Карел ван Мандер: Фламанд суретшісі, ақын және өнер тарихшысы
Karel van Mander
Карел ван Мандер (1548-1606): фламанд суретшісі, ақын, өнер тарихшысы. «Schilder boeck» еңбегімен танымал, Голланд Маньеризмінің дамуына үлкен үлес қосты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фламанд суретшісі, ақыны және өнер тарихшысы (1548–1606)
Flemish painter, poet and art historian (1548–1606)
Карел ван Мандер (I) немесе Карел ван Мандер I (1548 мамыр – 1606 2 қыркүйек) – фламанд суретшісі, драматург, ақын, өнер тарихшысы және өнер теориясының маманы, өмірінің соңғы жылдарын Голландия Республикасында өткізді. Ол ең алдымен «Schilder boeck» еңбегіндегі ерте Нидерланд суретшілері мен Солтүстік Ренессанс өкілдерінің өмірбаянын жазушы ретінде танымал. Суретші және өнер теориясының маманы ретінде ол Голландия Республикасында Солтүстік маниризмнің таралуы мен дамуына зор үлес қосты.
Karel van Mander (I) or Carel van Mander I (May 1548 – 2 September 1606) was a Flemish painter, playwright, poet, art historian and art theoretician, who established himself in the Dutch Republic in the latter part of his life. He is mainly remembered as a biographer of Early Netherlandish painters and Northern Renaissance artists in his Schilder boeck. As an artist and art theoretician he played a significant role in the spread and development of Northern Mannerism in the Dutch Republic.
Өмір
Карел ван Мандердің өмірі туралы ақпараттың көп бөлігі 1618 жылы Якоб Питерс Вахтер жариялаған «Schilder boeck» еңбегінің екінші басылымына енгізілген қысқаша және авторсыз өмірбаяндық эскизге негізделген. Осы өмірбаяндық эскизді кім жазғаны белгісіз. Ол «Geslacht, de geboort, plaets, tydt, leven, ende wercken van Karel van Mander, schilder, en poeet, mitsgaders zyn overlyden, ende begraeffenis» («Карл ван Мандердің тегі, тууы, орны, уақыты, өмірі және шығармалары, сондай-ақ оның қайтысы мен жерленуі») деп аталады. Оның інісі Адам ван Мандер және автор Гербранд Адриаенс Бредеро сияқты бірнеше үміткерлер ұсынылған. Соңғы кезде оның ұлы Кіші Карел ван Мандер осы өмірбаяндық эскиздің авторы болуы мүмкін деген пікір айтылуда. Ол Карел ван Мандердің өзі жазған өмірбаяндық мәліметтерге, сондай-ақ жеке естеліктері мен жазбаларына сүйенген болуы ықтимал. Өмірбаяндық эскиздегі ақпарат толығымен сенімді емес, бірақ ван Мандердің өмірі туралы ең толық мәліметтерді беретін маңызды көз болып саналады. Ван Мандер Фландрия графтығындағы Мюлебекеде ақсүйек отбасында дүниеге келген. Ол Гент қаласында Лукас де Хереден оқыған. Де Хере – суретші, акварельші, гравер, өмірбаяншы, драматург, ақын және жазушы болған жан-жақты талант иесі. 1568-1569 жылдары ван Мандер Кортрейкте суретші Питер Влерикпен бірге оқыды. Келесі бес жыл бойы ол сурет салудан гөрі, сонымен қатар сахналық безендірілімдерін жасаған діни пьесалар жазумен айналысты. Ол Фландрияда театрлық қойылымдарымен үлкен даңққа ие болды. Кортрейкте ол алтарьлық сурет жасауға тапсырыс алды. Кортрейкте тағы бір ұлы дүниеге келді. 1582 жылы оба эпидемиясы және басқа да себептерге байланысты Кортрейктен Брюггеге көшті. Брюггеде ол суретші Пол Вейтспен бірге жұмыс істеді. Діни қақтығыстар мен оба қаупіне байланысты Карел отбасымен және қарындасының күйеуімен бірге кемемен Голландия Республикасына қашып, 1583 жылы Голландия провинциясының Харлем қаласында қоныстанды. Мұнда ол 20 жыл бойы Харлем қалалық әкімдерінің тапсырысымен «олардың» өнер коллекциясын инвентаризациялау жұмысын атқарды. 1578 жылы католиктерге протестанттармен тең құқық берген «Гарлем келісімінің» (satisfactie van Haarlem) күші жойылғаннан кейін Харлем қаласы католиктердің барлық діни өнерлерін тәркілеген болатын. Ван Мандер осы тапсырыс бойынша атқарған жұмысын «Schilder boeck» еңбегінде пайдаланды. Харлемде ол сурет салуды жалғастырып, өзінің энергиясын сүйікті жанрына – тарихи аллегорияларға шоғырландырды. 1603 жылы ол бекінілген сарайды жалға алды («het Huis te Zevenbergen»), кейіннен 1604 жылы жарық көрген кітабын түзету үшін Хемскерктегі Кастель Маркетт деп атады. Ол кітабы жарық көргеннен кейін көп ұзамай 58 жасында Амстердамда қайтыс болды.
Most of the information about Karel van Mander's life is based on a brief and anonymous biographical sketch included in the posthumous second edition of the Schilder boeck published in 1618 by Jacob Pietersz Wachter. It is not certain who wrote this biographical sketch with the title t Geslacht, de geboort, plaets, tydt, leven, ende wercken van Karel van Mander, schilder, en poeet, mitsgaders zyn overlyden, ende begraeffenis (The lineage, birth, place, time, life, and works of Karel van Mander, painter and poet, including his death and burial). Various candidates have been proposed including his brother Adam van Mander and the author Gerbrand Adriaensz. Bredero. It has been argued more recently that his son Karel van Mander the Younger was the author of the biographical. He would have relied on biographical information that Karel van Mander had written himself as well as on his own recollections and notes. The information in the biographical sketch is not entirely reliable but is still regarded as the best source of information on van Mander's life. Van Mander was born into a noble family in Meulebeke, in the County of Flanders. He studied under Lucas de Heere in Ghent. De Heere was a versatile artist who was painter, watercolorist, print artist, biographer, playwright, poet and writer. During the period 1568 1569 van Mander studied with the painter Pieter Vlerick in Kortrijk. The next five years he was less occupied with painting than with the writing of religious plays for which he also painted the scenery. He built quite a reputation in Flanders with his theatre productions. In Kortrijk he got a commission for an altar piece. In Kortrijk another son was born. He left Kortrijk for Bruges in 1582 because of an outbreak of the plague and other reasons. In Bruges, he worked with the painter Paul Weyts. Because of the threat of religious troubles and the plague, Karel fled with his family and his mother in law by ship to the Dutch Republic where he settled in Haarlem in the province of Holland in 1583. Here he worked for 20 years on a commission by the Haarlem city fathers to inventory "their" art collection. The city of Haarlem had confiscated all Catholic religious art after the satisfactie van Haarlem, which gave Catholics equal rights to Protestants, had been overturned in 1578. Van Mander used his work on the commission in his "Schilder boeck". While in Haarlem he continued to paint, concentrating his energy on his favourite genre: historical allegories. In 1603 he rented a fortified manor ("het Huis te Zevenbergen"), later renamed Kasteel Marquette in Heemskerk to proofread his book that was published in 1604. He died soon after it was published in Amsterdam at the age of 58.
Харлем манершілері
Карел ван Мандер Хьюбертус Голтциус және Корнелис ван Харлеммен бірге «өмірден үлгі алу академиясын» құрды. Бұл академияның қандай жұмыс істегені толыққанды белгісіз, бірақ ол өмірден сурет салған модельдермен сурет салу сабақтарын ұйымдастырған бейресми пікірсайыс тобы болған деп саналады. Академияның мәні көбінесе әдеби сипатта болған деген де болжам бар. Ол жас суретшілерді үйінде қабылдап, бірлесіп сурет салу және классикалық мифологияны зерттеу кештерін өткізді. Кальвинистердің иконаға қарсы күресінен кейін діни сюжеттер сәннен шығып, мифология танымал болды. Дегенмен, Ван Мандер сияқты Италияға саяхаттауға шамасы жеткен суретшілердің саны аз еді. Оның мақсаты – жас суретшілерді дұрыс көркемдік техникалармен тәрбиелеу еді. Ол жанрлардың иерархиясына берік сенді. Ол, еңбектерді тиісті түрде зерттеу ғана шынайы тарихи аллегорияларды жасауға мүмкіндік береді деп сенді. Оның өзінің туындыларына маньеризм стиліндегі мифологиялық сюжеттер, сондай-ақ Питер Брейгельдің ықпалымен жасалған портреттер мен жанрлық суреттер кірді, мысалы, Эрмитаж мұражайындағы «Қарнавал». Оның аз ғана суреттері сақталған.
Karel van Mander was the founder, together with Hubertus Goltzius and Cornelis van Haarlem, of an "academy to study after life". It is not entirely clear what this academy did but it is believed it was an informal discussion group which may have organised drawing classes with life models. It has also been claimed that the nature of the academy was more of a literary nature. He received budding artists in his home for evenings of communal drawing and study of classical mythology. After the iconoclasm of the Calvinists, religious themes had gone out of fashion and mythology had become popular. However, few painters could afford a trip to Italy such as the one that van Mander had undertaken. His purpose was to educate young painters in the proper artistic techniques. He was a firm believer in the hierarchy of genres. It was his firm belief that only through proper study of existing works it was possible to realize true to life historical allegories. His own works included mannerist mythological subjects, but also portraits and genre paintings influenced by Pieter Bruegel the Elder, such as the Kermis in the Hermitage Museum. Relatively few paintings by him survive.
Жазбалар
Жазушы ретінде ван Мандер түрлі жанрларда жұмыс істеді: драма, поэзия, әндер, өмірбаян және өнер теориясы. Ол сондай-ақ классикалық әдебиетті аударды. Оның әдеби шығармашылығы оның интеллектуалдық және рухани қызығушылықтарының екі жағын көрсетеді: Ренессанс дәуірінің гуманизмі және ізгі ниетті меннониттің діни сенімдері. Оның ең алғашқы туындылары Фландрияда болғанда жазған, Киелі кітапқа негізделген пьесалары болды. Бұл пьесалар сақталған жоқ. Оның алғашқы рухани жазбалары 1597 жылы жарық көрген «De Gulden Harpe» кітабында кездеседі. Бұл өлеңдер жинағы Киелі кітап сөздерімен оқырмандарды тәрбиелеу мақсатында жазылған, біраз көлемді, библейлік оқиғаларды өлеңмен баяндайды. Оның стилі классикалық әдебиеттің (француз тілінен) аудармаларының, мысалы, «Илиада» мен әсіресе Вергилийдің «Буколика мен Георгика» еңбектерінің ықпалымен қалыптасты. Ол 1613 жылы қайтыс болғаннан кейін «Бетлехем, яғни Нан үйі» деген атпен жарық көрген рухани әндер жинағында реторикалық стильдің ауырлығынан Вергилийдің жамбын таңдады.
As a writer van Mander worked in various genres: drama, poetry, songs, biography and art theory. He also translated classical literature. His literary production reflects the two sides of his intellectual and spiritual interests: the humanism of the Renaissance and the religious convictions of a pious mennonite. His earliest works were biblical plays that he wrote while still in Flanders. These have not been preserved. His first spiritual writings are contained in De Gulden Harpe, published in 1597. This poetry volume consists of rather longwinded versification of biblical stories that were intended to educate readers with biblical words. His style developed under the influence of his translation (from the French) of classical literature such as the Iliad and, in particular, the Bucolica en Georgica of Virgil. He abandoned the heavy style of the rhetoricians for the jambs of Virgil in his bundle of spiritual songs published in 1613 after his death under the title Bethlehem dat is het Broodhuys.
Шилдер-бок
Карел ван Мандердің 17 ғасырда голланд тілінде жазылған және 1604 жылы Харлемде Пасшер ван Весбуш басып шығарған «Шильдер боек» атты еңбегі 250-ден астам суретшінің, тарихи және замандас суретшілердің өмірін және шығармаларын сипаттайды, сонымен қатар болашақ суретшілер үшін заманауи өнер теориясын түсіндіреді. Италияда саяхаттап, онда тұрған кезінде ван Мандер Джорджио Вазаридің «Ең көрнекті суретшілер, мүсіншілер және сәулетшілердің өмірі» атты кітабындағы суретшілердің танымал өмірбаяндарымен танысып, олардың ықпалында болды, бұл кітап көбінесе «Vite» деп аталады. Ол 1550 жылы жарық көрген, ал 1568 жылы ағаш кескіндерімен қайта басылған, және ван Мандер осы нұсқаны зерттеген болуы мүмкін. Ол осы еңбекті голланд тіліне аударуға кірісті, және осы жоба барысында оған Харлемнің өнер жинағын тізімдеу тапсырысы ұсынылды, нәтижесінде оның кітабындағы ерте Нидерланд суретшілері туралы тараулар пайда болды. Екі кітапта да суретшілердің өмірі католиктердің әулиелерінің «Vita di» үлгісінде баяндалады, суретшілердің қасиеттері бірнеше тарауларда бірінен соң бірі мақталады. Ван Мандердің кітабында итальяндық суретшілер туралы көптеген жазбалар итальяндық «Vite» кітабынан аударылған немесе бейімделген, бірақ ерте Нидерланд суретшілерінің, әсіресе Харлем суретшілерінің өмірбаянының егжей-тегжейлі мәліметтері бірегей және ван Мандердің тапсырысы бойынша жиналған. Карел ван Мандердің кітабында Овидийдің «Метаморфозалары»ндағы оқиғалардың түсіндірмесі де бар. Бұл суретшілерге діни емес, мифологиялық тақырыптарды суретке түсіруге көмектесу үшін жасалған. Символизм сол кезде сурет салуда өте маңызды болды, ал Овидийдің кейіпкерлерін пайдалану және көркем символизмді дұрыс қолдану суретшіге нақты оқиғаны айтуға мүмкіндік берді. «Шильдер Боек» кітабының соңғы тарауында жануарлар мен басқа да бейнелердің мағынасы сипатталған.
Karel van Mander's Schilder boeck, written in 17th century Dutch and published in Haarlem in 1604 by Passchier van Wesbusch, describes the life and work of more than 250 painters, both historical and contemporary, and explains contemporary art theory for aspiring painters. During his travels and stay in Italy, van Mander had read and was influenced by Giorgio Vasari's famous biographical accounts of painters in his book Lives of the Most Excellent Painters, Sculptors, and Architects, often referred to as the Vite. It was published in 1550 and republished in 1568 with woodcuts, which is the version van Mander probably studied. He set about translating this work into Dutch and it was during this project that he was offered the commission to inventory Haarlem's art collection, a job that resulted in the chapters of his book on Early Netherlandish painters. In both books, the lives of the painters are told in the standard "Vita di " manner of Catholic saints, extolling the virtues of the painters one by one in several chapters. In van Mander's book many entries on Italian painters were simply translated or adapted from the Italian Vite, but the biographical details on early Netherlandish painters and, in particular the Haarlem painters, are unique and gathered during van Mander's commission. Karel van Mander's book also contains an interpretation of the stories in Ovid's Metamorphoses. This was meant as an aid to artists who wished to paint mythological themes rather than religious ones. Symbolism was very important in painting at the time, and the use of Ovid's characters, combined with the proper use of artistic symbolism allowed the artist to tell a specific story. The last chapter of the Schilder Boeck describes the meaning of animals and other figures.
Мұра
Ван Мандер Франс Халстың ұстазы болған. Франс Халс, ван Мандердің тарихи сурет салу жанрлар иерархиясында ең жоғары тұрады деген пікірін бөліспеген сияқты, себебі Франс Халс негізінен портреттер ғана салған. "Schilder Boeck" голланд суретшілерін итальян өнерімен таныстырып, оларды саяхаттауға ынталандырды, тіпті кітаптағы итальяндық сурет салу әдістеріне қатаң орай бермесе де. Ұлы Карл ван Мандер кіші және Франс Халстан басқа, тіркелген оқушыларының арасында Корнелис Энгельс, Эверард Кринс ван дер Маэс, Якобус Мартенс (пейзаж суретшісі және суретші Ян Мартсен де Йонгедің әкесі), Якоб Марцен (жанр суретшісі), Якоб ван Мусшер, Хендрик Герритс Пот және Франсуа Венан болды.
Van Mander was the master of Frans Hals. Frans Hals appears not to have shared van Mander's view that history painting was the highest in the hierarchy of genres since Frans Hals produced almost solely portrait paintings. The Schilder Boeck introduced Dutch artists to Italian art and encouraged them to travel, if not follow the book's instructions on Italian painting methods. Aside from his son Karel van Mander the Younger and Frans Hals, his registered pupils were Cornelis Engelsz, Everard Crynsz van der Maes, Jacobus Martens (landscape painter and father of the painter Jan Martszen de Jonge), Jacob Martsen (genre painter), Jacob van Musscher, Hendrik Gerritsz Pot and François Venant.