIBA жарыстарында (жеке фолдар саналмайтын 3x3 жартылай алаң нұсқасынан басқа), ойыншылар бес фол жинағаннан кейін (техникалық және жеке фолдардың қосындысы) ойыннан шығарылады (2014 жылдан бері бір техникалық фол жалпы санына қосылуы мүмкін; тағы бір техникалық фол жасау дереу шығарылуға әкеледі). Бұл ереже АҚШ-тағы колледж, орта және жоғары мектептердегі баскетболда қолданылатын ережеге ұқсас. Дегенмен, 48 минуттық ойын өткізетін лигаларда, мысалы NBA, және кейбір лигаларда, мысалы Әйелдер ұлттық баскетбол қауымдастығында (WNBA), ойыншылар дисквалификацияланғанға дейін алты жеке фол жасауға рұқсат етіледі, ал оларға қатысты техникалық фолдар осы санына қосылмайды. Алайда, (W)NBA-да спорттық емес техникалық фолдар айыппұлмен қамтылады, оның мөлшері ойыншының бұрын алған техникалық фолдарының санына байланысты, және ойыншылар тұрақты маусымда он алты техникалық фол жинағаннан кейін немесе плей-оффта жеті техникалық фол жинағаннан кейін белгілі бір мерзімге шұғылдандырылады. Көптеген американдық жарыстарда, ойыншы, жаттықтырушы немесе басқа да кінәлі тұлға егер оған тікелей айып тағылса, ойын кезінде екі техникалық фол алған жағдайда ойыннан шығарылады (ойыншы жасаған кейбір техникалық фолдар командаға ғана жүктеледі). Сонымен қатар, FIBA және NCAA әйелдер баскетболында кез келген айқын техникалық фол немесе дисквалификациялық фол жасаған жағдайда ойыннан шығарылады. FIBA ережелері ойыншыға қарсы кез келген сандағы ашық емес техникалық фолдар (осы ұйымның ережелерінде спорттық емес фолдар деп аталады; бұл термин NCAA әйелдер ережелерінде де қолданылады) үшін ойыннан шығаруға рұқсат бермейді, 3x3 ойынынан басқа, онда екі спорттық емес фол ойыннан шығаруға әкеледі. FIBA ережелері жаттықтырушы екі техникалық фол алғанда немесе үшіншісі орындыққа берілгенде ойыннан шығаруды қарастырады.

Жаза

Колледж баскетболында, NFHS және төменгі дивизиондарда техникалық қателерге берілетін жаза жылдар бойы артты. Алғашқыда қарсы командаға бір еркін лақтыру берілді. Кейін ол бір еркін лақтыру және допты иеленуге дейін өсті. Бір кезде белсенді емес ойыншыға, жаттықтырушының көмекшісіне немесе команданың орынбасарлар қатарындағы кез келген адамға жасалған "құрама командасының техникалық қатесі" ауыррақ саналды және екі лақтыруға әкелді. (Жаттықтырушылардың өз техникалық қателері де бар, бірақ олардың ауырлығына байланысты екі немесе үш қателікті құрайтын техникалық қателердің жиынтығы болса, олар шығарылуы және/немесе тоқтатылуы мүмкін.) Бүгінде жоғары мектеп баскетболында (АҚШ-та NFHS) техникалық қате үшін екі еркін лақтыру және допты ойынды бақылайтын үстелге қарама-қарсы бөліну сызығында иелену қарастырылған. Халықаралық баскетбол да ұқсас жазаны көздейді. 2015-16 маусымына дейін колледж баскетболы барлық техникалық қателер үшін екі лақтыруды берді, содан кейін доп ойын тоқтатылған жерде (POI) ойынға қойылды, яғни техникалық қате үшін ойын тоқтатылған жер мен жағдай. 2015-16 жылдан бері NCAA "B классы" техникалық қателер үшін, мысалы, допқа іліну немесе ойынды кешіктіру үшін бір ғана еркін лақтыруды береді; "A классы" техникалық қателер әлі де екі еркін лақтыруға әкеледі. (W)NBA-да қарсы командаға берілетін айыппұл бір еркін лақтыру болып қалады, ал ойын үзілген жерден жалғасады. Егер қате жасалған кезде сағаттың уақыты 14 секундтан кем болса, ол 14 секундқа қайта орнатылады. Техникалық қате үшін берілген лақтыруларды орындайтын ойыншыны команда таңдай алады (бұл ереже деңгейден деңгейге және халықаралық деңгейде сәл өзгеше), ал жеке қателерде, егер ойыншы жарақаттанбаса, қате жасаған ойыншы өзі лақтыру керек. (W)NBA-да техникалық қателер екі классқа бөлінеді: спорттық емес және спорттық емес емес. Ойыншыға спорттық емес техникалық қате тағайындалса, оған айыппұл салынады, ал тұрақты маусымда он алты спорттық емес техникалық қате жинаса, ол бір ойынға тоқтатылады. Осы тұрақты маусымда әрбір екі техникалық қате үшін ойыншының немесе жаттықтырушының тоқтатылу мерзімі бір ойынға ұзарады. Спорттық емес мінез-құлыққа байланысты техникалық қателер NBA ережелерінің 12-бабының V бөлімі, c-тармағы бойынша анықталады және олар айыппұл, шығарылу немесе тоқтатуға есептелмейді. Бұл қателер шамадан тыс уақыт алу, қорғаныста үш секундтан артық тұру, ойыншының киімдері мен ойынға қатысуы, ойыншының қателік жазалау жағдайы, доп себетін қирату немесе ойынды кешіктіру үшін беріледі. Егер қауіпсіздік үшін заңмен рұқсат етілмесе, ойыншы қасақана доп себетіне ілінген жағдайда, оған 500 доллар айыппұл салынады, бірақ ол тек спорттық емес мінез-құлыққа байланысты техникалық қате ретінде қарастырылады. Ойыншының қателік жазалау жағдайына байланысты жасаған техникалық қателері үшін бір еркін лақтыру беріледі. Лига спорттық емес мінез-құлыққа байланысты техникалық қатені ойыннан кейін қарап, спорттық емес емес техникалық қате ретінде қайта жіктеуге құқылы. Мысалы, НБА 2019 жылдың 25 ақпанында Голден Стейт Уорриорс – Шарлотт Хорнетс ойынында Джереми Лэмбтің аяқ киімін алаңнан шығарған ДеМаркус Кузинстің техникалық қатесін спорттық емес емес деп өзгертті, айыппұлды және қателер санын жойды, бұл қауіпсіздік мәселелеріне байланысты болды.

Белгілі оқиғалар

Ең танымал техникалық қателердің бірі 1993 жылғы NCAA чемпионатының соңында Мичиган университетінің Крис Вебберге қатысты. Солтүстік Каролинаға екі ұпаймен ұтылып, ойын аяқталуға санаулы секундтар қалғанда, Мичиган командасы тайм-аут жариялады, бірақ олардың қолында тайм-аут қалмаған еді. Нәтижесінде, Солтүстік Каролинаның ойыншысы Дональд Уильямс жасаған техникалық қателік Мичиганның чемпионатты жеңіп алу үмітін жойды. 1976 жылғы НБА финалының 5-ші ойыны, Феникс Санс пен Бостон Селтикс арасындағы ең ұлы ойын деп есептеледі. Санс командасы екі еселенген қосымша уақыттың соңында бір ұпаймен қалып қойды, тайм-ауттары қалмады және Джон Хавличектің сәтінен кейін қорғаныс себетінің астында допты иеленді. 80 фут қашықтықтан шабуыл жасау мүмкін болмағандықтан, Санс командасының ойыншысы Пол Вестфаль ерекше шешімге келді. Ол тайм-аут жариялады, бірақ Санс командасының қолында тайм-аут болған жоқ. Бұл Бостонға бір мүмкіндік берді, оны Джо Джо Уайт сәтті пайдаланып, есепті екі ұпайға арттырды. Бұл Санс командасына жартылай алаңда допты иеленуге және Гар Хардқа уақыт біткенде 18 футтан лақтыруға мүмкіндік берді, нәтижесінде үшінші қосымша уақыт белгіленді. Келесі жылы НБА ережелері осындай жағдайдың қайталанбауы үшін өзгертілді. Көптеген техникалық қателіктерді жасауға болатын, бірақ жасалмаған (оның орнына ойын тоқтатылды, бұл төрешілерге ойынды жалғастыру үшін жеткіліксіз ойыншылар болған жағдайда немесе команда іс-қимылды бұрмалау үшін техникалық қателіктер жасаған жағдайда қолдануға болатын құрал еді), 2004 жылдың 19 қарашасында Индиана Пейсерс пен Детройт Пистонс арасындағы НБА ойынында болған төбелес, ойыншылар мен көрермендердің қатысуымен. Пейсерс командасының ойыншысы Рон Артест және Пистонс командасының ойыншысы Бен Уоллес арасында жанжал болды, себебі Артест Уоллеске қатысты қиын фол жасады. Бұл екі команданың ойыншыларының араласуымен ұрысқа айналды, және Артест гол салушы үстелге шегініп, көрермен лақтырған стақанға шалынысқаннан кейін жағдай нашарлады. Артест және бірнеше әріптестері мен қарсыластары трибунаға жүгіріп, жанкүйерлермен төбелесті. Егер техникалық қателіктер ресми түрде бағаланған болса, екі команданың барлық ойыншылары (Пистонс командасының ойыншысы Тайшаун Принстен басқа, ол оқиға кезінде орындықта қалған жалғыз ойыншы еді) алаңнан шығарылар еді. Нәтижесінде тоғыз ойыншы барлығы 146 ойынға тоқтатылды, соның ішінде Артест маусымның қалған бөлігіне тоқтатылды. 2007 жылы Даллас Маверикс командасына қарсы өткен ойында Сан-Антонио Спарс командасының форвард-ойыншысы Тим Дункан төреші Джо Кроуфордтан орындықта отырғанда күлгені үшін техникалық қателік алды ("наразылықты білдіретіндей қимыл жасады"). Ол бұрынғы ойында да орындықта отырғанда техникалық қателік алғандықтан, бұл оның алаңнан шығарылуына әкелді. Қосымша тексеруден кейін бұл техникалық қателік лиганың ойынды басқару саясатына сәйкес келмейтіні анықталды, және НБА комиссары Дэвид Стерн Кроуфордты маусымның қалған бөлігіне тоқтатты. Дункан оқиға үшін 25 000 доллар айыппұл төледі. 2022 жылдың 25 қазанында Голден Стейт Уорриорс және Феникс Санс командалары үшінші тоқсанда 7 техникалық қателік жасап, тоқсан ішіндегі ең көп техникалық қателіктердің рекордын орнатты. Рашид Уоллес НБА-да бір маусымда ең көп техникалық қателік алған рекордты ұстайды. 2000-01 маусымда ол 80 тұрақты маусым және плей-офф ойынында 41 техникалық қателік алды. Карл Малоун 332 техникалық қателік жасаған ойыншы ретінде барлық уақыттағы рекордты ұстайды, бұған дейін бұл рекордты Деннис Родман ұстаған. НБА-да бір команданың барлық орындықтары жарақат алып немесе фолдан шығып, қалған бес ойыншының бірі фолдан шығып, нәтижесінде бонус еркін лақтыру ретінде әрекет ететін техникалық қателік жасалған бірнеше жағдай болды. Атланта Хокс командасының Клифф Левингстон (фолдан шығарылды, бірақ қалған бес ойыншының бірі алаңнан шығарылды) және Лос-Анджелес Лейкерс командасының Роберт Сакр (фолдан шығарылды) екеуі де дисквалификацияланған ойыншы ережесін пайдаланды. НБА ережесі 3 I а (ойыншы фолдан шығады) және 3 I b (ойыншы жарақат алады немесе алаңнан шығарылады) бойынша ойыншы ойынды жалғастырғаны немесе фолдан шыққаннан кейін ойынға оралғаны үшін техникалық қателік алды.