Мысыр мен Сирия сұлтаны Қалауун: Өмірбаяны мен билеуі
Qalawun
Мысыр мен Сирияның мамлюк сұлтаны Қалауун (1279-1290) – түркі баһри мамлюк әулетінің құрметті өкілі. Өмірбаяны, билігі және Қалауун әулеті туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мысыр мен Сирияның мамлюк сұлтаны (1279–1290 ж.ж.)
Mamluk Sultan of Egypt and Syria (r.1279–1290)
Қалауун әс-Салихи (قلاوون الصالحي, шамамен 1222 – 10 қараша 1290) – Мысырдың жетінші түркі Бахри мамлюк сұлтаны; ол 1279 жылдан 1290 жылға дейін билік етті. Ол әл-Мансур Қалауун ("Жеңімпаз Қалауун") деп аталды. Мамлюк сарайы мен элиталық топтарда билікке көтерілгеннен кейін, Қалауун ақырында "жеңімпаз патша" атағын алып, сұлтандыққа де-факто билікке ие болды. Ол Мысырды бір ғасырдан астам билеген Қалауунид әулетінің негізін қалаушы. Сол кездегі сұлтан Барака қуғынға ұшырады және оны Қалауун улады деген қауесет тарады. Одан кейін ол крестшілерге қарсы соғыс ашып, Триполи графының жерлерін жаулап алды, содан кейін 1289 жылы оларды толығымен жеңді. Крестшілердің маңызды бекінісі болған Акра қаласын Қалауун қоршады, бірақ ол 1291 жылы қоршау жеңіліске ұшырамас бұрын қайтыс болғандықтан, оны оның ұлы әл-Ашраф Халил барып алды. Оның ұлы Халил одан кейін сұлтан болды.
Qalāwūn aṣ Ṣāliḥī (قلاوون الصالحي, c. 1222 – November 10, 1290) was the seventh Turkic Bahri Mamluk Sultan of Egypt; he ruled from 1279 to 1290. He was called al Manṣūr Qalāwūn (المنصور قلاوون, "Qalāwūn the Victorious"). After having risen in power in the Mamluk court and elite circles, Qalawun eventually held the title of "the victorious king" and gained de facto authority over the sultanate. He is the founder of the Qalawunid dynasty that ruled Egypt for over a century. The current sultan, Barakah was exiled and rumored to have been poisoned by Qalawun. He would then wage war against the Crusaders, capturing lands held by the County of Tripoli, and later totally defeating them in 1289. Acre, a major Crusader stronghold was besieged by Qalawun but would only be taken by his son al Ashraf Khalil as the former died before the siege was won in 1291. His son Khalil succeeded him as sultan.
Өмірбаяны және билікке көтерілуі
Байыр мамлюктерден шыққандар, олардың балалары құлдыққа түсіп, себебі олар ата-аналарынан ұрланып немесе кедейліктен сатылып, Каирге жетіп, онда сұлтандардың немесе ханзадалардың бірі мамлюкті босатып, оның тәрбиесіне қарайды және мамлюк Каирде өсіп-өнеді. Ол 1240 жылдары Сұлтан әл-Камильдің үйіне сатылып кеткеннен кейін мамлюк (құл сарбаз) болды. Қалаун әл-Альфи («Мыңдық») деп аталды, өйткені Салих Әюб оны мың динар алтынға сатып алған. Қалаун бастапқыда араб тілінде жақсы сөйлей алмаған, бірақ билікке және ықпалға ие болып, Сұлтан Байбарс кезінде әмір болды, оның ұлы әл-Саид Барака Қалаунның қызына үйленді. Байбарс 1277 жылы қайтыс болды және оның орнына Барака келді. 1279 жылдың басында Барака мен Қалаун Киликия Армениясының патшалығына шабуыл жасағанда, Египетте көтеріліс болды, ол Бараканы үйіне оралғаннан кейін тақтан түсірді. Оның орнына ағасы Соламиш келді, бірақ шын билік атабег ретінде әрекет еткен Қалаунның қолында болды. Соламиш жеті жаста болғандықтан, Қалаун Мысырға ересек билеушінің қажет екенін айтты, содан кейін Соламиш 1279 жылдың соңында Константинопольге жер аударылды. Осының нәтижесінде Қалаун әл-Малик әл-Мансур («Жеңімпаз патша») атағын алды. Дамаск әкімі Сункур әл-Ашқар Қалаунның билікке өрлеуімен келіспей, өзін сұлтан деп жариялады. Алайда, Сункурдың басшылығы 1280 жылы Қалаун оны шайқаста жеңген кезде жоққа шығарылды. 1281 жылы Ілхан мемлекетінің басшысы Абақа хан Сирияға шабуыл жасағанда, Қалаун мен Сункур ыңғайлылық үшін татуласты. Қалаун мен Сункур бірігіп жұмыс істеп, Хомс шайқасында Абақаның шабуылын сәтті тойтарды. Барака, Соламиш және олардың інісі Хадир бұрынғы крестонос қамалы болған әл-Каракқа жер аударылды. Барака 1280 жылы қайтыс болды (Қалаун оны улаған деген қауесет тарады), ал Хадир 1286 жылға дейін қаланы тікелей бақылауға алғанға дейін қала басқармасын иеленді. 1282 жылы ол Иерусалимдегі Харам әш-Шарифтің жанында Рибат әл-Мансури (қонақ үй) деп аталатын рибат құрды. Қалаунның мамлюгі Курд әл-Мансури Рибат әл-Курт әл-Мансуриді құрды.
Qalawun Originally from the bahir Mamluks, they are children who were touched by slavery because they were kidnapped from their parents or sold from poverty, and they end up in Cairo, where one of the sultans or princes frees the Mamluk, supervises his upbringing and the Mamluk arises in Cairo. He became a mamluk (slave soldier) in the 1240s after being sold to a member of Sultan al Kamil's household. Qalawun was known as al Alfī ("the Thousander"), because as Salih Ayyub bought him for a thousand dinars of gold. Qalawun initially barely spoke Arabic, but he rose in power and influence where he then became an emir under Sultan Baibars, whose son, al Said Barakah, was married to Qalawun's daughter. Baibars died in 1277 and was succeeded by Barakah. In early 1279, as Barakah and Qalawun invaded the Armenian Kingdom of Cilicia, there was a revolt in Egypt that forced Barakah to abdicate upon his return home. He was succeeded by his brother Solamish, but it was Qalawun, acting as atabeg, who was the true holder of power. Because Solamish was only seven years old, Qalawun argued that Egypt needed an adult ruler, and Solamish was sent into exile in Constantinople in late 1279. As a result, Qalawun took the title al Malik al Manṣūr ("the victorious king"). The governor of Damascus, Sunqur al Ashqar, did not agree with Qalawun's ascent to power and declared himself sultan. Sunqur's claim of leadership, however, was repelled in 1280, when Qalawun defeated him in battle. In 1281, Qalawun and Sunqur reconciled as a matter of convenience when Abaqa Khan, head of the Ilkhanate, invaded Syria. Qalawun and Sunqur, working together, successfully repelled Abaqa's attack at the Second Battle of Homs. Barakah, Solamish, and their brother Khadir were exiled to al Karak, the former Crusader castle. Barakah died there in 1280 (it was rumored that Qalawun had him poisoned), and Khadir gained control of the castle, until 1286 when Qalawun took it over directly. In 1282 he founded Ribat al Mansuri, a ribat (hospice) next to the Ḥaram ash Sharīf in Jerusalem. The nearby [[:commons:Category:Ribat of Kurt al Mansuri was founded by Kurd al Manṣūrī, a mamluk of Qalawun.
Мамлюк дипломатиясы
Бейбарс бұрын істегендей, Калаун тәуелсіздікті сақтағысы келген крестоносшы мемлекеттерімен, әскери ордендермен және жеке феодалдармен жерді басқару туралы шарттар жасасты; ол Тир мен Бейрутті енді Акрада орналасқан Иерусалим Корольдігінен бөлек деп мойындады. Шарттар әрқашан Калаунның мүддесіне қызмет етті, ал Тирмен жасаған келісімі бойынша қала жаңа бекіністер салмауға, мамлюктер мен басқа крестоносшылар арасындағы қақтығыстарда бейтарап болуға және Калаунға қаланың салықтарының жартысын жинауға рұқсат берілді. 1281 жылы Калаун Византия империясы мен Иерусалим Корольдігіне қауіп төндіріп отырған Неапольдің Карл I-ге қарсы тұруды нығайту мақсатында Византия императоры Михаил VIII Палеологпен одақ құрды. 1290 жылы ол Генуя Республикасымен және Сицилия Корольдігімен саудалық одақтар жасасты.
As Baibars had done previously, Qalawun entered into land control treaties with the remaining Crusader states, military orders and individual lords who wished to remain independent; he recognized Tyre and Beirut as separate from the Kingdom of Jerusalem, now centered on Acre. The treaties were always in Qalawun's favor, and his treaty with Tyre mandated that the city would not build new fortifications, would stay neutral in conflicts between the Mamluks and other Crusaders, and Qalawun would be allowed to collect half the city's taxes. In 1281 Qalawun also negotiated an alliance with Michael VIII Palaiologos of the Byzantine Empire to bolster resistance against Charles I of Naples, who was threatening both the Byzantine Empire and the Kingdom of Jerusalem. In 1290, he concluded trade alliances with the Republic of Genoa and the Kingdom of Sicily.
Крестонос мемлекеттеріне қарсы соғыстар
Жаңадан құрылған бейбіт келісімдердің шарттарына қарамастан, Қалаун 1285 жылы Маргаттың «жетілмейтін» госпитальдер бекінісін тонады және онда мамлюк гарнизонын орналастырды. Ол сондай-ақ Мараклея қамалын басып алып, қиратты. 1287 жылы Латакияны, ал 1289 жылы 27 сәуірде Триполиді жаулап алды, осылайша Триполи крестонос графтығына нүкте қойды. 1289 жылы Триполинің құлауына Венециялықтар мен Пизалықтардың себепкер болды, олар аймақтағы Генуялықтардың күшейіп бара жатқан ықпалына қарсы болды. 1290 жылы король Генрихтің қосымша күштері Акраға келді және мас күйде бейбіт саудагерлер мен шаруаларды, христиандар мен мұсылмандарды қырды. Қалаун түсіндіру сұрап елшілік жіберді және, ең бастысы, қылмыскерлердің жазалануын талап етті. Франктардың жауабы оны жұбатуға тырысқандар мен жаңа соғыс бастауды көздегендер арасында екіге бөлінді. Түсіндіру де, қылмыскерлер де табылмағандықтан, Қалаун 1284 жылы Акрамен жасасқан он жылдық бітімнің франктар тарапынан бұзылғанын шешті. Ол сол жылы қаланы қоршауға алды. Қаланы басып алуға үлкермей, 1290 жылы 10 қарашада Каирде қайтыс болды, бірақ келесі жылы Акраны оның ұлы әл-Ашраф Халил жаулап алды. Қалаун ұлына сенбесе де, Халил оның өлімінен кейін оның орнына өтті. Халил әкесінің түрік мамлюктерін черкестерге ауыстыру саясатын жалғастырды, бұл әкесінің саясаты мамлюк қатарында қақтығысқа әкелді. Халил 1293 жылы түріктер тарапынан өлтірілді, бірақ Қалаунның мұрасы оның кіші ұлы Насыр Мұхаммед билікке келгеннен кейін де жалғасты.
Undeterred by the terms of these newly formed peace treaties, Qalawun sacked the "impregnable" Hospitaller fortress of Margat in 1285, and established a Mamluk garrison there. He also captured and destroyed the castle of Maraclea. He captured Latakia in 1287 and Tripoli on April 27, 1289, thus ending the Crusader County of Tripoli. The Fall of Tripoli in 1289 was spurred by the Venetians and the Pisans, who opposed rising Genoese influence in the area. In 1290, reinforcements of King Henry arrived in Acre and drunkenly slaughtered peaceable merchants and peasants, Christians and Muslims alike. Qalawun sent an embassy to ask for an explanation and above all to demand that the murderers be handed over for punishment. The Frankish response was divided between those who sought to appease him and those who sought a new war. Having received neither an explanation nor the murderers themselves, Qalawun decided that the ten year truce he had formed with Acre in 1284 had been broken by the Franks. He subsequently besieged the city that same year. He died in Cairo on 10 November 1290, before taking the city, but Acre was captured the next year by his son al Ashraf Khalil. Despite Qalawun's distrust of his son, Khalil succeeded him following his death. Khalil continued his father's policy of replacing Turkish Mamluks with Circassians, which eventually led to conflict within the Mamluk ranks. Khalil was assassinated by the Turks in 1293, but Qalawun's legacy continued when his younger son, an Nasir Muhammad, claimed power.
Отбасы
Қалаунның алғашқы әйелі Фатима Хатун, ол Умм Салих деп белгілі болды. Ол Мамлюктер қатарына қосылған Алтын Орданың моңғол қолбасшысы Сейф ад-Дин Кармун (Карамум) қызы еді. Олар 1265-66 жылдары үйленді. Ол оның үлкен ұлы Салих Әлидің (2 қыркүйек 1288 жылы қайтыс болған) және Ғазия Хатунның анасы болды. 1283-84 жылдары қайтыс етті және Қайырдағы Оңтүстік зираттағы жеке кесенесіне жерленді. Тағы бір әйелі – Ситт Ашлун Хатун (Ašlūn), ол да Мамлюктерге қосылған Илханаттың моңғол көрнекті тұлғасы Суктай бин Қаражин бин Джиган Нуван (Шактай) қызы еді. Насыр Мұхаммед 29 жасқа дейін моңғолдық дәстүрде тәрбиеленіп, сондай өмір сүрді. 1315 жылы аурудан кейін көңіл күйі өзгергенге дейін, ол және оның ізбасарлары "бастарын қырқып, ұзын шаштарынан айрылды". Тағы бір әйелі – Әмір Шамс ад-Дин Сункур әл-Такрити әл-Захиридің қызы. Олар 1288-89 жылдары үйленді, бірақ Қалаун көп ұзамай осы некені бұзды. Тағы бір ұлы – Әмір Ахмад, ол ағасы әл-Әшраф Халил билік еткен кезде қайтыс болды. Қалаунның қызы Ғазия Хатунға 1276 жылдың 28 мамырында Сұлтан Бейбарстың ұлы Саид Барақаға бес мың динар қалыңдықпен құда түсірілді. Той 1277 жылдың 8 маусымында өтті. Ол 1288 жылдың тамызында қайтыс болды және анасының кесенесіне жерленді. Тағы бір қызы – Дар Мухатар әл-Жауари (Алтумиш), ол Мұхтар әл-Жаухаридің әйелі болды. Тағы бір қызы – Дар Анбар әл-Камили, ол Анбар әл-Камилидің әйелі болды.
Qalawun's first wife was Fatima Khatun, known as Umm Salih. She was the daughter of Sayf ad Din Karmun (Karamūm), a Mongol commander from the Golden Horde who had integrated the Mamluks. They married in 1265–66. She was the mother of his eldest son, as Salih Ali (died 2 September 1288) and Ghaziya Khatun. She died in 1283–84, and was buried in her own mausoleum in Southern Cemetery, Cairo. Another wife was Sitt Ashlun Khatun (Ašlūn), the daughter of an Ilkhanate Mongol notable named Suktay bin Qarajin bin Jighan Nuwan (Šaktāy) who also had joined the Mamluks. An Nasir Muhammad was raised and behaved in Mongol fashion until the age of 29, until he had a change of mood after an illness in 1315, which led him and his followers to "shave their heads [ ] and give up their flowing locks". Another wife was the daughter of Amir Shams ad Din Sunqur al Takriti al Zahiri. They married in 1288–89. Qalawun, however, dissolved the marriage shortly thereafter. Another son was Amir Ahmad, who died during the reign of his brother al Ashraf Khalil. Qalawun's daughter Ghaziya Khatun was betrothed to as Said Barakah (son of Sultan Baibars) on 28 May 1276, with a dowry of five thousand dinars. The wedding took place on 8 June 1277. She died in August 1288, and was buried in the mausoleum of her mother. Another daughter was Dar Mukhatar al Jawhari (Altumish). She was the wife of Mukhtar al Jawhari. Another daughter was Dar Anbar al Kamili. She was the wife of Anbar al Kamili.