Ceiba туқымдасы: тарихы мен мәдениеттегі орны

Кіріспе

Ceiba туысының түрлері кейбір Lepidoptera (көбелектер мен молықтар) түрлерінің дернәсілдері үшін тағамдық өсімдік ретінде қолданылады, оның ішінде жапырақ кеніші Bucculatrix ceibae, ол тек осы туыспен қоректенеді. Жақындағы ботаникалық пікірлер Chorisia-ны Ceiba-ға біріктіріп, тұқымдастықтың барлығын Malvaceae тұқымдастығына жатқызады.

Мәдениет және тарих

Ағаш Колумбқа дейінгі Мезоамерика мәдениеттерінің мифологиясында маңызды рөл атқарады. Сонымен қатар, Перудің шығысындағы Амазонканың бірнеше тайпалары құдайлар джунглидегі Ceiba ағаштарында мекендейді деп сенеді. Сейба немесе я’акше (мопан майя тілінде) Майя цивилизациясы үшін символ болды – Ксибалба (жер асты әлемі) және аспан әлемін жермен байланыстыратын әлем осі. Орталық әлем ағашының бұл тұжырымы көбінесе Сейба діңі ретінде бейнеленеді. Ағаштың діңіне шоғырланған, қалың, конус тәрізді тікендер классикалық кезеңдегі Оңтүстік жазықтардағы Майя халқының цилиндр пішіндес қыш құмыраларында немесе құрбандық оттарында бейнеленген. Қазіргі Майя тайпалары орманнан ағаш кескенде оны құрметпен тік қалдырады. Сейба ағашы крест символымен бейнеленеді және Паленкедегі Крест кешенінің маңызды сәулеттік мотиві болып табылады. Сейба ағаштарының паркі Пуэрто-Риконың Понсе қаласындағы Сан-Антон ауданында орналасқан. Оның орталық бөлігі – 500 жылдық Ceiba pentandra ағашы, қаланың негізін қалаумен байланысты. Атақты Сейба-де-Понсе айналасында испандықтар келгенге дейін Таино тайпасының керамикалық сынықтары, қабықтары мен тастары табылды, бұл олардың бұл жерде ерте заманнан бері қоныстанғанын көрсетеді. 1525 жылы испан конкистадоры Эрнан Кортес Ацтек императоры Куаутемок империясын басып алғаннан кейін оны Сейба ағашына асып өлтіруге бұйрық берді. Мексиканың Чиапа-де-Корсо қаласы 1528 жылы испандықтар Ла-Похота, Ceiba pentandra айналасында құрылды. 1838 жылы құрылған Пуэрто-Риконың Сейба қаласы да осы ағаштан атын алған. Гондурастың Ла-Сейба қаласы 1877 жылы құрылды. 1898 жылы Кубадағы испан армиясы Сантьяго де Кубаның сыртындағы Сейба ағашының астында, Сантьяго Суррендери ағашы деп аталған жерде АҚШ-қа бас иді. Сейба Гватемаланың ұлттық ағашы болып табылады. Гватемаладағы ең маңызды Сейба – 400 жылдан астам тарихы бар Ла Сейба де Палин Эскуинтла. Венесуэланың Каракас қаласында Сан-Франциско шіркеуінің алдында 100 жылдық Сейба ағашы бар, ол Ла Сейба де Сан-Франциско деп аталады және қала тарихының маңызды бөлігі болып табылады. Коста-Риканың Сабалито қаласының жанындағы биік ағаш, жергілікті тұрғындар "ла сейба" деп атайды, тропикалық орманның жоғалып бара жатқан жерлерінде сақталған сирек мысал. Ceiba pentandra жеңіл және берік талшық – капок өндіреді, ол тарих бойында матрастарды, жастықтарды, гобелендерді және қуыршақтарды толтыру үшін қолданылған. Қазіргі кезде капок коммерциялық мақсатта синтетикалық талшықтармен алмастырылды. Сейба ағашының тұқымынан сабын мен тыңайтқыштар жасауға қолданылатын майлар алынады. Сейба Азияда, әсіресе Ява, Малайзия, Индонезия және Филиппинде әлі де коммерциялық өнім ретінде өндіріледі. Линн Черридің "Ұлы капок ағашы" атты кітабының орталық тақырыбы – Ceiba pentandra. Ceiba insignis және Ceiba speciosa кейбір айуасканың галлюциногендік сусындарына қосылады. Никарагуалық ақын Пабло Антонио Куадра Сейба ағашы туралы тарау жазды, оны Никарагуаның тамырларының символы, ұлттың бесігі және халықтың жер аударылуы кезіндегі сенімі ретінде бейнеледі.

The tree plays an important part in the mythologies of pre Columbian Mesoamerican cultures. In addition, several Amazonian tribes of eastern Peru believe deities live in Ceiba tree species throughout the jungle. The Ceiba, or ya’axché (in the Mopan Mayan language), symbolised to the Maya civilization an axis mundi which connects the planes of the Underworld (Xibalba) and the sky with that of the terrestrial realm. This concept of a central world tree is often depicted as a Ceiba trunk. The unmistakable thick conical thorns in clusters on the trunk were reproduced by the southern lowland Maya of the Classical Period on cylindrical ceramic burial urns or incense holders. Modern Maya still often respectfully leave the tree standing when harvesting forest timber. The Ceiba tree is represented by a cross and serves as an important architectural motif in the Temple of the Cross Complex at Palenque. Ceiba Tree Park is located in San Antón, in Ponce, Puerto Rico. Its centerpiece is the historic Ceiba de Ponce, a 500 year old Ceiba pentandra tree associated with the founding of the city. In the surroundings of the legendary Ceiba de Ponce, broken pieces of indigenous pottery, shells, and stones were found to confirm the presence of Taino Indians long before the Spaniards that later settled in the area. In 1525, Spanish Conquistador Hernán Cortés ordered the hanging of Aztec emperor Cuauhtemoc from a Ceiba tree after overtaking his empire. The town of Chiapa de Corzo, Chiapas, Mexico was founded in 1528 by the Spanish around La Pochota, Ceiba pentandra, according to tradition. Founded in 1838, the Puerto Rican town of Ceiba is also named after this tree. The Honduran city of La Ceiba founded in 1877 was named after a particular Ceiba tree that grew down by the old docks. In 1898, the Spanish Army in Cuba surrendered to the United States under a Ceiba, which was named the Santiago Surrender Tree, outside of Santiago de Cuba. Ceiba is also the national tree of Guatemala. The most important Ceiba in Guatemala is known as La Ceiba de Palín Escuintla which is over 400 years old. In Caracas, Venezuela there is a 100 year old ceiba tree in front of the San Francisco Church known as La Ceiba de San Francisco and is an important element in the history of the city. The towering specimen near the town of Sabalito, Costa Rica, is a relict tree called "la ceiba" by residents and a survivor of one of the highest terrestrial rates of tropical deforestation. Ceiba pentandra produces a light and strong fiber (kapok) used throughout history to fill mattresses, pillows, tapestries, and dolls. Kapok has recently been replaced in commercial use by synthetic fibers. The Ceiba tree seed is used to extract oils used to make soap and fertilizers. The Ceiba continues to be commercialized in Asia, especially in Java, Malaysia, Indonesia and the Philippines. Ceiba pentandra is the central theme in the book titled, The Great Kapok Tree by Lynne Cherry. Ceiba insignis and Ceiba speciosa are added to some versions of the hallucinogenic drink Ayahuasca. Pablo Antonio Cuadra, a Nicaraguan poet, wrote a chapter about the Ceiba tree. He used it as a symbol of the Nicaraguan ancestral roots, a cradle for the nation, and source during the people's exile.