Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қазіргі Австриядағы саяси құрылым.
Polity in modern Austria
Норикум (/nɒrɪkə/) – қазіргі Австрияның көп бөлігін және Словенияның бір бөлігін қамтитын тайпалардың патшалығы немесе конфедерациясының латынша атауы. Біздің заманымыздың бірінші ғасырында ол Рим империясының провинциясына айналды. Оның шекаралары солтүстікте Дунай, батыста Раэтия және Винделики, шығыста және оңтүстік-шығыста Паннония, ал оңтүстікте Италия (Венеция және Истрия) болды. Патшалық шамамен б.з.д. 400 жылы құрылған, оның астанасы Магдаленсбергтегі Вирунумда орналасқан.
Noricum ('/n//ɒr//ɪ//k//ə//m/) is the Latin name for the kingdom or federation of tribes that included most of modern Austria and part of Slovenia. In the first century AD, it became a province of the Roman Empire. Its borders were the Danube to the north, Raetia and Vindelici to the west, Pannonia to the east and south east, and Italia (Venetia et Histria) to the south. The kingdom was founded around 400 BC, and had its capital at the royal residence at Virunum on the Magdalensberg.
Ауданы мен халқы
Шамамен 800 ж.б. бұл аймақта негізінен Халштат мәдениетінің халқы қоныстанған. 450 ж.б. олар Германияның оңтүстік-батысы және Францияның шығыс аймақтарындағы басқа да аймақтардың халқымен бірікті. Ел таулы және темір мен тұзға бай. Ол Паннония, Моэзия және Солтүстік Италияда қару жасау үшін материалмен қамтамасыз етті. Әйгілі Норика болаттары негізінен римдік қару-жарақтарын жасау үшін қолданылды (мысалы, Гораций, Одалар, i.16.9 10: Noricus ensis, "Норика қылышы"). Алтын мен тұз көп мөлшерде табылған. Плинийдің мәліметінше, салюнка (көк жусанның туысы) деп аталатын өсімдік көптеп өсіп, парфюм ретінде қолданылған. Аймақ тұрғындары өнерге, тұз өндіруге, мал шаруашылығына және егіншілікке бай мәдениетті дамытты. Аймақтың бір бөлігі Рим провинциясына айналғанда, римдіктер су шаруашылығын енгізіп, Альп тауларының солтүстігі мен оңтүстігіндегі халықтар арасындағы бұрыннан бар сауда қатынастарын одан әрі дамытты. Археологиялық зерттеулер, әсіресе Халштат қорымдарындағы қазбалар, жазылған тарихтан бұрын ғасырлар бойы осы аймақта дамыған мәдениет болғанын көрсетті. Қабірлерде қола дәуірінен бастап, өтпелі кезеңнен өтіп, Халштат мәдениетіне дейінгі, яғни темір дәуірінің толыққанды дамыған ерте кезеңіне тән қару-жарақтар мен әшекейлер табылған.
Around 800 BC, the region was inhabited mostly by the people of the Hallstatt culture. Around 450 BC, they merged with the people of other areas in the south western regions of Germany and eastern France. The country is mountainous and rich in iron and salt. It supplied material for the manufacturing of arms in Pannonia, Moesia, and northern Italy. The famous Noric steel was largely used in the making of Roman weapons (e. g. Horace, Odes, i.16.9 10: Noricus ensis, "a Noric sword"). Gold and salt were found in considerable quantities. The plant called saliunca (the wild nard, a relative of the lavender) grew in abundance and was used as a perfume according to Pliny the Elder. The inhabitants developed a culture rich in art, salt mining, cattle breeding, and agriculture. When part of the area became a Roman province, the Romans introduced water management and the already important trade relations between the people north and south of the Alps increased. Archaeological research, particularly in the cemeteries of Hallstatt, has shown that a vigorous civilization was in the area centuries before recorded history. The graves contained weapons and ornaments from the Bronze Age, through the period of transition, up to the Hallstatt culture, i. e., the fully developed older period of the Iron Age.
Тіл
Нор тілі тек шашыраңқы жазбаларда ғана кездеседі, оның бірі Птуйден, екеуі Графенштейнден табылды. Бірақ олардың ешқайсысы тілдің мәнері туралы ешқандай қорытынды жасауға жеткілікті мәлімет бермейді. Каринтияда (S. Noricum) өндірілетін кен бұл екі талапты да толыққанды орындады. Норикумдықтар шамамен 500 ж.б.д. өздерінің кенінен сапалы болат жасауды ашты және ірі болат өнеркәсібін құрды. Магдаленсберг ірі өндіріс және сауда орталығы болғандықтан, шебер теміршілер металл бұйымдары мен қару-жарақ жасады. Дайын қару-жарақ 180 ж.б.д. құрылған римдік колония Аквилеяға экспортталды. 200 ж.б.д. бастап Норикум тайпалары біртіндеп Regnum Noricum деп аталатын мемлекетке бірікті, оның астанасы Норея деген жерде орналасқан. Норикум Рим Республикасының маңызды одақтасы болды, әскери қорғау үшін жоғары сапалы қару-жарақ және құрал-жабдықтармен камтамасыз етті. Бұл 113 ж.б.д. тевтондар Норикумға шабуыл жасаған кезде айқын болды. Жауап ретінде рим консулы Гней Папирий Карбо Альп таулары арқылы Нореядағы тайпаларға шабуыл жасау үшін әскерді жетектеді.
The Noric language is attested in only fragmentary inscriptions, one from Ptuj and two from Grafenstein, neither of which provide enough information for any conclusions about the nature of the language. The ore mined in Carinthia (S. Noricum) fulfilled both criteria particularly well. The Noricum discovered their ore made superior steel around 500 BC and built a major steel industry. At Magdalensberg, a major production and trading centre, specialised blacksmiths crafted metal products and weapons. The finished arms were exported to Aquileia, a Roman colony founded in 180 BC. From 200 BC, the Noricum tribes gradually united into a kingdom, known as the Regnum Noricum, with its capital at a place called Noreia. Noricum became a key ally of the Roman Republic, providing high quality weapons and tools in exchange for military protection. This was demonstrated in 113 BC, when Teutones invaded Noricum. In response, the Roman consul Gnaeus Papirius Carbo led an army over the Alps to attack the tribes at the Noreia.
Рим билігі
Норикум Рим империясына б.з.д. 16 жылы қосылды. Бұған дейін норикалықтар өздерінің князьдарының билігінде ұзақ уақыт бойы тәуелсіздікке ие болып, римдіктермен сауда-саттық жүргізіп келді. Б.з.д. 48 жылы олар Помпейге қарсы азамат соғысында Юлий Цезарь жағына шықты. Б.з.д. 16 жылы паннондармен бірігіп Истрияға шабуыл жасағандары үшін Иллирияның проконсулы Публий Силий Нервадан жеңіліске ұшырады. Осыдан кейін Норикум провинция деп аталды, бірақ ол тиістідей ұйымдастырылмады және "Норикум патшалығы" деген атағымен патшалық болып қала берді, алайда императорлық прокуратордың бақылауында болды. Император Клавдийдің (41–54) билігінде Норикум патшалығы, ешқандай қарсылық көрсетпестен Рим империясына қосылды. Норикумда Екінші легион Пия (кейіннен Италика деп аталды) император Антонин Пийдің тұсында ғана орналасты, ал легион қолбасшысы провинцияның губернаторы болды. Диоклетианның (245–313) тұсында Норикум екіге бөлінді: Норикум рипенсе ("өзен бойындағы Норикум", Дунайдан оңтүстікке қарайғы солтүстік бөлігі) және Норикум медитеранеум ("ішкі аймақтағы Норикум", оңтүстік, таулы аймақ). Бөлу сызығы Шығыс Альп тауларының орталық бөлігінен өтті. Әр бөлім презис басшылығында болды, екеуі де Италия преториандық префектурасының Ильрикум епархиясына қарасты. Осы уақытта (304 ж.) провинцияда әскери офицер болып қызмет еткен христиан өз діні үшін шейіт болды, кейіннен Әулие Флориан ретінде қадірленді. Римдік колониялар мен маңызды қалалар: Вирунум (Клагенфурттың солтүстігіндегі Мария Саалдың жанында), Тюрния (Шпитталь-ан-дер-Драудың жанында), Флавия Сольва (Лейбницдің жанында), Селея (қазіргі Словениядағы Целе), Ювавум (Сальцбург), Овилава (Вельс), Лауриакм (Эннс сағасындағы Лорх, ежелгі Анисус). XIX ғасырдың австриялық эпиграфы Ричард Кнаблдің еңбектері римдік Норикум туралы білімді едәуір кеңейтті. Норикумда римдік биліктен варварлық билікке өту Евгиппидің "Әулие Севериннің өмірі" еңбегінде жақсы сипатталған, бұл кезеңдегі бастапқы деректер жетіспейтін басқа аймақтардағы осы процеске салыстыру үшін материал ұсынады.
Noricum was incorporated into the Roman Empire in 16 BC. For a long time previously, the Noricans had enjoyed independence under princes of their own and carried on commerce with the Romans. In 48 BC they took the side of Julius Caesar in the civil war against Pompey. In 16 BC, having joined with the Pannonians in invading Histria, they were defeated by Publius Silius Nerva, proconsul of Illyricum. Thereafter, Noricum was called a province, although it was not organized as such and remained a kingdom with the title of regnum Noricum, yet under the control of an imperial procurator. Under the reign of Emperor Claudius (41–54) the Noricum Kingdom was ultimately incorporated into the Roman Empire apparently without offering resistance. It was not until the reign of Antoninus Pius that the Second Legion, Pia (later renamed Italica) was stationed in Noricum, and the commander of the legion became the governor of the province. Under Diocletian (245–313), Noricum was divided into Noricum ripense ("Noricum along the river", the northern part southward from the Danube), and Noricum mediterraneum ("landlocked Noricum", the southern, more mountainous district). The dividing line ran along the central part of the eastern Alps. Each division was under a praeses, and both belonged to the diocese of Illyricum in the Praetorian prefecture of Italy. It was in this time (304 AD) that a Christian serving as a military officer in the province suffered martyrdom for the sake of his faith, later canonised as Saint Florian. The Roman colonies and chief towns were Virunum (near Maria Saal to the north of Klagenfurt), Teurnia (near Spittal an der Drau), Flavia Solva (near Leibnitz), Celeia (Celje) in today's Slovenia, Juvavum (Salzburg), Ovilava (Wels), Lauriacum (Lorch at the mouth of the Enns, the ancient Anisus). Knowledge of Roman Noricum has been decisively expanded by the work of Richard Knabl, an Austrian epigrapher of the 19th century. The transition from Roman to barbarian rule in Noricum is well documented in Eugippius' Life of Saint Severinus, providing material for analogies for this process in other regions where primary sources from the period are lacking.
Қазіргі саясатта
1919 жылы Императорлық Австрияның соңғы премьер-министрі Генрих Ламмаш жас республикаға «Норишка Республикасы» немесе «Норик Республикасы» деген ат беруді ұсынды, себебі ежелгі шекаралар жаңа мемлекеттің шекараларымен ұқсас болды. Бұл мемлекет сол кезде Габсбург монархиясының мұрагері деп есептелгісі келмей, тәуелсіз, бейтарап және бейбіт мемлекет болуды қалады.
In 1919, Heinrich Lammasch, the last prime minister of Imperial Austria, proposed to give the young republic the name of Norische Republik or Noric Republic, because the ancient borders were similar to those of the new state, which—at the time—did not wish to be considered the heir of the Habsburg monarchy, but an independent, neutral and peaceful state.