Кіріспе

Джон Фаулздың романы

1965 жылғы Джон Фаулздың романы

«Маг» (1965) – британдық жазушы Джон Фаулздың постмодернистік романы. Онда кішкентай грек аралында ағылшын тілін оқытатын жас британдық түлек Николас Урфтың оқиғасы баяндалады. Урф шебер алдаушының психологиялық иллюзияларына тартылып, олар қысымды да, күрделі де бола бастайды. Метафикцияның үлгісі саналатын бұл роман Фаулздың жазған алғашқы туындысы, бірақ жарық көрген екінші романы. 1977 жылы роман қайта жаңартылып басылды. 2003 жылы BBC-нің «The Big Read» сауалнамасында 67-орынға ие болды.

Өмірбаян

"The Magus" Джон Фаулздың жазған алғашқы кітабы, бірақ "The Collector" (1963) және "The Aristos" (1964) шығармаларынан кейін жарық көрген үшінші кітабы. Ол 1950 жылдары "Құдай ойыны" деген бастапқы атаумен жазуға кірісті. Ол кітапты грек Спетсес аралында екі жыл бойы ағылшын тілінен сабақ берген Анариос мектебіндегі тәжірибесіне негіздеді. Ол оны 1965 жылы жарыққа шығарғанға дейін он екі жыл бойы жұмыстың үстінде болды. Сынаптардың және коммерциялық сәттілікке қарамастан, ол оны қайта өңдеуді жалғастырып, 1977 жылы соңғы түзетуін жариялады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл оқиға Оксфордты бітірген жас ақын Николас Урфтың көзқарасын көрсетеді. Бітіруден кейін ол қысқа уақытқа шағын мектепте мұғалім болып жұмыс істейді, бірақ жалыққандықтан Англиядан кетуге шешім қабылдайды. Басқа жұмыс іздеп жүргенде Николас Лондондағы кеште танысқан австралиялық қыз Элисон Келлимен жақындасады. Ол Грек аралы Фраксостағы Лорд Байрон мектебінде ағылшын тілінен сабақ беру ұсынысын қабылдайды. Жаңа жұмысын бастағаннан кейін ол өмірінен шаршап, депрессияға түседі, көңілі толады және Жер орталық теңізіндегі өміріне шаң қабады; Николас жалғыздықпен күреседі және өзін-өзі өлтіру туралы ойларға беріледі. Аралды шарлап жүргенде ол бір меншікке келіп соқтығысады және оның иесі, грек елінен келген бай адам Морис Конхиспен танысады. Олар достық қарым-қатынас орнатады, ал Конхис Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистермен ынтымақтасқан болуы мүмкін екенін бірте-бірте ашады. Николас Конхистің психологиялық ойындарына, өмірге деген парадоксалды көзқарастарына, оның құпия тұлғасына және ерекше маскаларына тартылады. Басында Николас Конхистің бұл амалдарын, роман "құдай ойыны" деп атаған нәрсені, әзіл деп қабылдайды, бірақ олар одан әрі күрделеніп, қарқынды болады. Николас шындық пен өтірікті ажырата алмайды. Өзінің еркіне қарсы және білмей тұрып, ол құдай ойынының қатысушысына айналады. Соңында Николас нацистік оккупацияның қайта жандандырылуы, Садтың абсурдты пьесалары және грек мифтерінің ұятсыз пародиалары Конхистің өмірі емес, оның өзінің өмірі туралы екенін түсінеді.

Аяқталуы

Кітаптың аяқталуы анық емес. Фоулз оқырмандардан екі мүмкін нәтижеден қайсысы орын алатынын білгісі келетін көптеген хаттар алды. Дегенмен, ол сұраққа түпкілікті жауап беруден бас тартты, кейде сұраушыға қарай жауабын өзгертіп отырды. Роман төртінші ғасырдағы латын поэзиясының анонимді туындысы – Pervigilium Veneris-тің қайырманды өлеңін цитатамен аяқталады, оны аяқталудың екіұштылығын шешуге қатысты ықтимал артық көрінетін шешім деп қарастырады.

Әдебиеттегі прецеденттер

Джон Фаулз Спетсес аралындағы тәжірибесі және олардың кітапқа тигізген әсері туралы мақала жазды. Ол "The Magus" романының 1977 жылғы қайта жаңартылған басылымының алғы сөзінде бірнеше әдеби туындының өзіне әсер еткенін айтты, соның ішінде Ален Фурньенің "Le Grand Meaulnes" шығармасы құпия, зерттеуге ашық әлемді көрсеткені үшін, ал Ричард Джеффристің "Bevis" (1882) өте ерекше әлемді бейнелегені үшін. Қайта жаңартылған басылымда Фаулз "Хэвишем ханымға" сілтеме жасады, бұл Чарльз Диккенстің "Ұлы үміттер" (1861) романының кейіпкері Хавишем ханымға жасалған сілтеме болуы мүмкін.

Сыни қабылдау

Адам ақылының сынаққа түсуімен толы, үлкен шиеленістерді бейнелейтін маңызды туынды. Фоулс мырза қиын мәселеге батыл шабуыл жасады және оның әрекеттері мақсатына жетті (Sunday Telegraph). "Өте тартымды, әдемі әңгімелеу тойы. Оқиғаның мәнісін түсінбей жатып, адам өзін Николас сияқты мағынаға құштар және көптеген ишараттардың арасында аштық сезімімен күрескендей сезінеді" (Sunday Times). "Бұл туындыны Маркиз де Сад, Артур Эдвард Уэйт, сэр Джеймс Фрейзер, Гурджиев, мадам Блаватская, К.Г. Юнг, Алестер Кроули және Франц Кафка сияқты жазушылар тобы ғана ойлап таба алатын керемет жұмбақ" (Financial Times). Роман "XX ғасырдың ең үздік романдары" тізіміне енді: Оқырман дауысымен 71-орынға, ал сыншылар пікірі бойынша 100 үздік романның ішінде 93-орынға ие болды. Кейн бұл фильмнің мазмұны түсініксіз болғандықтан, оның ең нашар фильмдерінің бірі болғанын айтты. Сыншылардың теріс пікірлеріне қарамастан, фильм "үздік операторлық жұмысы" номинациясымен BAFTA сыйлығына ұсынылды. 2016 жылы BBC Radio 4 Эдриан Ходжестің романы бойынша қойылымды ұсынды, онда Кончистің рөлін Чарльз Дэнс орындады. 2020 жылы Neal Street Productions компаниясы "The Magus" романы бойынша жаңа мини-сериалды дамытып жатқанын хабарлады, режиссураны Том Эдждің сценарийі негізінде Йохан Ренк жүзеге асыруы мүмкін.