Кіріспе
Ұшу маневрі
Авиацияда, "жерге тиіп-көтерілу" (TGL) немесе "айналым және секіру" маневрі – қанатты ұшақтарды басқаруды үйрену кезінде жиі қолданылатын тәсіл. Ол ұшу-қону жолағына қонудан және толық тоқтамай қайта ұшудан тұрады. Әдетте, ұшқыш белгілі бір схема бойынша әуежайдың айналасын айналып, маневрді қайталайды. Бұл қысқа мерзімде көптеген қонуларды жаттығуға мүмкіндік береді. Егер ұшқыш қайта ұшу алдында ұшақты толығымен тоқтатса, ол "тоқтап, ұшу" деп аталады. Егер ұшақтың доңғалағы жерге тимесе, онда бұл "төменнен өту" деп аталады. "Жерге тиіп-көтерілу" және "төменнен өту" екеуі де айналып өтудің түрлері болып табылады. Жоспарланбаған "жерге тиіп-көтерілу" "қонудан бас тарту" немесе "қонудан кету" деп те аталады. "Жерге тиіп-көтерілу" маневрі ұшақ толық тоқтауға жеткілікті орынсыз қонғанда, бірақ қайта ұшу үшін жеткілікті үдеу алуға мүмкіндік бергенде маңызды қауіпсіздік рөлін атқарады.
Стандартты рәсім
Қалыпты қону кезінде ұшқыш әуе қозғалысы схемасын орындайды және ұшақты соңғы тұрғысынан жақындастырады. Ұшақ ұшу-қону жолағының басынан өткен кезде ұшқыш қонуға дайындалуды (flare) жасайды, ұшақты жерге қондырады және дереу тежегіштерді, жерге орнатылатын спойлерлерді және (болған жағдайда) кері жылдамдық итергішін қолданады, ұшақ жылдамдығын айналма жолаққа шығу үшін жеткілікті деңгейге дейін төмендетеді. "Тігізіп-көтеру" (touch and go) қонуында, дөңгелектері жерге тигеннен кейін, ұшқыш тежегіштерді қолданбайды, керісінше, қозғалтқыштың қуатын толық күшке дейін арттырады, қанаттың артқы жағындағы жапсырмаларын ішінара жинап алады, айналу жылдамдығына дейін жылдамдығын арттырады және қайтадан көтеріледі. Бақылау тірегі бар әуежайда, ұшқыш "тігізіп-көтеру" қонуын орындауға ATC-ден рұқсат алуы керек, оны атау бойынша немесе "мүмкіндік" деп сұрау арқылы, бұл ұшқышқа қалауынша "тігізіп-көтеру", "тоқтатып-көтеру", төменден өту, толық қону немесе айналып өту мүмкіндігін береді. Бақылау тірегі жоқ әуежайда, ұшқыш CTAF немесе UNICOM радио жиілігі арқылы өзінің орнын және ниетін хабарлайды, жергілікті әуе қозғалысының ағынын басқа ұшқыштармен үйлестіру үшін.
Ұшуды оқытудағы рөлі туралы пікірталас
Кейбір ұшу нұсқаушылары ұшқыш студенттерімен "тиісіп-қону" жаттығуларын аса жиі қолданудың қажеті жоқ деп санайды, тіпті мүлдем қолданбау керек дейді. Олардың пікірінше, бұл процедура дұрыс қонуға үйренуге көңіл бөлгенді азайтады, соның салдарынан қауіпсіздік проблемалары туындайды. Олар Федералдық авиациялық басқарманың практикалық сынақ стандарттарында және оның ұшақ ұшу нұсқаулығында "тиісіп-қону" туралы ештеңе жазылмағанын атап көрсетеді. "Тиісіп-қону" жаттығуларын қолдайтын нұсқаушылар, оның арқасында бір сағаттық сабақта көбірек қону жаттығуларын жасауға болады деп санайды. Студенттер "тиісіп-қону" кезінде қонуды оңайырақ меңгереді, әсіресе қонудың соңғы кезеңі – "жанасу фазасын" үйрену оңайға түседі, себебі оны үйрену көбінесе қиындық тудырады. Олар сондай-ақ, қону кезінде ұшып көтерілуге дайындалу қажетті қауіпсіздік дағдысы екенін қосады, өйткені кез келген ұшқыш қонудан бас тарту үшін мұны білуі керек.
Әуе тасымалдаушысы
АҚШ Әскери-теңіз күштерінде ұшақтарды қонуға және көтерілуге дайындау – авиаторлардың оқуының маңызды бөлігі. Егер ұшқыштар авиатасымалдағыштан 29 күннен асып кетсе, олар құрлықтағы қону жолағында жаттығудан өтіп, содан кейін 10 күн ішінде теңізде жаттығу жасауы тиіс. Авиатасымалдағыш патрульге шығар алдында ұшқыштар оқу-жаттығуларын өткізеді. Мысалы, «Рональд Рейган» 2016 жылғы жазғы патруліне шығар алдында 4200 рет қону-көтеру жаттығуын жоспарлаған.