Мир мен Салют-7 станцияларына тарихи сапар: "Союз Т-15" миссиясы

Кіріспе

1986 жылғы Мир және Салют 7 ғарыш станцияларына кеңестік экипажды ұшу

Союз Т 15 (Союз Т 15, Union T 15) – Мир және Салют 7 ғарыш станцияларына экипажды ұшу және «Союз» бағдарламасының бір бөлігі болды. Бұл 1979 жылдан 1986 жылға дейін жеті жыл бойы қолданылған үшінші буын «Союз Т» ғарыш кемесінің соңғы рейсі болды. Бұл миссияда ғарыш кемесі бір рейс ішінде екі ғарыш станциясына алғаш рет келді және олармен докталды.

Миссияның басты оқиғалары

Союз Т-15 – "Мир" станциясына алғашқы экспедиция және "Салют-7" станциясына соңғы экспедиция болды.

Мир қаласына ұшу

Коммунистік партияның 27-ші съезіне уақытында «Мир» станциясын іске қосу қысымына байланысты, миссия жоспарлаушылар жаңа «Союз» ғарыш кемесінен немесе бастапқыда станцияға ұшырылатын жоспарланған модульдерден мүлдем айырылып қалды. Шешім қабылданды – ескі «Союз Т» кемесін «Союз Т-15» ретінде «Мир» және «Салют-7» станцияларына бірдей миссиямен ұшуға жіберуге. Леонид Кизим мен Владимир Соловьев 13 наурызда ұшырылғаннан кейін, 1986 жылғы 15 наурызда «Мир» ғарыш станциясына алғаш рет докталды. «Мир» станциясының жоспары бойынша, тек жаңа «Союз ТМ» ғарыш кемесі ғана «Мир» станциясының алдыңғы портына докталса, артқы порты «Прогресс» кемелері үшін бос болып қалуы тиіс еді. Алайда, ескі «Союз Т» «Мир» станциясының алдыңғы портында қолданылатын «Курс» жүйесімен емес, тек «Мир» станциясының артқы портында қолданылатын ескі «Игла» жүйесімен жабдықталған болатын. Сондықтан «Союз Т-15» «Мир» станциясының артқы портына жақындасып, содан кейін станцияны қолмен айналып, алдыңғы портқа докталды. 20 км қашықтықта «Союз Т-15» кемесінің «Игла» жүйесі «Мир» станциясының артқы портындағы өзіне сәйкес келетін құрылғыны анықтады. 200 метрде «Игла» жүйесі өшірілді, ал экипаж станцияны қолмен айналып, алдыңғы портқа докталды. Бұл қолмен жасалған доқталу кезінде, 1985 жылы «Союз Т-13» кемесінің «Салют-7» станциясына қиын жағдайда докталғанда қолданылған лазерлік қашықтық өлшегіш тағы да пайдаланылды. «Мир» станциясында болған шамамен 55 күндік миссия барысында экипаж олардың келуінен кейін ұшырылған екі «Прогресс» ғарыш кемесін босатып алды. Миссияның басты мақсаты – жаңа ғарыш станциясының жүйелерін сынау болды, себебі ол аз ғылыми жабдықпен ұшырылған, ал оның көп бөлігі қосымша модульдер ұшырылғанға дейін күтіп отыруға тиіс еді. «Мир» атауының сөзбе-сөз мағынасы «бейбітшілік» болғанына қарамастан, сол кездегі АҚШ шенеуніктері Кеңес Одағын олардың көріне берген азаматтық ғарыш станцияларында әскери тәжірибелер жүргізуде деп айыптады. Космонавттар Жерге оралғаннан кейін, Леонид Кизим ресми баспасөз конференциясында «Мир» ешқандай әскери мақсаттар үшін қолданылмағанын және «АҚШ бізді осындай әрекеттерге айыптауы – олардың ғарышқа қару-жарақ жарысын кеңейту жоспарларын ақтау үшін жасалған әрекет» деді. Алайда Рейган әкімшілігі бұл мәлімдемелерді қайталаған жоқ, себебі бұл 1987 жылы жоспарланған президент Рональд Рейган мен Кеңес Одағының басшысы Михаил Горбачев арасындағы саммит кездесуіне кері әсер етуі мүмкін еді.

Due to the pressure of launching Mir in time for the 27th Communist Party Congress, mission planners were left without the newer Soyuz TM spacecraft or any of the planned modules to launch to the station at first. It was decided to launch an older Soyuz T as Soyuz T 15 on a dual mission to both Mir and Salyut 7. Leonid Kizim and Vladimir Solovyov first docked with the Mir space station on 15 March 1986 after their launch on 13 March. Plans for Mir intended that only the newer Soyuz TM would dock with Mir's forward port, leaving the aft port free for arriving Progress spacecraft. However, the older Soyuz T was not equipped with the Kurs approach system used on Mir's front port, but only with the older Igla approach system used for Mir's aft port. Therefore, Soyuz T 15 had to approach Mir's aft port, and then manually maneuver around the station to dock manually at the forward port. At 20 km Soyuz T 15's Igla system acquired its counterpart on Mir's aft port. At 200 meters, the Igla system was shut off, and the crew manually maneuvered around the station to dock at the front port. For this manual approach, the same laser range finder was used as for the Soyuz T 13 docking with the uncooperative Salyut 7 station in 1985. During their nearly 55 day stay on Mir, the crew unloaded two Progress spacecraft, launched after their arrival. The mission was mostly designed to test out the new space station's systems since it had been launched with little scientific equipment, most of which would have to wait for the launch of add on modules. Despite Mir's name literally meaning "Peace", US officials during this time accused the Soviet Union of performing military experiments on their supposedly civilian space stations. After the cosmonauts' return to Earth, Leonid Kizim in an official press conference stated that Mir was not being used for any military purposes and that "The US is accusing us of this sort of action in order to justify their own plans to extend the arms race into space." The Reagan Administration did not however reiterate these claims so as not to negatively impact the planned 1987 summit meeting between President Ronald Reagan and Soviet leader Mikhail Gorbachev.

Экипаж Салют-7-ге ауысады

Салют-7-ге сапарын дайындау үшін экипаж "Союз Т-15" кемесіне жеке заттарымен, "Мир" кемесінде өсірілген өсімдіктермен және басқа да заттарды тиеді. Сол кезде Салют-7 Мирден сол орбиталық еңісте төменгі орбитада 4000 км алда орналасқан болатын. Сондықтан 4 мамырда "Мир" 13 км-ге төмендетілді, бұл "Салют-7" кемесіне жақындауды жеделдету және "Союз Т-15" кемесінің тасымалдауға арналған шектеулі отынын сақтау үшін жасалды. 1986 жылғы 5 мамырда 12:12:09 UTC олар "Мир" стансасынан Салют-7-ге сапарға шықты – "Мир" маневрінің нәтижесінде екі станса арасындағы қашықтық 2500 км-ге дейін азайды. 29 сағаттық сапардан кейін "Союз Т-15" 6 мамыр күні 16:57:52 UTC Салют-7-ге қосылды. Бірінші ашық ғарышқа шығу (EVA) 28 мамырда болды, онда экипаж мүшелері ғарыш кеңістігіндегі тәжірибелерді алу және Ferma Postroital ("қаңқа конструкторы") құрылғысын сынау үшін сыртқа шықты. Арнайы контейнер бүктелген қаңқаны бірнеше минут ішінде 15 метрлік қаңқаға айналдырды. Ашық ғарышқа шығудың соңында қаңқа процесін кері қайтару арқылы қайта жиналды. Бұл алғашқы ашық ғарышқа шығу 3 сағат 50 минутқа созылды. Екінші ашық ғарышқа шығу қаңқа және дәнекерлеу тәжірибелерінен тұрды. 31 мамырда Кизим мен Соловьев жиналған қаңқаның үстіне өлшеу құрылғыларын орнатып, содан кейін оның беріктігін зерттеу үшін қайта созды. Одан кейін олар электрондық сәуле арқылы қаңқаның бірнеше буындарын дәнекерледі. Екінші ашық ғарышқа шығу бес сағатқа созылды.

"Мирге" оралу үшін пароммен ұшу

Экипаж Салют-7 станциясынан жалпы салмағы 350-400 кг болатын 20 құралды алып шығып, содан кейін Мир станциясына оралды. 24-25 маусым аралығында Мир тағы екі рет маневр жасады, орбитасын сәл көтеріп, Салют-7-ге жақындады. 25 маусымда Союз Т-15 Салют-7 станциясынан ажырап, 29 сағаттық сапармен Мирге қайтып оралды. 3 шілдеде Кизим Валери Рюминнің ғарышта өткізген уақыты бойынша рекордты жаңартты. 6 шілдеде ол ғарышта толық бір жыл өткізген алғашқы адам болды. Экипаж соңғы 20 күнін Мир станциясында Жерді бақылаумен өткізді. Осы уақытта 19-22 тамыз аралығында Космос-1686 ұшағының қозғалтқыштары Салют-7 станциясын қайтадан атмосфераға кіргізбеу үшін рекордтық орбиталық биіктікке – 475 км-ге көтерді. Дегенмен, атмосфералық қарсылық әсер етті және станция 55 айдан кейін Оңтүстік Америка үстінен қайтадан атмосфераға кірді. Салют-7 және Космос-1686 станцияларының бөліктері Аргентинада табылды. Союз Т-15 – Союз Т ғарыш кемесінің соңғы миссиясы болды, себебі оның орнын Союз ТМ кемесі басты.