Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бұршақ тұқымдас өсімдіктердің бір түрі
Species of legume
Викия крачка (Vicia cracca) – бұршақ тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол Еуропа мен Азияға тән. Солтүстік Америка сияқты басқа континенттерде де әкелінген түр ретінде кездеседі, онда ол жиі кездесетін арамшөп болып саналады. Көбінесе бұзылған орталарда өседі, мысалы, ескі егістік жерлерде және жол жиегіндегі арналарда.
Vicia cracca (tufted vetch, cow vetch, bird vetch, blue vetch, boreal vetch), is a species of flowering plant in the pea and bean family Fabaceae. It is native to Europe and Asia. It occurs on other continents as an introduced species, including North America, where it is a common weed. It often occurs in disturbed habitats, including old fields and roadside ditches.
Сипаттама
Құрғақ бұршақ тұқымдасына жататын, өсу жорасы бойынша бұршаққа ұқсас, 150 см-ге дейін өсетін, көп жылдық, басқа өсімдікке тигенде жапырақтарының ұштарынан ирек тәрізді бұтақталған жіпшелер шығарып, оған мізгілдей бекінетін өсімдік. Бұл кішкентай өсімдіктерді "қысып" тастауы мүмкін. Жеке өсімдіктің ұзындығы (немесе биіктігі) 2 метрге жетеді, ақ түсті терең тамыры 1 метрге дейін созылуы мүмкін. Жапырақтары 3–8 см ұзындықта, қауырсын тәрізді, 8–12 жұп жапырақшалары бар, әр жапырақшасы 5–10 мм ұзындықта. Өсімдік тез өседі және көп гүлдейді, көктемнің соңынан жаздың соңына дейін гүлдеу кезеңінде жапырақ қойнауынан бұршақ гүл пішіндес қызғылт-мороздық түсті 10-40 гүлді бір жақты шоғырларды шығарады. Гүлдерге көбінесе бал аралары қонады. Гүлдер тозығып, 10–20 мм ұзындықтағы кішкентай, ашық жасыл тұқымдық қапшықтар пайда бола бастағанда. Сиыр қайыңшасы (Vicia villosa) өте ұқсас, бірақ одан тегіс сабағымен ерекшеленеді. Тұқымдық қапшықтар 2 см ұзындықта, ішінде 6-8 тұқым болады. Олар өте кішкентай бұршаққа ұқсайды. Ішіндегі ұсақ тұқымдар қапшықтар қара түске енгенде піседі. Піспеген тұқымдар ісіңкі, жасыл түсті, бірақ піскенде ісіп қалмайды. Тұқымдық қапшықтар ақшыл қоңырдан қара қоңырға дейін, қара дақтармен боялған болады.
Cow vetch is in the family Fabaceae and similar to a pea in growth habit with climbing stems growing to 150 cm long, perennial, sending out noose like branched tendrils from the tips of its leaves when it contacts another plant and securely fastens itself. This can cause "strangling" of smaller plants. An individual plant may reach a length (or height) of 2 m with a white taproot, which may extend up to 1 m. The leaves are 3–8 cm long, pinnate, with 8–12 pairs of leaflets, each leaflet 5–10 mm long. The plant is fast growing and flowers prolifically, sending out 10 to 40 flowered one sided racemes cascading pea flower shaped purple to violet flowers from the leaf axil during its late spring to late summer flowering period. The flowers are mostly visited by bumblebees; when the flowers drop off and tiny bright green seed pods 10–20 mm long, start to form. Cow vetch is very similar to hairy vetch (Vicia villosa), but is distinguished from the latter by its smooth stem. The seed pods are 2 cm long and contain 6 to 8 seeds. They resemble those of a very small pea. The tiny seeds within are ripe when the pods have turned black. Unripened seeds are swollen and have a green tint to them, but they unswell when they become ripe. The seed pods vary from light brown to dark brown with black spots.
Тарату
Викия кракка Еуропа мен Азияда өсіп, Солтүстік Американың кең аумақтарына әкелінген.
Vicia cracca is native to Europe and Asia, and has been introduced to large areas of North America.
Тіршілік ету ортасы
Жасанды түр ретінде кездейсоқ кездесетін, қалдық жерлерде өте жиі кездеседі. Қоршаулар мен бұзылған жерлерде өседі.
Recorded as very frequent on waste ground as an introduced species occurring casually. In hedges and waste places.
Өсіру және пайдалану
Сиырдың көк шөпі ірі қара малға шөп беру үшін кеңінен қолданылады, және ол басқа өсімдіктерге де пайдалы, себебі басқа бұршақ тұқымдас өсімдіктер сияқты, азотты топыраққа сіңіру қасиеті арқылы өсетін топырақты байытады. Сиырдың көк шөпін бал аралары мен көбелектер де нектардың көзі ретінде бағалайды. Бұл өсімдік топырақ эрозиясын тоқтатуға да қолданылуы мүмкін. Құс ұстаушылар көбінесе сиырдың көк шөпін үй жануарларына, мысалы, толғауқұстарға қоректік азық ретінде пайдаланады; құстар тұқымдарын өте жақсы көреді, бірақ жапырақтарын да жей алады. Оның жабын дақыл ретінде және жасыл тыңайтқыш ретінде пайдалы болуы, сиырдың көк шөпін өсіру ареалын кеңейтіп, табиғи түрде таралуына мүмкіндік берді. Солтүстік Америкада бұл өсімдік Канаданың оңтүстігінен АҚШ-тың Оңтүстік Каролина штатының солтүстігіне дейін табиғи түрде тараған; кейбір аймақтарда ол жаугершік арамшөп саналады және оның сатуы реттелуі мүмкін. Сиырдың көк шөпі жергілікті емес аймақтарда зиянды түрге айналуы мүмкін. Көк шөп жергілікті өсімдіктерді ығыстырып шығаруы мүмкін, әсіресе бұзылған топырақта, басқа өсімдіктер орнығуға үлкермес бұрын, көк шөп басымдыққа ие болады. Бұл Солтүстік Америкадағы далалық және басқа да табиғи орталарды қалпына келтіру немесе жерді мелиорациялау жобаларында ерекше алаңдау тудырады.
Cow vetch is widely used as a forage crop for cattle, and is beneficial to other plants because, like other leguminous plants, it enriches the soil in which it grows by its nitrogen fixing properties. Cow vetch is also much appreciated by bees and butterflies as a source of nectar. The plant may also be used to curb erosion. Owners of pet birds such as budgerigars often use cow vetch as a nutritious food; the birds are especially fond of the seeds but may also eat the foliage. Its utility as a cover crop and source of green manure has encouraged the introduction and naturalisation of cow vetch far beyond its native range. In North America the plant is naturalised from southern Canada to upstate South Carolina; it is considered an invasive weed in some areas and its sale may be regulated. Cow vetch can be a potentially detrimental species in areas where it is not native. The vetch may crowd out native plants, especially in areas of disturbed soil where the vetch may dominate before other plants have a chance to take hold. This is especially a concern in prairie and other natural habitat restoration or land reclamation projects in North America.