Гарри Прайс: Паранормальды құбылыстарды зерттеуші және авторы

Кіріспе

Британдық психикалық зерттеуші және жазушы (1881–1948)

Гарри Прайс (17 қаңтар 1881 – 29 наурыз 1948) – британдық психикалық құбылыстарды зерттеуші және жазушы, ол психикалық құбылыстарды зерттеуімен және алаяқ спиритуалистік медиумдарды әшкерелеуімен көпшілік назарына ілікті. Ол Англияның Эссекс графтығындағы Borley Rectory деп аталатын үйдің күдікті түрде қорқынышты болуына қатысты жарияланған тергеуімен ең жақсы танымал.

Ерте өмір

Прайс өзінің Шропширде туғанын мәлімдегенімен, шындығында Лондонда, Оңтүстік Плейс этикалық қоғамының Конвей залы орналасқан Қызыл Арыстан алаңында дүниеге келді. Ол Нью-Кроста білім алды, бастапқыда Уоллер Роуд Инфантс мектебінде, содан кейін Хабердашерс Аскес Хатчам Бойз мектебінде оқыды. 15 жасында Прайс Карлтон драмалық қоғамын құрды және пьесалар жазды, оның ішінде Шропширдегі көне үйлерде болған полтергейстпен алғашқы кездесуі туралы драма да бар. Ричард Морристің «Гарри Прайс: Психикалық детектив» (2006) атты өмірбаянында айтылғандай, Прайс ғарыш телеграфиясына деген қызығушылығымен баспасөз назарына ілікті. Ол Телеграф төбесі, Льюишем мен Броклидегі Әулие Петр шіркеуі арасында қабылдағыш және хабар таратушы құралдарын орнатып, фототақтаға бір ұшқынды түсірді. Алайда, бұл Прайс эксперимент жүргізгені туралы баспасөз хабарлама жазғаннан басқа ештеңе емес еді, себебі ешқандай факт расталмады. Жас Прайс монета жинауға да қызығды және «The Askean» журналына, Хабердашерс мектебінің басылымына бірнеше мақала жазды. 1941 және 1942 жылдар аралығында жазылған «Ақиқатты іздеу» атты автобиографиясында Прайс Лондонның Гринвич паркінде археологиялық қазба жұмыстарына қатысқандығын айтты, бірақ Гринвич туралы жазған алдыңғы еңбектерінде мұндай қатысуын жоққа шығарды. 1908 жылдың мамыр айынан бастап Прайс археологияға деген қызығушылығын Пульборо, Сассекс қаласында жалғастырды, ол сол жылдың тамызында Констанс Мэри Найтқа үйленер алдында көшіп келген болатын. «Edward Saunders & Sons» қағаз саудагерлерінің сатушысы болып жұмыс істегеннен басқа, ол Суссекстің екі жергілікті газетіне – «West Sussex Gazette» және «Southern Weekly News» газеттеріне де жазды, онда ол табылған «таза» ескі заттарға деген ерекше қабілетін баяндады. Бұл оған Гарри Прайс кітапханасының алғашқы томын алуға көмектесті. Кейіннен Прайс сахналық фокус өнерінде шебер болды, 1922 жылы «Сиқырлы шеңберге» қосылды және өмір бойы сахналық фокус және сиқырлылыққа қызығушылық танытты. Оның қол шеберлігі мен фокус трюктерін меңгеруі, паранормальды құбылыстарды зерттеуге деген толыққанды құмарлығына айналатын ісіне пайда келді. Психикалық зерттеуші Эрик Дингуолл мен Прайс бұрынғы медиумның атын жасырған «Рухани медиумның аяндары» (1922) атты еңбекті қайта басып шығарды, ол медиумдық әдістердің және «рухани қолдарды» жасаудың алаяқтық тәсілдерін ашты. Бастапқыда кітаптың барлық даналарын спиритистер сатып алып, оларды жойды.

Although Price claimed his birth was in Shropshire he was actually born in London in Red Lion Square on the site of the South Place Ethical Society's Conway Hall. He was educated in New Cross, first at Waller Road Infants School and then Haberdashers' Aske's Hatcham Boys School. At 15, Price founded the Carlton Dramatic Society and wrote plays, including a drama, about his early experience with a poltergeist which he said took place at a haunted manor house in Shropshire. According to Richard Morris, in his biography Harry Price: The Psychic Detective (2006), Price came to the attention of the press when he claimed an early interest in space telegraphy. He set up a receiver and transmitter between Telegraph Hill, Lewisham and St Peter's Church Brockley and captured a spark on a photographic plate. This, though, was nothing more than Price writing a press release saying he had performed the experiment, as nothing was verified. The young Price also had an avid interest in coin collecting and wrote several articles for The Askean, the magazine for Haberdashers' School. In his autobiography, Search for Truth, written between 1941 and 1942, Price claimed he was involved with archaeological excavations in Greenwich Park, London, but, in earlier writings on Greenwich, he denied any such involvement. From around May 1908 Price continued his interest in archaeology at Pulborough, Sussex, where he had moved prior to marrying Constance Mary Knight that August. As well as working as a salesman for paper merchants Edward Saunders & Sons, he wrote for two local Sussex newspapers: the West Sussex Gazette and the Southern Weekly News in which he related his remarkable propensity for discovering 'clean' antiquities. and led to him acquiring the first volume of what would become the Harry Price Library, Price later became an expert amateur conjurer, joined the Magic Circle in 1922 and maintained a lifelong interest in stage magic and conjuring. His expertise in sleight of hand and magic tricks stood him in good stead for what would become his all consuming passion, the investigation of paranormal phenomena. The psychical researcher Eric Dingwall and Price re published an anonymous work written by a former medium entitled Revelations of a Spirit Medium (1922) which exposed the tricks of mediumship and the fraudulent methods of producing "spirit hands". Originally all the copies of the book were bought up by spiritualists and deliberately destroyed.

Психикалық зерттеулер

Прайс 1920 жылы Психикалық зерттеулер қоғамына (SPR) қосылды және сиқыршылықтағы білімімен алаяқтық медиумдарды әшкереледі, бірақ басқа сиқыршылардан айырмашылығы, Прайс шынайы деп сенетін кейбір медиумдарды қолдады. Прайс психикалық зерттеудегі алғашқы үлкен табысы 1922 жылы «рух» фотографы Уильям Хоупты ашқанда болды. Сол жылы ол Эрик Дингуоллмен бірге Германияға барып, Вилли Шнайдерді Мюнхендегі барон Альберт фон Шренк Ноцингтің үйінде тергеді. 1923 жылы Прайс медиум Ян Гузикті әшкереледі, Прайс «адам ақылды, әсіресе аяқтарымен, ол құбылыстарды туғызуда оған қолдары пайдалы болды» деп айтты. Прайс Эва Карриердің эктоплазмасын бейнелейтін фотосуреттер Шренк Ноццингпен бірге жасалып, екі өлшемді болып көрінетінін, картоптан және газет суреттерінен жасалғандай, ғылыми бақылау болмағандығын және оның екі қолы да бос болғандығын жазды. 1920 жылы Карриерді Лондондағы психикалық зерттеушілер тергеді. Оның эктоплазмасын талдау кезінде ол жуылған қағаздан жасалған екені анықталды. 1922 жылы да оның жағдайы тексерілді, ал тест нәтижесі теріс болды. 1925 жылы Прайс Мария Сильбертті тергеп, оның сеанс бөлмесіндегі заттарды жылжыту үшін аяғы мен бақайшаларын қолданғанын анықтады. Ол сондай-ақ Лондондағы Джордж Валиантиннің «түз дауысты» медиумдығын зерттеді. Сеанста Валиантин итальян тілінде сөйлейтін композитор Луиджи Ардитидің «рұхымен» байланысқа түскенін мәлімдеді. Прайс Ардитиге қатысты айтылған әрбір сөзді жазып алды және олар итальяндық сөз тізбегінде сөзбе-сөз сәйкес келетінін анықтады. Прайс 1925 жылы Психикалық зерттеулер қоғамына қарсылас ретінде Ұлттық психикалық зерттеулер зертханасы деп аталатын ұйым құрды. Прайс SPR-мен бірқатар даулар туындатты, әсіресе Руди Шнайдердің медиумдығы туралы. Прайс оларды тексеру үшін медиумдарға ақы төледі, SPR Прайсты сынға алды және медиумдарға тексеру үшін ақы төлеуге келіспеді. Прайс Лондон университетінің психикалық зерттеулер кафедрасын жабдықтауға және оған қаржы бөлуге, сондай-ақ Ұлттық зертхананың және оның кітапханасының жабдықтарын несиеге беруге ресми ұсыныс жасады. Лондон университеті психология факультетінің кеңесінде бұл ұсынысқа оң жауап берді. 1934 жылы Прайстың жинағын ұстаған Ұлттық психикалық зерттеулер зертханасы Лондон университеті психикалық зерттеулер кеңесі ретінде қайта құрылды. Ол университеттің ресми органы болмаса да, төраға ретінде С. Э. М. Джоад және Құрметті хатшы және редактор ретінде Прайс болды. Осы арада, 1927 жылы Прайс Ghost клубына қосылды, ол 1936 жылы (уақытша) жабылып қалғанға дейін оның мүшесі болды. 1927 жылы Прайс Джоанна Сауткотттың қорапшасына ие болғанын және оны бір еріксіз прелаттың (Грантем епискобы, епархиялық епископ емес, Линкольн епархиясының суфраган) қатысуымен ашуды ұйымдастырғанын мәлімдеді: онда тек бірнеше таңқаларлық заттар мен маңызды емес қағаздар, олардың ішінде лотерея билеті мен ат пішіні бар екені анықталды. Оның шындықты табуға деген үмітін тарихшылар мен Сауткоттың ізбасарлары күмәнмен қарастырды. Прайс Фредерик Тансли Муннингсті ашып көрсетті, ол Джулиус Цезарь, Дэн Лено, Хоули Харви Криппен және Король Генрих VIII-дің тәуелсіз «рұх» дауыстарын шығарады деп мәлімдеді. Прайс дауысты басқару жазғышы деп аталатын аппаратты ойлап тауып, барлық дауыстар Мэннингстің дауыстары екенін дәлелдеді. 1928 жылы Мэннингс алаяқтық жасағанын мойындап, мойындауын жексенбілік газетке сатқан. Прайс басқа да алаяқ медиумдарды ақтаушылармен дос болды, соның ішінде Гарри Гудини мен журналист Эрнест Палмер. 1933 жылы Франк Деккерді Прайс Ұлттық психикалық зерттеулер зертханасында зерттеді. Прайс жасаған қатаң ғылыми бақылаулар кезінде Деккер ешқандай құбылыс туғызбайды. Прайс психикалық зерттеулерін 1935 жылы Карачидің үнділік арқан трюкі мен Куда Бэкстің отпен жүру қабілеті туралы зерттеулермен жалғастырды. Ол сонымен қатар Ұлттық кино кітапханасын (Британдық кино институты) құруға қатысып, оның алғашқы төрағасы болды (1941 жылға дейін) және Шекспир кино қоғамының құрылтайшы мүшесі болды. 1936 жылы Прайс BBC үшін Кент штатының Миофэм қаласында болған үйден хабар таратты және «Адам аулаушының мойындауы» және «Кешеннің саңылауының қиялы» атты кітаптарын жариялады. Осы жылы Прайс кітапханасы Лондон университетінің тұрақты қарызы бойынша берілді, содан кейін зертханалық және зерттеу жабдықтары берілді. 1937 жылы ол Каршалтон мен Александра сарайында Ахмет Хусейнмен бірге отпен жүру эксперименттерін жүргізді және Бори ректоратын бір жылға жалға алды. Келесі жылы Прайс Ghost клубын қайта құрды, өзін төраға етіп тағайындады, оны жаңартып, рухани қауымдастықтан паранормальдық тақырыптарды талқылайтын ашық ойлы сенімсіздер тобына айналдырды. Ол сондай-ақ клубқа әйелдерді алғаш болып қабылдады. Осы жылы Прайс Рахман Беймен эксперимент жүргізді, ол Каршалтон қаласында «тірілей жерленді». Ол сондай-ақ психикалық тәжірибешілерді реттеу туралы заң жобасын дайындады. 1939 жылы ол John O'London's Weekly журналында ұлттық телепатиялық тест ұйымдастырды. 1940 жылдары Прайс жазуға және «Англиядағы ең қорқынышты үй», «Англия үстінен полтергейст» және «Бори ректоратының соңы» атты еңбектер жарияланды.

Price joined the Society for Psychical Research (SPR) in 1920 and because of his knowledge in conjuring had debunked fraudulent mediums but in direct contrast to other magicians, Price endorsed some mediums that he believed were genuine. Price's first major success in psychical research came in 1922 when he exposed the 'spirit' photographer William Hope. In the same year he travelled to Germany together with Eric Dingwall and investigated Willi Schneider at the home of Baron Albert von Schrenck Notzing in Munich. In 1923, Price exposed the medium Jan Guzyk, according to Price the "man was clever, especially with his feet, which were almost as useful to him as his hands in producing phenomena." Price wrote that the photographs depicting the ectoplasm of the medium Eva Carrière taken with Schrenck Notzing looked artificial and two dimensional, as if made from cardboard and newspaper portraits, and that there were no scientific controls as both her hands were free. In 1920 Carrière was investigated by psychical researchers in London. An analysis of her ectoplasm revealed it to be made of chewed paper. She was also investigated in 1922 and the result of the tests were negative. In 1925, Price investigated Maria Silbert and caught her using her feet and toes to move objects in the séance room. He also investigated the "direct voice" mediumship of George Valiantine in London. In the séance Valiantine claimed to have contacted the "spirit" of the composer Luigi Arditi, speaking in Italian. Price wrote down every word that was attributed to Arditi and they were found to be word for word matches in an Italian phrase book. Price formed an organisation in 1925 called the National Laboratory of Psychical Research as a rival to the Society for Psychical Research. Price had a number of disputes with the SPR, most notably over the mediumship of Rudi Schneider. Price paid mediums to test them the SPR criticised Price and disagreed about paying mediums for testing. Price made a formal offer to the University of London to equip and endow a Department of Psychical Research, and to loan the equipment of the National Laboratory and its library. The University of London Board of Studies in Psychology responded positively to this proposal. In 1934, the National Laboratory of Psychical Research, which held Price's collection, was reconstituted as the University of London Council for Psychical Investigation with C. E. M. Joad as chairman and with Price as Honorary Secretary and editor, although it was not an official body of the university. In the meantime, in 1927 Price joined the Ghost Club, of which he remained a member until it (temporarily) closed in 1936. In 1927, Price claimed that he had come into possession of Joanna Southcott's box, and arranged to have it opened in the presence of one reluctant prelate (the Bishop of Grantham, not a diocesan bishop but a suffragan of the Diocese of Lincoln): it was found to contain only a few oddments and unimportant papers, among them a lottery ticket and a horse pistol. His claims to have had the true box have been disputed by historians and by followers of Southcott. Price exposed Frederick Tansley Munnings, who claimed to produce the independent "spirit" voices of Julius Caesar, Dan Leno, Hawley Harvey Crippen and King Henry VIII. Price invented and used a piece of apparatus known as a voice control recorder and proved that all the voices were those of Munnings. In 1928, Munnings admitted fraud and sold his confessions to a Sunday newspaper. Price was friends with other debunkers of fraudulent mediums including Harry Houdini and the journalist Ernest Palmer. In 1933, Frank Decker was investigated by Price at the National Laboratory of Psychical Research. Under strict scientific controls that Price contrived, Decker failed to produce any phenomena at all. Price's psychical research continued with investigations into Karachi's Indian rope trick and the fire walking abilities of Kuda Bux in 1935. He was also involved in the formation of the National Film Library (British Film Institute) becoming its first chairman (until 1941) and was a founding member of the Shakespeare Film Society. In 1936, Price broadcast from a supposedly haunted manor house in Meopham, Kent for the BBC and published The Confessions of a Ghost Hunter and The Haunting of Cashen's Gap. This year also saw the transfer of Price's library on permanent loan to the University of London (see external links below), followed shortly by the laboratory and investigative equipment. In 1937, he conducted further televised experiments into fire walking with Ahmed Hussain at Carshalton and Alexandra Palace, and also rented Borley Rectory for one year. The following year, Price re established the Ghost Club, with himself as chairman, modernising it and changing it from a spiritualist association to a group of more or less open minded sceptics that gathered to discuss paranormal topics. He was also the first to admit women to the club. In the same year, Price conducted experiments with Rahman Bey who was "buried alive" in Carshalton. He also drafted a Bill for the regulation of psychic practitioners. In 1939, he organised a national telepathic test in the periodical John O'London's Weekly. During the 1940s, Price concentrated on writing and the works The Most Haunted House in England, Poltergeist Over England and The End of Borley Rectory were all published.

Уильям Хоуп

1922 жылғы 4 ақпанда Прайс Джеймс Сеймур, Эрик Дингуолл және Уильям Мариоттпен бірге Британдық психикалық ғылым колледжінде өткен сынақтар барысында рух фотографы Уильям Хоуптің алаяқ екенін дәлелдеді. Прайс өзінің SPR есебінде: «Уильям Хоуптің клиенттердің пластиналарын өз пластиналарымен қасақана алмастырғаны анықталды. Бұл медиумның алаяқтық мақсатта отырысқа дубликат слайдтар мен жалған пластиналар әкелгенін көрсетеді» деп жазды. Прайс Хоуптың фотопластинкаларын жасырын түрде белгіледі және оған Imperial Dry Plate Co. Ltd. компаниясының логотипімен жасырын түрде гравюраланған қосымша пластиналар жинағын ұсынды, осылайша олардан жасалған кез келген суретте логотиптің көшіріліп алынуын қамтамасыз етті. Прайс өзінің жабдықтарына қол сұққанын білмей, Хоуп бірнеше рухты суреттерге түсіруге тырысты. Хоуп бірнеше сурет түсіргенімен, оның ешқайсысы Imperial Dry Plate Co. Ltd. логотипін немесе Прайс Хоуптың бастапқы жабдықтарына қойған белгілерді қамтымады, бұл оның жасалған рух суреттері бар дайын материалдарды ұсынылған материалдармен ауыстырғанын көрсетті. Кейіннен Прайс қоғамның тәжірибесін «Рухани құбылыстарға салқын жарық» атты жеке памфлетінде жариялады – «Крю шеңберімен тәжірибе». Хоуп және басқа да алаяқ спиритуалистердің әшкереленуіне байланысты Артур Конан Дойл Психикалық зерттеулер қоғамының сексен төрт мүшесінің жұмысынан кетуіне жетекшілік етті, өйткені олар қоғам спиритуализмге қарсы деп санайтын. Дойл Прайсты зертханасынан қуумен қорқытты және егер ол спиритуалистер туралы «лақты» жазуын жалғастырса, Худини сияқты соққыға ұшырайтынын мәлімдеді. Дойл және басқа спиритуалистер Прайске шабуыл жасап, оның памфлетін айналымнан шығаруға жылдар бойы тырысты. Прайс: «Артур Конан Дойл мен оның достары Хоупты әшкерелегенім үшін мені жылдар бойы мазалады» деп жазды.

Айлин Гаррет

1930 жылғы 7 қазанда спиритуалистер Эйлин Дж. Гарретттің R101 апатынан екі күн өткен соң Прайспен бірге Ұлттық психикалық зерттеулер зертханасында өткен сеанста Герберт Кармихаэль Ирвиннің рухымен байланыс орнатқанын, сол кезде жақында қайтыс болған Артур Конан Дойлмен байланыс орнатуға тырысқанын және апаттың мүмкін себептерін талқылағанын мәлімдеді. Бұл оқиға "әлемдік назарды өзіне аударды", себебі онда журналист қатысты. Бранкердің, Скотттың, Ирвиннің, Колмордың және басқалардың әуе кемесіндегі досы майор Оливер Вильерс Гарретпен одан әрі сеанстарға қатысты, онда ол Ирвинмен де, басқа да құрбандармен де байланысқа шыққанын мәлімдеді. Прайс Гаррет пен сеанстар туралы нақты қорытындыға келмеді: Менің мақсатым медиумды шынымен Ирвиннің тәнсіз жаны басқарып отыр ма, жоқ па, немесе айтылған сөздер оның санасынан немесе сеанстағылардың санасынан шыққан ма, жоқ па, талқылау емес. "Рух" немесе "транс жандануы" бірдей қызықты түсіндірмелер болар еді – және бірдей ерекше. Бұл екі гипотезаның ешқайсысына нақты дәлел жоқ. Бірақ менің мақсатым гипотезаларды талқылау емес, ерекше қызықты және ойландыратын эксперименттің егжей-тегжейлі есебін беру. Гарреттің бұл мәлімдемесі күмән тудырды. Сиқыршы Джон Бут Гарреттің медиумдық қабілетін және R101-ге қатысты паранормальдық мәлімдемелерді талдап, оны алаяқ деп санады. Бут Гарреттің жазбаларына сәйкес ол R101 құрылысын қадағалап жүрді және оған әуежай техниктері ұшақтың жобаларын берген болуы мүмкін. Алайда, бұл істі зерттеген зерттеуші Мелвин Харрис Гарреттің сеанстарында сипатталған ақпарат "не қарапайым, оңай сіңірілетін бөлшектер немесе түсініксіз сөздер болғандықтан, құпия серіктес қажет емес" деп жазды. "Құпия ақпарат" деп аталатын ештеңе жоқ. Шнайдер заттарды көтере алатынын мәлімдеген, бірақ Прайс айтуынша, 1932 жылғы 28 сәуірде түсірілген сурет Шнайдердің қолын босатып, үстелден қолшапанды жылжыта алатынын көрсетті. Осыдан кейін көптеген ғалымдар Шнайдердің алаяқтықпен айналысқанын мойындады. Прайс басқа эксперименттердің нәтижелерін Шнайдердің өзін қалай бақылаудан босата алатынына қатысты дәлелдерге сүйене отырып қайта қарау керек деп жазды. Керісінше, Прайсты қатты сынға алған SPR мүшелері Шнайдердің медиумдығын қолдады және Прайс фотосуретті жасаған деген сөз байласу теориясын алға тартты. SPR мүшесі Анита Грегори Прайс SPR зерттеулерін жамандап, Шнайдердің беделін құрту үшін фотосуретті әдейі жасаған деп мәлімдеді. Алайда, фотограф бұл фотосуреттің шынайы екеніне куәлік берді. SPR мүшесі Джон Л. Рэндалл Прайс пен Шнайдер ісін қарап, фотосуреттің шынайы екендігіне және Прайс Шнайдерді алаяқтық жасап тұтқындағанына көз жеткізді.

On 7 October 1930 it was claimed by spiritualists that Eileen J. Garrett made contact with the spirit of Herbert Carmichael Irwin at a séance held with Price at the National Laboratory of Psychical Research two days after the R101 disaster, while attempting to contact the then recently deceased Arthur Conan Doyle, and discussed possible causes of the accident. The event "attracted worldwide attention", thanks to the presence of a reporter. Major Oliver Villiers, a friend of Brancker, Scott, Irwin, Colmore and others aboard the airship, participated in further séances with Garrett, at which he claimed to have contacted both Irwin and other victims. Price did not come to any definite conclusion about Garrett and the séances:

It is not my intention to discuss if the medium were really controlled by the discarnate entity of Irwin, or whether the utterances emanated from her subconscious mind or those of the sitters. "Spirit" or "trance personality" would be equally interesting explanations – and equally remarkable. There is no real evidence for either hypothesis. But it is not my intention to discuss hypotheses, but rather to put on record the detailed account of a remarkably interesting and thought provoking experiment. Garrett's claims have since been questioned. The magician John Booth analysed the mediumship of Garrett and the paranormal claims of R101 and considered her to be a fraud. According to Booth Garrett's notes and writings show she followed the building of the R101 and she may have been given aircraft blueprints by a technician from the airdrome. However, the researcher Melvin Harris who studied the case wrote no secret accomplice was needed as the information described in Garrett's séances were "either commonplace, easily absorbed bits and pieces, or plain gobbledegook. The so called secret information just doesn't exist." Schneider claimed he could levitate objects but according to Price a photograph taken on 28 April 1932 showed that Schneider had managed to free his arm to move a handkerchief from the table. After this, many scientists considered Schneider to be exposed as a fraud. Price wrote that the findings of the other experiments should be revised due to the evidence showing how Schneider could free himself from the controls. In opposition, SPR members who were highly critical of Price, supported Schneider's mediumship and promoted a conspiracy theory that Price had hoaxed the photograph. SPR member Anita Gregory claimed Price had deliberately faked the photograph to discredit SPR research and ruin Schneider's reputation. However, a photographic expert testified that the photograph was genuine. SPR member John L. Randall reviewed the Price and Schneider case and came to the conclusion that the photograph was genuine and that Price had caught Schneider in fraud.

Хелен Дункан

1931 жылы Ұлттық психикалық зерттеулер зертханасы ең әйгілі ісін қолға алды. Медиум Хелен Дунканды ғылыми жағдайда тексеру үшін оған 50 фунт төленді. Прайс Дунканға күмәнданып, бірнеше сынақ сеанстарын өткізді. Ол сырлы матаны жұтып, кейін «эктоплазма» ретінде қайтарып жіберген деп күдіктелді. Прайс Дункан өндірген эктоплазма үлгісін талдап, оның сыр қапшығынан жасалғанын дәлелдеді. Дункан рентгенге түсіру әрекеттеріне наразылық білдіріп, зертханадан қашып, көшеде дау шығарды, оның күйеуі оны ұстап, сынақтың бақыланатын сипатын бұзды. Прайс Дунканның жалған эктоплазманы күйеуіне жасыру үшін бергенін жазды. Дунканның эктоплазмасы тағы бір сынақта психикалық зерттеушілер тарапынан талданды және жұмыртқа ағынан жасалғаны хабарланды. Прайс былай деді:

«Жарты ондай адамның, әрқайсысы қайшымен сөз күтіп отырғанын көру қызық болды. Сөз келді де, бәріміз секіріп тұрдық. Дәрігерлердің бірі оны алып, бір бөлігін сақтап алды. Медиум айқайлап, қалған «телеплазма» оның тамағына түсіп кетті. Бұл жолы ірімшік мата емес еді. Ол жұмыртқа ағына малынған, түтікшеге бүктелген қағаз болды. Ересек адамдардың уақытты, ақшаны және күшті бір майып әйелдің алаяқтығына ысырап етуінен артық балалық нәрсе бар ма? Прайс өзінің баяндамасында Дунканның зертханадағы суреттерін жариялады, онда сыр матасынан, резеңке қолғаптардан және журнал мұқабаларынан қиылған бастардан жасалған жалған эктоплазма көрсетілген, ол аудиториясына рухтар болып көрінді. Прайс жазған есептен кейін Дунканның бұрынғы қызметшісі Мэри МакГинлей Дунканға медиумдық трюктарда көмектескенін егжей-тегжейлі мойындады, ал Дунканның күйеуі эктоплазмалық көріністердің қайтару нәтижесі екенін мойындады.

Броккен эксперименті

1932 жылы Прайс Германиядағы Брокен тауына К.Е.М. Джоад пен Ұлттық зертхананың мүшелерімен бірге Гетенің туған күнінің 100 жылдығына орай "қара сиқыр" тәжірибесін жүргізу үшін сапар шекті. "Блоксберг кездесуі" – Ура Бон (әсіресе киноактриса Глория Гордон ретінде белгілі, 1881–1962) арқылы ешкіні жас жігітке айналдыруға жасалған шақыру – көп шу көтерді, бірақ күтілген сиқырлы өзгеріс болмады.

Геф

1935 жылдың шілдесінде Прайс және оның досы Ричард Ламберт сөйлейтін мангуст Геф туралы хабарланған жағдайды зерттеу үшін Мэн аралына сапар шегіп, "Кашеннің саңылауының алдауы" (1936) кітабын жазды. Кітапта олар оқиғаға сенетіндерін айтпады, бірақ ашық көзқараспен баяндауға тырысты. Кітапта күдікті мангусттан алынған шаш Джулиан Хакслиге жіберілгені, ол оны табиғаттанушы Ф. Мартин Дунканға жібергені және ол шаштың иттікі екенін анықтағаны туралы айтылады. Прайс бұл шаштың Ирвингтердің қойшы иті Монаға тиесілі болуын күмәндады. Прайс Табиғи тарих мұражайының Реджинальд Покогынан Геф жасаған деген пластмассадан жасалған іздерді және оның тіс іздерін бағалауын сұрады. Покок оларды ешқандай белгілі жануармен сәйкестендіре алмады, бірақ олардың біреуі "мүмкін болса, иттің ізі болуы мүмкін" екенін мойындады. Ол бұл іздердің ешқайсысы мангуст жасаған емес екенін мәлімдеді. Прайс Ирвингтерге барып, ескі тас шаруа үйінің ішкі бөлмелерін жауып тұрған қос қабатты ағаш панельдерін көрді, олардың тас және ағаш қабырғалары арасында үлкен ауа кеңістігі болды, бұл "бүкіл үйді үлкен дауыс құбырына айналдырады, қабырғалары дыбыс күшейткіштер сияқты". Панельдердегі көптеген тесіктердің біріне сөйлеу арқылы дауысты үйдің әртүрлі бөліктеріне жеткізуге болады. Ричард Уайзманның сөзінше, "Прайс пен Ламберт бұл жағдайға аса қызығушылық танытпады, олар Гефтің дәлелдеріне ең сенімді адамдар ғана әсерленеді деген қорытындыға келді".

Борлидің пастор үйі

Прайс Эссекс графтығындағы Борли пасторханасын зерттеуімен әйгілі болды. 1940 жылы Прайс осы туралы кітап жариялағаннан кейін ғимарат «Англиядағы ең көріксіз үй» деп танылды. Ол 1863 жылы пасторхананың құрылысы басталғаннан бергі күдікті оқиғаларды тіркеп алды. Прайс 1937 жылдың мамыр айынан 1938 жылдың мамыр айына дейін пасторханада тұрды және өзінің тәжірибелерін кітапқа түсірді. Психикалық зерттеуші Джон Л. Рэндалл Прайске қарсы SPR мүшелері жасаған «жамандықтардың» тікелей дәлелдері бар екенін жазды. Прайс 1948 жылы қайтыс болғаннан кейін Эрик Дингуолл, Кэтлин М. Голдни және Тревор Х. Холл, Психикалық зерттеулер қоғамының үш мүшесі, олардың екеуі Прайспен ең жақын серіктестер болған, оның Борли туралы мәлімдемелерін зерттеді. Олардың тұжырымдары 1956 жылы жарық көрген «Борли пасторханасының көрінуі» атты кітапта жарияланды, онда Прайс кейбір құбылыстарды әдейі жасаған деген қорытынды жасалды. SPR зерттемесі, «Борли есебі» деп белгілі, көптеген құбылыстар жалған немесе тышқандар және үйдің ерекше пішініне байланысты ерекше акустика сияқты табиғи себептерден туындағанын көрсетті. Дингволл, Голдни және Холл қорытындысында: «Талдаудан өткенде, әр кезеңдегі арбау және полтергейст белсенділігінің дәлелдері күшінен төмендеп, ақырында жоғалып кетеді» деп жазды. Прайстің әдеби мұрагері Пол Табори және Питер Андервуд та Прайстың алаяқтық айыптауларынан қорғады. 1996 жылы Иван Банкс та осыған ұқсас тәсіл қолданды. Майкл Коулман 1997 жылғы SPR есебінде Прайс туралы сынға жауап бере алмайтынын жазды. Прайс Борлиді зерттеуі 2013 жылы Нил Спрингтің «Аңшылар» атты бестселлер романының негізгі тақырыбы болды. Бұл роман кейіннен «Гарри Прайс: Көрінушілерді аулаушы» телесериалына бейімделді, оның басты рөлдерін Раф Сполл, Кара Теобольд және Ричи Кэмпбелл сомдады.

Розали

Прайс 1937 жылғы 15 желтоқсанда жеке сеансқа қатысқанын, онда Розали есімді алты жасар қыз пайда болғанын мәлімдеді. Прайс бөлмені бақылау үшін еденге крахмал ұнтағын сеуіп, есікті құлыптап, терезелерді сеанс алдында таспамен жапқан. Дегенмен, баланың анасының өтінішімен сеансқа қатысушылардың кім екені және сеанс қай жерде өткені жарияланбады. Сеанс барысында Прайс кішкентай қыздың пайда болғанын, сөйлегенін және оның пульсін өлшегенін айтты. Прайс бұл баланың рухы адамнан ешқандай айырмашылығы жоқ деп күдіктенді, бірақ сеанс аяқталғаннан кейін крахмал ұнтағының орны ауыспаған және терезелердегі пломбалардың ешқайсысы бұзылмаған. Прайс сеанс кезінде ешкімнің есік немесе терезе арқылы бөлмеге кірмегеніне сенімді болды. Прайстың "Психикалық зерттеулердің елу жылы" (1939) атты еңбегінде ол сеанстағы тәжірибесін сипаттаған және сеанс өткен бөлменің схемасын келтірген. Борли ректориясына қатысты тергеуіне сын айтқан К. М. Голдни, Розали сеансынан кейін Прайстың "тәжірибесінен қатты дірілдегенін" жазды. Голдни Прайс сеанс туралы шындықты айтқанына сенді және Two Worlds спиритуалистік апталық газетіне Розали сеансының шынайы екеніне сенетінін мәлімдеді. 1985 жылы Питер Андервуд 1960 жылдары SPR мүшесі Дэвид Коэнге жіберілген анонимді хаттың бір бөлігінің суретін жариялады. Хатта баланың анасына қарызы бар әкесінің өтінішімен ол Розали рөлін сомдағанын мойындады. 2017 жылы Пол Адамс Розали сеансы өткен жер мен қатысқан отбасы туралы мәліметтерді жариялады.

Қабылдау

Психолог және скептик Ричард Уайзман Прайсты алаяқ медиумдарды әшкерелеу және паранормальді құбылыстарды зерттеу жұмысы үшін жоғары бағалады. Уайзманның сөзіне сәйкес, "Прайс ғылыми зерттеуін әлемдік БАҚ-ты қуантқан, сонымен бірге сенушілер мен күмәнданғандарды ашуға мәжбүр еткен ерекше нәрселерге арнады". Сахналық әртіс және ғылыми скептик Джеймс Рэнди Прайс құнды және нақты зерттеулер жүргізгенін, бірақ "факт пен алданудың есімдері араласқан өмір" сүргенін жазды. Психикалық зерттеуші Рене Хейнс Прайсты "психикалық зерттеулердегі ең тартымды және даулы тұлғалардың бірі" деп сипаттады. Ғылым жазушысы Мэри Роуч өзінің "Спук: Ғылым өмірден кейінгі өмірді зерттейді" (2010) кітабында Прайстың әдістері мен зерттеулерін, алаяқ медиум Хелен Дунканды әшкерелеудегі еңбегін жақсы бағалады. Прайс туралы бірнеше өмірбаян жазылған. Пол Тэборидің өмірбаяны (1974) көбінесе жағымды пікір білдіреді. Тарихшы Тревор Х. Холлдың (1978) еңбегі одан да сыншылдық. Ричард Морристің соңғы өмірбаяны (2006) да сынға толы, онда Прайс "шебер алдаушы, гедонист алдамшы, керемет әңгімеші, ұлы фокусник, дарынды жазушы және керемет эксцентрик" ретінде есте қалуы керек деген қорытынды жасалған.

Өлім және мұра

Прайс 1948 жылғы 29 наурызда Пулборо, Батыс Сассекс қаласындағы үйінде күшті жүрек ұстасынан көз жұмды. Оның мұрағаты 1976-1978 жылдары жесірі тарапынан Лондон университетіне тапсырылды. Онда оның хаттары, жарияланымдарының нұсқалары, қорлау істеріне қатысты құжаттар, оның тергеулерінің есептері, баспасөз материалдары мен фотосуреттер бар. Оның сиқырлық кітаптар мен журналдар жинағы Лондон университетінің Сенат үйі кітапханасында сақталады және «Гарри Прайс сиқыр әдебиеті кітапханасы» деп аталады. 13 000 данадан тұратын бұл жинақ 1948 жылы оның мүлігінен жасалған қайырымдылық арқасында құрылды.

Жарияланған еңбектер

Рух медиумының аяны, Эрик Дингуоллмен, Кеган Пол, Тренч, Трубнер және Co. Ltd, Лондон, 1922. Спиритуалистік "құбылыстарға" салқын көзқарас – Крю үйірмесімен жасалған тәжірибе, Кеган Пол, Тренч, Трубнер және компания, 1922. Стелла С. Психикалық зерттеулердегі кейбір түпнұсқа тәжірибелер туралы есеп, Хёрст және Блэкетт, 1925. Руди Шнайдер: оның медиумдық қабілетін ғылыми тұрғыдан зерттеу, Метхен және компаниясы, Лондон, 1930. Психиктердің жазбаларынан үзінділер, Виктор Голанц, Лондон, 1933. "Арбақ аулаушының жасырын сыры" (Putnam & Co., 1936). Кашеннің шатқалының қорқынышы: Р. С. Ламбертпен бірлескен зерттеу, заманауи "мұғжиза", Метхен және компания, 1936. Психикалық зерттеулердің елу жылы: сындық шолу, Лонгманс, Грин және компаниясы, 1939. Англиядағы ең жынды үй: Борли ректориясын он жыл бойы зерттеу, Лонгманс, Грин және компания, 1940. Шындықты іздеу: Психикалық зерттеулерге арналған өмірім, Коллинз, 1942. Англия үстіндегі полтергейст: 3 ғасырлық зұлым арбақтар, Ауыл өмірі, 1945. Борли ректориясының соңы, Харрап және компания, 1946.