Кіріспе
Кирилл әліпбиінің әрпі - Ze (З з; курсив: З з) - кирилл әліпбиінің әрпі. Ол көбінесе "зебра" сөзіндегідей дыбыс айтылуы сияқты, дауысты тілдік фрикативті көрсетеді. Ze латын әрпімен транслитерацияланады. Ze әрпінің пішіні араб цифры үшке (3) өте ұқсас, сондықтан оны кирилл әліпбиінің Е әрпімен шатастырмау керек.
Ze (З з; italics: З з) is a letter of the Cyrillic script. It commonly represents the voiced alveolar fricative , like the pronunciation of in "zebra". Ze is romanized using the Latin letter
The shape of Ze is very similar to the Arabic numeral three , and should not be confused with the Cyrillic letter E .
Тарих және формасы
Ze грек әрпі Zeta-дан (Ζ ζ) шыққан. Алғашқы кириллицада оның атауы «земля» (жер) деген мағынаны білдірген. Әріптің пішіні бастапқыда грек әрпі Ζ немесе латын әрпі Z-ға ұқсас, төменгі жағында құйрығы болған. Бұл әріптің үлкен әрпі Unicode-та енгізілгенімен, тарихи тұрғыдан қарағанда, ол әріптің үлкен және кішкентай формаларында қолданылмаған. Кириллицадағы сандар жүйесінде «Земля» саны 7-ні білдірген. Орта ғасырлық кириллица қолжазбаларында және шіркеу славян тіліндегі кітаптарда «Земля» әрпінің екі түрі кездеседі: з және З. Ең көне устав (унциалдық) әрпі тек З түрінде жазылған, ал з кейінірек пайда болған полуустав (жартылай унциалдық) қолжазбаларында және баспаларда қолданылған. Екі түрдің арақатынасы шамамен 1:1 болған. Кейбір ерте грамматиктер осы екі түрге фонетикалық айырмашылық беруге тырысқан (мысалы, жұмсақ және қатаң дыбыстар), бірақ бұл жүйе дамытылмаған. Украиналық жазушылар мен типографтар З/з әрпін сөздің басында және басқа жағдайларда қолдана бастаған (бұл жүйе 19 ғасырдың соңына дейін сақталған). Патриарх Никонның реформаларынан кейін орыс жазушылары мен типографтары З түрін кеңінен қолдануды ұстанды және З әрпін аз қолданатын болды. Олар ескі түрін көбінесе екі З әрпінің қатарынан келуіне қолданды: (бұл жүйе 18 ғасырдың ортасына дейін сақталған). Азаматтық (Петр) шрифтінде әріптің бір ғана пішіні бар: З/з. Дегенмен, Z/z-ға ұқсас пішіндер кейбір стильдік шрифттерде қолданылуы мүмкін. Каллиграфияда және қолмен жазылған мәтіндерде кішкентай з әрпін басып шығарылған түріне ұқсас түрде немесе төменгі жартысы басып шығарылған түрінен төмен және иіліммен (орыс тілі үшін 20 ғасырдың ортасынан бері стандартты пішін) жазуға болады.
Чжуан
Кириллицадағы Ze әрпіне ұқсайтын әріп (іс жүзінде, 3 санының стилизациясы) 1957 жылдан 1986 жылға дейін латын Чжуан әліпбиінде үшінші (көтеріңкі) тонды көрсету үшін қолданылған. 1986 жылы ол . символымен алмастырылды.