Кіріспе
Жан Рисдің 1966 жылғы романы «Кең Саргассо теңізі» – доминикандық-британдық автор Жан Рисдің 1966 жылғы романы. Роман Шарлотта Бронтенің «Джейн Эйр» (1847) романына постколониалдық және феминистік алғышарт ретінде қызмет етеді, Рочестер мырзаның әйелі Антуанетта Косвейдің көзқарасынан оның некесінің алдындағы оқиғаларын баяндайды. Антуанетта Косвей – Рис еңбегіндегі Бронтенің «шатырдағы ақылсыз әйел» бейнесінің нұсқасы. Антуанеттаның тарихы оның Ямайкадағы жастық шағынан басталып, ағылшын джентльменімен бақытсыз некесіне дейін жалғасады. Мистер Рочестер оған Берта деп ат қойып, ақылдан ада деп жариялайды, Англияға алып кетеді және оны әлемнен оқшаулайды. «Кең Саргассо теңізі» ерлер мен әйелдер арасындағы қарым-қатынастардың күшін зерттейді және Антуанетта Еуропаға да, Ямайкаға да толыққанды жата қоймайтын, ақ нәсілдік, патриархалдық қоғамдағы нәсіл, Кариб тарихы және ассимиляция мәселелерін талқылайды. Рис 1939 жылы «Жақсы таң, түн ортасы» романы жарық көргеннен кейін ұзақ уақыт белгісіздікте өмір сүрді. Ол осы еңбектер арасында басқа да романдар жариялаған, бірақ «Кең Саргассо теңізі» Риске және оның шығармаларына деген қызығушылықты қайта жандандырып, оның ең табысты романы болды. 2022 жылы бұл роман Елизавета II-нің платиналық мерейтойын тойлау мақсатымен таңдалған, Ұлттар Достастығы авторларының 70 кітабынан тұратын «Big Jubilee Read» тізіміне енгізілді.
Wide Sargasso Sea is a 1966 novel by Dominican British author Jean Rhys. The novel serves as a postcolonial and feminist prequel to Charlotte Brontë's novel Jane Eyre (1847), describing the background to Mr. Rochester's marriage from the point of view of his wife Antoinette Cosway, a Creole heiress. Antoinette Cosway is Rhys's version of Brontë's "madwoman in the attic". Antoinette's story is told from the time of her youth in Jamaica, to her unhappy marriage to an English gentleman, Mr. Rochester, who renames her Bertha, declares her mad, takes her to England, and isolates her from the rest of the world in his mansion. Wide Sargasso Sea explores the power of relationships between men and women and discusses the themes of race, Caribbean history, and assimilation as Antoinette is caught in a white, patriarchal society in which she fully belongs neither to Europe nor to Jamaica. Rhys lived in obscurity after her previous work, Good Morning, Midnight, was published in 1939. She had published other novels between these works, but Wide Sargasso Sea caused a revival of interest in Rhys and her work and was her most commercially successful novel. In 2022, it was included on the "Big Jubilee Read" list of 70 books by Commonwealth authors, selected to celebrate the Platinum Jubilee of Elizabeth II.
Колониядан кейінгі кезең
ХХ ғасырдың соңынан бері сыншылар «Wide Sargasso Sea» романын «Джейн Эйр» романына постколониалды жауап ретінде қарастырады. Рис оқиғаны бірнеше тұлғаның (Антуанеттаның, оның күйеуінің және Грейс Пулдің) көзқарастары арқылы баяндайды және өзінің романының сюжетін «Джейн Эйр» сюжетімен өріп байланыстырады. Бұдан өзге, Рис Антуанеттаның күйеуінің Антуанеттаны кейіннен қабылдамауының себебін оның креолдық тегімен байланыстырып, постколониалды тұжырым жасайды (осы қабылдамау Антуанеттаның ақыл-сақасының жоғалуына шешуші фактор болып табылады). Роман феминистік туынды ретінде де қарастырылады, себебі ол әсіресе некедегі ер мен әйел арасындағы теңсіз билік қатынастарын зерттейді.
Құлдық пен этникалық топтар
Антуанетта мен оның отбасы құлдарды ұстаған плантаторлар болды, құлдықты жою туралы заң қабылданғанға дейін. Бұл заң отбасының байлығын жоғалтуына әкелді. Аралдың қара нәсілді тұрғындары оларды кедейліктеріне байланысты "ақ негр" немесе "ақ тарақан" деп атайды, оларды ашық жек көреді, мазалайды және шабуылдайды. Ауыл тұрғындары, қасақана болсын, болмасын, Антуанеттаның бауырларын өлтіреді, үйді өртеп жібереді және өліп бара жатқан жасыл попугайдың жаман нишаны болмағанда, қалған отбасын да өлтіруге дайын тұрады. Осы уақытта Рочестер Антуанеттаны креолдық мәртебесіне қарайды. Ғалым Ли Эрвин бұл парадоксты Антуанеттаның балалық шағындағы үйі Кулибри өртеліп, ол өз жасындағы қара қыз Тияға "оған ұқсау" үшін жүгіріп бара жатқан көрінісі арқылы түсіндіреді. Тия Антуанеттаға шабуыл жасап, оның басына тас лақтырады. Антуанетта содан кейін Тияны "айнектей, өзімді көріп тұрғандай" деп айтады. Эрвин "өзін көріп тұрғанын" айтқанда, ол бір мезгілде "басқаны" да көреді, ол тек өзінен ажырату арқылы ғана анықталатын нәрсе, бұл жағдайда сөзбе-сөз жарақат арқылы. Бұл жерде тарих, бұрынғы құлдың қызы, Антуанеттаға, құл иесінің қызына қарсы тұрғандай болып бейнеленеді. Романда Рис құлдықтың мұрасы мен құл саудасын зерттейді, құлдықты жоюдың колониялық Ямайкадағы плантаторлар ретінде Антуанетта отбасының мәртебесіне қалай әсер еткеніне назар аударады. Ғалым Тревор Хоуп "Шаяқты Саргассо теңізіндегі Торнфилд Холлдың өртке түсуі бұрынғы мәтіндік құрылымға жасалған кек алу шабуылы болуы мүмкін" деп атап өтті. Торнфилд Холлдың жойылуы екі романда да орын алады; алайда, Рис өртті Антуанетта үшін азат ету тәжірибесі ретінде бейнелейді. Хоуп романның "империяның мәтіндік мекенжайының ішінде тұрып, оның ыдырауына немесе тіпті өртке түсуіне себеп болуы мүмкін" деп ұсынды.
Бейімделулер
1993: Wide Sargasso Sea, Джон Дюиган режиссерлік еткен және Карина Ломбард пен Натаниел Паркер ойнаған фильм. 1997: Wide Sargasso Sea, Дуглас Хортон қойған, австралиялық композитор Брайан Ховардтың музыкасына жазылған камералық опералық бейімделуі. 2004: Wide Sargasso Sea, BBC Radio 4, Маргарет Бусбидің 10 бөлімдік бейімделуі, Аджоа Андо оқыды (2012, 2014, 2019 жылдары қайталанды). 2006: Wide Sargasso Sea, Брендан Маер режиссерлік еткен және Ребекка Холл мен Раф Сполл қатысқан телефильмнің бейімделуі. 2011: "Wide Sargasso Sea", рок-н-ролл әншісі Стиви Никстің роман мен фильм туралы жазған әні; ол оның 2011 жылғы "In Your Dreams" альбомында жарияланды. 2016: Ребекка Ленкевичтің BBC Radio Four драмалық қойылымы (бір сағат) (2020 жылы қайталанды).