Кіріспе

Әлеуметтік-рухани ұйым

Ананд Марга (сонымен қатар Ананд Марг және Ананда Марг деп те жазылады), немесе ресми түрде Ананд Марга Прачарака Сангха (бақыт жолын таратуға арналған ұйым) – 1955 жылы Үндістандағы Бихар штатының Мунгер қаласындағы Жамалпурда Прабхат Ранджан Саркар, Шрии Шрии Анандамурти ретінде танылған адам құрған дүниежүзілік әлеуметтік-рухани ұйым. Бұл Саркар ұсынған философия мен өмір салтының атауы, оны жеке дамудың және қоғамды өзгертудің практикалық құралы ретінде сипаттайды. Ол әлемнің 180-нен астам елінде орналасқан. Оның ұраны – Атмамокшартхам жагадхитая ча (Өзіңді тану және Әлемге қызмет ету). Саркар түсіндірген тантралық йога Ананда Марганың негізі болып табылады. Оның ілімдеріне сәйкес, тантра – ақыл-ойды кеңейту арқылы қараңғылықтан құтылу. Медитация – бұл тантрикалық дәстүрдің негізгі рухани практикасы, ол адамға әлсіздіктер мен кемшіліктерді жеңуге көмектеседі. Ананда Маргадағы азаттық жолы діни догмалардан, шарлатанизмнен, жасанды әлеуметтік кедергілерден және ритуалдық амалдардан бос. Ананда Марга руханилықты және азаттықты нәсіліне, кастасына, дініне, ұлтына, жынысына, әлеуметтік-экономикалық жағдайына немесе сенімдеріне қарамастан, әрбір адамның туғаннан берген құқығы деп мойындайды. Ананда Марга практикасының негізі «Сегізліктен» (Sixteen Points) тұратын ережелер жиынтығымен қамтылған, ол адамды рухани және әлеуметтік жағынан басшылыққа алады. Ол йога асаналары, мудралар, бандхалар, пранаяма, өзін-өзі массаж және екі ерекше би – каосики және тандавадан тұрады. Сүт-өсімдік диетасы және ораза ұстау йога практикасының маңызды бөлігі болып табылады. Ананда Марганың мақсаты – «өзіңді тану және барлық адамдардың игілігі».

Негізін қалау

Шри Шри Анандамурти деп аталатын Прабхат Ранджан Саркар 1955 жылдың 1 қаңтарында Үндістанның Бихар штатында Ананда Марганы құрды. Оның жарияланған мақсаттары – "өзінің босатылуы және адамзатқа қызмет ету".

Тәртіп, ілімдер және тәжірибе

Прабхат Ранджан Саркар тантралық йога мен медитацияны дамытты. Оның түсіндіруі бойынша, тантра-йога – Ананда Марганың негізі болып табылатын іс жүзіндегі философия. Саркардың үйретімінде тантра – қараңғылықтан азат етуді білдіреді. Медитация – осы дәстүрдегі басты рухани тәжірибе, және оның арқылы жаттығушы әлсіздіктер мен кемшіліктерді жеңуге ұмтылады. Ананда Марга тәжірибесінің негізі – рухани және әлеуметтік жағынан жаттығушыға бағыт беруші "Сегізбілім" деп аталатын ережелер жиынтығы. Саркар бұл принциптерді 1961 жылы санскрит тілінде жазылған "Ананда Сутрам" еңбегінде баяндады.

Медитация, Лалита Мармика биі және киртаны

Ананда Марганың тантрикалық дәстүрінде рухани ізденуші немесе садхака садхана жасайды. Бұл адамның толыққанды қалыпқа келуіне жету үшін жасалатын күш-жігерді білдіреді. Тантрада рухани ұстаз, гуру, оқушыларды рухани жолға бағыттайтын арнайы рөл атқарады. Ізденуші білікті ачарьядан медитацияны үйренеді. Ачарья көбінесе монах немесе монахша болады, бірақ Ананда Марга дәстүрінде «отбасылық ачарьялар» да кездеседі. Бастапқы қадамда ізденуші медитация жасауға және ғаламдық тепе-теңдікпен үйлесімде өмір сүруге міндеттеніп, содан кейін оның өзіне үйретіледі. Ізденуші жеке сабақтарды құпия сақтауға тиіс. Сонымен қатар, ол көптеген саньясиндерге Капалика медитациясын үйреткен. Оның йога жүйесін Раджадхираджа Йога, Тантра Йога немесе жай ғана Ананда Марга Йога деп атауға болады. Ананда Марганың негізгі медитация жүйесі Сахаджа Йога деп аталады. Бұл жүйе алты медитация техникасынан немесе сабақтан тұрады, олар жеке негізде бірінен соң бірі оқытылады. Алты сабақ: 1) Ишвара Пранидхана (Жеке мантра және Ишта Чакр), 2) Гуру Мантра (Жеке Гуру Мантра), 3) Таттва Дхарана (Чакрлардың Таттваларына шоғырлану), 4) Садхарана Пранаяма (Негізгі Пранаяма. Арнайы тыныс алу техникасы), 5) Чакр Шодхана (Чакрларды тазарту. Дхарананың ерекше түрі), 6) Гуру Дхьяна (Дхьяна үшін ерекше ойлау түрі). Көбірек уақытын рухани тәжірибелерге және жалпыға ортақ қызметке арнауға бел буған тәжірибелі жаттығушыларға арналған жоғары медитация сабақтары бар. Ананда Марга жүйесі бойынша, Лалита Мармика биі әсіресе ұжымдық медитация кезінде орындалады. Оны Шива құдайының әйелі Парвати ойлап тапқан деседі. Бұл йога биі, иілгіш қозғалыстарымен және кіртанмен (жалпы мантраны жатқа айту) үйлеседі, бұл сананы босатуға және оны медитацияға дайындауға көмектеседі. Ананда Марга мүшелеріне аптасына кемінде бір рет ұжымдық медитация жасау ұсынылады. Бұл кездесулер, Дхарма Чакрлар (Дхьян Мандирде апта сайын өткізіледі), Прабхат Самгитаның («Саркар жазған Жаңа таңның әндері») әндерімен басталып, содан кейін Лалита Мармиканың рухани биі орындалады. Медитация алдында мантра оқылады. Медитация соңында және мантралары жатқа айтылады. «Баба Нам Кевалам» – Саркар берген әмбебап кіртан мантрасы.

Вегетариандық тамақтану, йога асаналары, физикалық жаттығулар және йогалық емдер

Ананда Марганың негізгі практикасы – йога асаналары, мудралар, бандалар, пранаяма, өзін-өзі массаж және екі нақты би: каосакики және тандва. Бұл лакто-вегетариандық диетамен және оразамен толықтырылады. Диета және ораза: Лакто-вегетариандық диета ет, балық, жұмыртқа және ақыл-ойға кері әсер ететін, әсіресе «шырыш пайда ететін» кейбір тағамдарды қамтымайды. Белгілі бір ай күндері, Экадаши (санскрит: একাদশী, ekādaśī, толған айдан кейінгі он бірінші күн) аталатын күндері, денсаулықты жақсарту және сананы нығайту үшін Упаваса (йога оразасы) тұрақты түрде орындау ұсынылады. Йога асаналары, мудралар және бандалар: Саркар таңдаған 42 асанадан тұрады. Асаналар күніне кемінде бір рет орындалуы керек. 15 йога мудрасы мен бандасы кіреді. Йогикалық емдер: 1957 жылы Саркар бенгал тілінде «Яогика Чикица о Дравьягуна» еңбегін жариялады, ол 1983 жылы ағылшын тіліне аударылып, түзетулермен «Йогикалық емдер және табиғи құралдар» деген атпен басылды. Осы нұсқаулықта ол асаналар мен мудраларды қолдана отырып, йогалық емдерді сипаттады және шамамен қырық ауруға қатысты табиғи және дәстүрлі емдеу туралы мәлімдемелер жасады. Каошики: «санaны кеңейту биі» деп аталатын бұл биді Саркар «физикалық-психологиялық-рухани би» деп сипаттаған. Ол 6 физикалық позалармен үйлесетін 18 мудрадан тұрады, әрқайсысы нақты идеямен байланысты, сонымен қатар дене мен сананы нығайтып, икемді етеді. Тандава немесе Тāṇḍava: қарқынды би. Бұл биді тек еркек жақтастары ғана орындайды. Бидің мақсаты – билеушінің санасын батылдық пен ар-намыспен толуға бағытталған, барлық кешендерді және қорқынышты, тіпті өлімнен қорқуды жою.

Рухани және әлеуметтік философия

Ананда Марга философиясы – синтетикалық көзқарас, ол құдайлық бірлікті немесе "Жоғарғы Сананы" мойындайды, ол трансценденттік және барлық нәрседе көрініс береді. Осы мақсатта Ананда Марга адамның барлық әлеуетін – физикалық, психикалық және рухани – теңгерімді дамыту үшін практикалық, рационалды және жүйелі өмір салтын ұсынады. Бұл гигиена, диета және йогалық жаттығулардан бастап, ішкі толықтыруға бағытталған моральдық қағидаларға негізделген медитация техникасын қамтиды. Өмірдің рухани және материалдық жақтары арасында теңгерім қажет екенін және біреуін екіншісінің есебінен жеңілдетуге болмайтынын мойындайды. Сондықтан Ананда Марганың мақсаты – "өзіңді тану және баршаның әл-ауқаты".

Рухани философия

Ананда Марганың рухани философиясы ғаламның "Жоғары Сананың" ой-толқындарынан жаратылғанын мойындайды. Ананда Марга рухани философиясының негізгі элементтерінің қысқаша тізімі: Атма немесе Жан және Параматма немесе Космикалық Сана: Сана (Пуруса) "бірлік сананы" немесе атманы құрайтын бірлік нысандарда көрініс табады. Әсіресе, жанның санаға шағылуын дживатма деп атайды, ал осы жағдайда "шағылыстыратын Жан" Параматма (Жоғары Жан) деп аталады. Сананың деңгейлері: Ананда Марга философиясына сәйкес, адам санасы Коса деп аталатын бес қабаттан тұрады: 1) Камамая Коса ("тілек қабаты") немесе "Қарапайым сана": – ең қарапайым қабат, Яма-Нияма йогалық моральдық кодексін ұстану арқылы тазартылады. 2) Маномая Коса ("ойлау қабаты") немесе "Жақын сана": – ой мен естелік қабаты. 3) Атиманаса Коса немесе "Жоғары сана": – интуитивті қабат. 4) Виджинамая Коса ("ерекше білім қабаты") немесе "Астыңғы сана": – ар-ождан немесе айыру қабілеті (вивека) және Вайрагья (бейтараптық) қабаты. 5) Хиранямая Коса ("алтын деңгей") немесе "Жақын себептік сана": – ең нәзік қабат. Мұнда сананың күйі "Жоғары Сананың" тікелей сезіміне өте жақын. Микровита теориясы: Микровита "микро өмір" дегенді білдіреді. Бұл тұжырымдама 1986 жылы Саркардың бірқатар лекциялары арқылы енгізілді. Бұл түсінік бойынша, микровита – физикалық және психикалық көрініс салаларына кіретін бірліктер. Олар физикалық атомдар мен субатомдық бөлшектерден кішірек және нәзік деп есептеледі. Физикалық жағынан алғанда, бұл микровиталар эктоплазма мен электрон арасында орналасқан, бірақ олар эктоплазма да, электрон да емес. Автордың болжамы бойынша, олар ғылым жетілгенде танылатын болады.

Әлеуметтік философия

Ананда Марганың әлеуметтік көзқарасы адам баласы – Жоғарғы Жанның көрінісі екенін, жеке адамның әл-ауқаты ұжымның әл-ауқатымен байланысты екенін, олардың әрқайсысы өмір сүруі мен дамуы үшін бір-біріне тәуелді екенін білдіреді. Осы философия бойынша, әрбір адам өмір сүру және дамудың тең мүмкіндіктеріне құқылы, сондықтан нәсіл, ұлт және дін сияқты сыртқы кедергілерге негізделген кемсітушілікке жол болмауы керек. Ананда Марга барлығы үшін әділдік, қауіпсіздік және бейбітшілік орнаған мемлекет, әлемді жақтаушы. Әлеуметтік философия неогуманизмді, білім беруді, мәдениетті және ұйымның өзіндік Прогрессивті пайдалану теориясын (PROUT) қамтиды. Философия мәдениеттің жалпы түсінігін жаңа универсалистік көзқарасқа енгізу арқылы қайта қарастырады. Антонелло Маджипинтоның сөзімен айтқанда, "Саркар кең ауқымды универсалистік түсіндірмемен жаңа көзқарас ұсынады: "Барлық адамзаттың мәдениеті біртұтас, бірақ әртүрлі жергілікті ерекшеліктермен сипатталады, ол бірдей, бірақ көрінісі әртүрлі"." 1968 жылы Саркар өзінің теориясының идеалдарын саяси және әлеуметтік іс-қимыл арқылы ілгерілету үшін "Индияның Проутистік блогы" ұйымын құрды.

Ананда Маргадағы тантра

Саркар ежелгі тантра философиясымен байланыстылықты тоғытып, адам психологиясына, әлеуметтік теорияға және әрбір адамның рухани және "әлеуметтік-экономикалық, мәдени-саяси" болмысы ретіндегі рөлдеріне жаңа көзқарастар сыйлайды. Ананда Марга тантрасының кең метафизикалық негізі бар екендігі айтылады, ол интеллекттен асып түсетін, шектеулі рационалдылықтан тыс білу, сезіну және түсіну жолдарын ашады. Саркар атап көрсеткендей, рухани дамуға басымдық беріледі, себебі "рухани өмір адам өмірінің барлық саласын бақылайды". Ананда Марга тантрасы – практикаланған жағдайда қажетті мақсатқа жеткізетін принцип. Тантраның мәні – адамның жасырын рухани күшін ояту және оны Ғаламдық санамен біріктіру.

Ұстаз мен шәкірт

Тантралық дәстүр бойынша, тантра жолында сәттілікке жету үшін дұрыс ұстаз да, дұрыс шәкірт те маңызды. П.Р. Саркар шәкірттердің үш санатқа бөлінетінін нақты түсіндіреді: 1) ұстазбен жақын арада болғанда рухани білім алатын, бірақ одан алшақтағанда барлық үйретімдерін ұмытып қалатын шәкірттер, 2) ұстаздан көп нәрсені үлкен қиындықпен үйренетін, бірақ осы нұсқауларды сақтауға тиісті көңіл бөлмейтін шәкірттер. Олар өздерінің қиындықпен келген білімдерін немқұрайлылық салдарынан жоғалтады, 3) ұстазынан алған білімдерін ақылмен өмірге енгізе отырып, саналарында және жүректерде терең сақтайтын шәкірттер. Олар – ең жақсы шәкірттер.

Қарсылық

1960 жылдары ұйым Үндістанда қарқынды түрде кеңейіп, Ачарьяларды басқа құрлықтарға миссионерлер ретінде жіберді. Ананда Марганың Үндістандағы танымалдылығы оны Батыс Бенгалдағы Коммунистік партиямен тікелей қақтығысқа түсірді. 1967 жылы Ананда Марга штаб-пәтеріне жергілікті тұрғындар шабуыл жасады, олардың Коммунистік көшбасшылардың ықпалымен қоздырылғаны айтылды. Ананда Марга ачарьяларының Үндістан үкіметіндегі жемқорлықты сынауы премьер-министр Индира Гандимен де қақтығысқа себеп болды.

Саркардың тұтқындалуы

1971 жылы Саркар Үндістанда бес бұрынғы Ананда Марга мүшесін өлтірді деген айыппен түрмеге қамалды, бірақ кейін бұл айыптардың жалған екені дәлелденді. Ананда Марга ұйымына тыйым салынды және оның көптеген жетекшілері тұтқындалды. 1973 жылдың ақпанында Саркар түрмеде уланды, дегенмен бұл уланудың жоғары биліктегілердің бұйрығымен түрме дәрігері жасады деген күдік болды. 1 сәуірде денсаулығы жақсарғаннан кейін Саркар өзіне жасалған улануды тергеуді талап етіп ораза ұстауға кірісті. Бірақ бұл талабы қабылданбады. Сондықтан ол алты жыл, төрт ай және екі күн бойы оразасын жалғастырды, 1978 жылдың 2 тамызында барлық айыптаулардан ақталғаннан кейін түрмеден босатылды.

Бижон-Сету қазасы

Бижон-Сету қырғыны (бенгал тілінде: বিজন সেতু হত্যাকাণ্ড) – 1982 жылдың 30 сәуірінде Үндістанның Батыс Бенгалия штатындағы Бижон-Сетуде Ананда Марга ұйымының 16 садхуы мен бір садхвиінің өлтіріліп, өртелуі. Шабуылдар ашық күндіз болғанымен, ешкім тұтқындалған жоқ. Қайта-қайта ресми сот тергеуін талап еткеннен кейін, 2012 жылы кісі өлтіру фактісін тергеу үшін бір мүшеден тұратын сот комиссиясы құрылды.

Екіншілік көздер

Хэтли, Шаман; Инаятулла, Сохайл (1999), "Карма Самняса: Саркардың үнділік аскетизмін қайта қарауы", К. Ишваран, ред., Аскетикалық мәдениет: бас тарту және дүниелік өмірге қатысу. Лейден, Брилл, 73-том, Социология және әлеуметтік антропология саласындағы халықаралық зерттеулер. 139–152 беттер.

Негізгі дереккөздер

Анандәмурти, Шри Шри (1988). Ананд Марга идеологиясы және өмір салты тұңғыш көрінісі Калькутта: Ананд Марга Пракарака Сангха. Нандита және Девадатта (1971). Бақыт жолы: Ананда Марга йогасы Уичита, Канзас: Ананда Марга баспасы. Тарак (1990). Ананд Марга, әлеуметтік және рухани амалдар Калькутта: Ананд Марга басылымдары.