Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сауд Арабиясының террорисі және 9/11 ұшақ апатына қатысушы (1973–2001)
Saudi terrorist and 9/11 hijacker (1973–2001)
Уаил Мохаммед әл-Шехри (وائل الشهري,; сондай-ақ Альшехри деп транслитерацияланған) (31 шілде 1973 – 11 қыркүйек 2001) – Сауд Арабиясының террористік ұшақ апатына қатысушы. Ол 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуыл кезінде Дүниежүзілік сауда орталығының солтүстік мұнарасына ұшып түскен American Airlines 11 рейсінің бес қатысушысының бірі болды. Уаил әл-Шехри Сауд Арабиясының Асир аймағындағы Хамис Мушаит қаласының бастауыш сынып мұғалімі болған. 2000 жылдың басында ол психикалық денсаулығына байланысты емделу үшін Мәдинаға барды. Ол және оның кіші інісі Уалид 2000 жылдың наурыз айында Ауғанстанға сапар шегіп, «Әл-Қаида» жаттығу лагеріне қосылды. Олар Сауд Арабиясының сол аймағынан тағы бірнеше адаммен бірге 11 қыркүйектегі шабуылдарға қатысу үшін таңдалды. Таңдалғаннан кейін әл-Шехри 2000 жылдың қазан айында жаңа паспорт алу үшін Сауд Арабиясына оралды, сосын Ауғанстанға қайта оралды. 2001 жылдың наурыз айында ол бейнежазбаға өсиетін тіркеді. Аль Шехри 2001 жылдың маусым айының басында АҚШ-қа келді және Оңтүстік Флориданың Бойнтон Бич аймағындағы арзан мотельдерде тұрды. 2001 жылдың 5 қыркүйегінде әл-Шехри Бостонға сапар шегіп, інісімен бірге мотельге орналасты. Алты күннен кейін әл-Шехри таңертең Бостонның Логан халықаралық әуежайына келді және American Airlines 11 рейсіне отырды. Ұшып шыққаннан кейін 15 минут өткен соң, әл-Шехри, оның інісі және тағы үш адаммен бірге ұшақты басып алды. Олар оны сағат 8:46-да Дүниежүзілік сауда орталығының солтүстік мұнарасына қасақана құлатты.
Wail Mohammed al Shehri (وائل الشهري, ; also transliterated as Alshehri) (31 July 1973 – 11 September 2001) was a Saudi terrorist hijacker. He was one of five hijackers of American Airlines Flight 11, which was flown into the North Tower of the World Trade Center as part of the 11 September attacks in 2001. Wail al Shehri was an elementary school teacher from Khamis Mushait in the Asir region of Saudi Arabia. In early 2000, he traveled to Medina to seek treatment for mental problems. He and his younger brother Waleed traveled to Afghanistan in March 2000 and joined an Al Qaeda training camp. The brothers were chosen, along with others from the same region of Saudi Arabia, to participate in the 11 September attacks. Once selected, al Shehri returned to Saudi Arabia in October 2000 to obtain a clean passport, then returned to Afghanistan. In March 2001, he recorded his last will and testament on video. Al Shehri arrived in the United States in early June 2001, staying in budget motels in the Boynton Beach area of south Florida. On 5 September 2001, al Shehri traveled to Boston and checked into a motel with his brother. Six days later, al Shehri arrived early in the morning at Boston's Logan International Airport and boarded American Airlines Flight 11. Fifteen minutes after takeoff, al Shehri, along with his brother and three others, hijacked the airliner. They deliberately crashed it into the North Tower of the World Trade Center at 8:46 a. m.
Шабуылдан кейін кейбір жаңалықтар агенттіктері әл-Шехридің саудиялық дипломаттың ұлы екенін және оның аман-сау екенін қате түрде хабарлады. Хамис Мушаит қаласындағы әл-Шехри отбасы БАҚ өкілдерімен сөйлесіп, әл-Шехри ағайындыларының жоғалып кеткенін және олардан ешқандай хабар жоқ екенін мәлімдеді, соның салдарынан алғашқы хабарламаларды жоққа шығарды.
In the aftermath of the attacks, some news reports mistakenly reported that al Shehri was the son of a Saudi diplomat and was still alive and well. The al Shehri family in Khamis Mushait spoke to the media, denying those early reports, saying that the al Shehri brothers had disappeared and have not been heard from since.
Өмірбаян
Ваил әл-Шехри және оның кіші інісі Валид Асыр провинциясындағы Хамис Мушаит қаласынан шыққан, ол Йеменмен шекаралас, Сауд Арабиясының оңтүстік-батысындағы кедей аймақ. Әл-Шехри Аннамс қаласында дүниеге келді және Хамис Мушаиттағы Ум Сараар ауданында өсті. Оның он ағасы мен бір қарындасы болған. Әл-Шехридің бірнеше ағасы Сауд Арабиясының қарулы күштеріне қосылды, ал оның әйелі әскерде майор және логистика директоры болған болуы мүмкін. Әл-Шехридің әкесі, Мохаммед Али Асгли Әл-Шехри, автокөлік сатушысы болып жұмыс істеді. Сенбі және жексенбі күндері отбасы көбінесе Қызыл теңізде бірге уақыт өткізетін. Отбасы исламның уахаби мектебінің қатаң талаптарын сақтады, ол қазіргі заманның көптеген элементтерін тыйымдайды. Сондықтан Әл-Шехри отбасында спутниктік теледидар немесе интернет болған жоқ, сондай-ақ оның ата-анасы музыка тыңдауға немесе қыздармен қарым-қатынас жасауға рұқсат бермеді. Ваил әл-Шехридің ағаларының кейбіреуі Америка Құрама Штаттарына барып, ағылшын тілінде сөйлей білді, бірақ ол ағылшын тілін жақсы білмеді. Орта мектеп және жоғары оқу орнында оқыған кезінде Әл-Шехри дінге терең берілді және оның отбасы жергілікті мешіт ретінде салған Әл-Секли мешітіне жиі баратын. Әл-Шехри Сауд Арабиясындағы үкімет тарапынан қолдау көрсетілген діни лагерьлерге де жиі қатысты. Ол кезде Сауд Арабиясында, әсіресе Асир аймағында, діни сезімдер күшті болды. Аймақтағы көптеген жастар Осама бен Ладенді құдай санады, оның осы аймақпен туыстық байланысы бар еді. Әл-Шехридің әкесі бен Ладеннің әкесі, Мохаммед бен Авад бен Ладен, дос болған. "Юнайтед Эйрлайнз" әуекомпаниясының 93 рейсіндегі қаскөйлердің екеуі – Ахмет әл-Нами және Саид әл-Гамди, Әл-Шехри отбасының шыққан аймағынан болған.
Wail al Shehri and his younger brother Waleed were from Khamis Mushait in the Asir province, which is an impoverished area in southwestern Saudi Arabia, along the Yemeni border. Al Shehri was born in Annams, and grew up in the Um Saraar neighborhood in Khamis Mushait. He had ten brothers and one sister. Several of al Shehri's brothers joined the Saudi military, while his uncle may have been a major in the army and director of logistics. Al Shehri's father, Mohammed Ali Asgley Al Shehri, worked as a car dealer. On weekends, the family often spent time together at the Red Sea. The family strictly adhered to the Wahabi school of Islam, which forbids many elements of modernity. As such, the al Shehri family did not have satellite television or Internet, nor did his parents permit music or contact with girls. Some of Wail al Shehri's elder brothers had visited the United States and could speak English; however, he knew little English. During high school and college, al Shehri was deeply religious and attended Al Seqley Mosque, which his family had built as the local mosque. Al Shehri also frequented government supported religious camps in Saudi Arabia. At this time, there were strong religious feelings in Saudi Arabia, especially in the Asir region. Many young people in the region idolized Osama bin Laden, who had family ties to the area. Al Shehri's father was a friend of Bin Laden's father, Mohammed bin Awad bin Laden. Ahmed al Nami and Saeed al Ghamdi, who were both hijackers on United Airlines Flight 93, came from the same area in Saudi Arabia as the Shehri family.
Ауғанстан
Уайл мен Уәлид әл-Шехри Мединаға барғаннан кейін жоғалып кетті, әкесін бір рет ғана шақырды; сөйлесу кезінде ағайындылар қайтып оралатын уақыты туралы нақты айтпады. Екеуі де Чечнядағы джихадқа қосылуға қызығушылық танытқан.
Wail and Waleed al Shehri disappeared after going to Medina, calling their father just once; in the conversation, the brothers were vague about when they would return. Both had expressed interest in joining the jihad in Chechnya,
Әл-Шехри және басқа да «мықты» ұрықшылар Ауғанстандағы оқуларын аяқтағаннан кейін, Сауд Арабиясына қайта оралып, жаңа паспорттар мен виза алу үшін 2000 доллар алды. Уайл мен Уәлид әл-Шехри 2000 жылдың 3 қазанында паспорт алды, ал 24 қазанда АҚШ визасын алды. Визаға берген өтінішінде Уайл әл-Шехри жұмыс берушісі/мектебін «Оңтүстік қала» деп, баратын жерін «Уасантон» деп көрсетіп, түсініксіз ақпарат берді. Әл-Шехри өзінің «мұғалім» екенін және ағасымен бірге төрттен алты айға созылатын демалысқа баратынын, оның құны әл-Шехридің мұғалімдік жалақысынан төленеді деп мәлімдеді. Ол демалыс кезінде жұмыс істемейтініне қарамастан, консулдық қызметкерлері әл-Шехри бауырларының АҚШ-та өмір сүруге жеткілікті қаржысы бар-жоғын сұрамады. 2000 жылдың соңында әл-Шехри Біріккен Араб Әмірліктеріне сапар шегіп, Мұстафа Ахмет әл-Хаусауи төлеген деген болжаммен саяхатшы чектерін сатып алды. Маджед Мокед, Саид әл-Гамди, Хамза әл-Гамди, Ахмед әл-Хазнави және Ахмед әл-Нами сияқты тағы бес ұрықшы Біріккен Араб Әмірліктері арқылы өтіп, саяхатшы чектерін сатып алды. 9/11 комиссиясы 2000 жылдың қараша айының ортасында болашақ «мықты» ұрықшылардың, соның ішінде әл-Шехри бауырларының, Сауд Арабиясынан Бейрутке, содан кейін Иранға бір топпен сапар шеккенін, мұнда олардың паспортында мөр басылмай-ақ Ауғанстанға өте алғанын айтады. Хезболланың жоғары лауазымды өкілінің серігі де сол ұшақта болған деген болжам бар, бірақ бұл жай ғана сәйкестік болуы мүмкін. Ауғанстанда болған кезде әл-Шехри өсиетнамасын оқып жатқан видео тағы да түсірілді. Бұл видео 2006 жылдың 7 қыркүйегінде жарияланды.
Once al Shehri and the other muscle hijackers completed their training in Afghanistan, they received $2,000 so they could return to Saudi Arabia to obtain new passports and visas. Wail and Waleed al Shehri received passports on 3 October 2000, and then obtained United States visas on 24 October. On his visa application, Wail al Shehri provided vague information, stating his employer/school as "South City", and his destination as "Wasantwn". Al Shehri indicated his occupation as "teacher", and that he would be traveling with his brother on a four to six month vacation, which would be paid for with al Shehri's teacher salary. Although he would not be working while on vacation, consular officials nonetheless did not question if the al Shehri brothers had the financial means to support themselves while in the United States. In late 2000, al Shehri traveled to the United Arab Emirates, where he purchased traveler's checks, presumed to have been paid for by Mustafa Ahmed al Hawsawi. Five other hijackers passed through the United Arab Emirates and purchased traveler's checks, including Majed Moqed, Saeed al Ghamdi, Hamza al Ghamdi, Ahmed al Haznawi and Ahmed al Nami. The 9/11 Commission believes that in mid November 2000, three of the future muscle hijackers, including the al Shehri brothers, traveled in a group from Saudi Arabia to Beirut and then onward to Iran where they could travel through to Afghanistan without getting their passports stamped. An associate of a senior Hezbollah operative is thought to have been on the same flight, although this may have been a coincidence. While in Afghanistan, another video was recorded that showed al Shehri reading his last will and testament. This video was released on 7 September 2006.
Америка Құрама Штаттары
2001 жылдың 5 маусымында Wail al Shehri Біріккен Араб Әмірліктеріндегі Шаржа қаласында берілген халықаралық жүргізуші куәлігін алды. Аль-Шехри 8 маусымда Дубайдан Лондон арқылы Майами халықаралық әуежайына әл-Каида мүшесі Ахмет әл-Хазнавимен бірге келді. Екеуі де алты айға турист ретінде қабылданды. Аль Шехри 18 маусымда Флоридадағы SunTrust Bank-та банк шотын ашып, 8000 доллар салды. Бұл ақша 7 маусымда Біріккен Араб Әмірліктерінде сатып алынған American Express саяхатшылар чектерінен түсті. Әл-Шехри 2001 жылдың 21 маусымында Бойнтон-Бичтегі бюджеттік Homing Inn мотеліне көшіп келді, бөлмеде өзінің ағасы Валид және Сатам әл-Сукамимен бірге тұрды. Ваил әл-Шехри мен әл-Суками екеуі де 3 шілдеде Флорида штатының жүргізуші куәлігін алмағанда осы қонақүйді мекенжай ретінде көрсетті. Аль Шехри ағасы мен әл-Сукамимен бірге 2 тамызда Дирфилд-Бичтегі Panther Motel & Apartments қонақ үйіне орналасып, 10 тамызға дейін сол жерде болды. Флоридада болған кезінде әл-Шехри Бойнтон-Бичтегі World Gym фитнес-орталығының мүшесі болды, онда ол Валид пен әл-Сукамимен бірге жаттықты. 2001 жылдың жазында әл-Шехри Делрей-Бич қалалық кітапханасындағы компьютерлерді жиі пайдаланды. 2001 жылдың 28 тамызында Уайл мен Валид әл-Шехри American Airlines 11 рейсіне бронь жасады, мекенжай ретінде Флорида штатының Голливуд қаласындағы Mail Boxes Etc. кеңсесін көрсетті. Әл-Шехри ағайындары 3 қыркүйекте American Airlines компаниясына телефон арқылы хабарласып, American Airlines 11 рейсіндегі бірінші сынып орындарын өзгертуді сұрады, ұшақтың кабинасын тікелей көретін жағындағы орындарды таңдады. Уайл мен Валид әл-Шехри 5 қыркүйекте Флоридадан Бостонға Delta Air Lines 2462 рейсімен бірге сапарлады. Уайл әл-Шехри 2001 жылдың 5 қыркүйегінде Массачусетс штатының Честнат-Хилл қаласындағы Park Inn қонақ үйінде Валидпен бірге 432-ші нөмірге орналасты. Park Inn қонақ үйінде тұрғанда, ағайындар мүмкін жезөкшеге қоңырау шалған болуы мүмкін. Ұрлаушы Абдулазиз әл-Омари 10 қыркүйекте Мохамед Аттамен Портлендке, Мэн штатына, кетер алдында Park Inn қонақ үйінде бір түн тұрған болуы мүмкін. 11 қыркүйекте Ваил мен Валид әл-Шехри қонақ үйден шыққанда, бөлмеде реактивтік ұшақпен қалай ұшуға болатыны туралы нұсқаулар жазылған қағазды қалдырды.
On 5 June 2001, Wail al Shehri obtained an International Driving Permit, which was issued in Sharjah in the United Arab Emirates. Al Shehri arrived together with fellow al Qaeda member Ahmed al Haznawi at Miami International Airport, via London, from Dubai on 8 June. Both were admitted as tourists for six months. Al Shehri opened a bank account at SunTrust Bank in Florida on 18 June, with a deposit of $8,000 that came from American Express traveler's cheques purchased on 7 June in the United Arab Emirates. Al Shehri moved into the Homing Inn, a budget motel in Boynton Beach, on 21 June 2001, sharing a room with his brother Waleed, and Satam al Suqami. Wail al Shehri and al Suqami both used this hotel as their address when they received Florida state non driver identifications on 3 July. Al Shehri checked into the Panther Motel & Apartments, in Deerfield Beach, with his brother and al Suqami on 2 August, staying there until August 10. While in Florida, al Shehri was a member of the World Gym in Boynton Beach, where he trained with Waleed and al Suqami. During the summer of 2001, al Shehri regularly used computers at the Delray Beach Public Library. On 28 August 2001, Wail and Waleed al Shehri made reservations on American Airlines Flight 11, using the Mail Boxes Etc. in Hollywood, Florida, as their address. The al Shehri brothers contacted American Airlines on 3 September by telephone to change their first class seat assignments for American Airlines Flight 11, selecting seats on the side of the aircraft that offered a direct view of the cockpit. Wail and Waleed al Shehri left Florida for Boston on 5 September, traveling together on Delta Air Lines Flight 2462. Wail al Shehri checked in together with Waleed at the Park Inn Hotel in Chestnut Hill, Massachusetts, on 5 September 2001, staying in room 432. While staying at the Park Inn, the brothers may have called a prostitute. Hijacker Abdulaziz al Omari possibly spent a night at the Park Inn before leaving with Mohamed Atta for Portland, Maine, on 10 September. When Wail and Waleed al Shehri checked out on 11 September, they left a sheet of instructions for flying a jet behind in their hotel room.
Шабуылдар
Ваил әл Шехри, оның інісі Валид және Сатам әл Суками 2001 жылдың 11 қыркүйегінде 06:45-те Логан әуежайына бірге келді. Багажды тіркеген кезде, үш ер адамның үшеуі де Компьютерлік көмекпен жолаушыларды алдын ала тексеру жүйесі (CAPPS) арқылы қосымша тексеруге іріктелді. CAPPS тек багажға қатысты болғандықтан, үш қаскөй жолаушылар қауіпсіздігінен өту пунктерінде қосымша тексеруден өтпеді. 07:40-қа дейін бес қаскөйдің барлығы 07:45-те ұшуға бағытталған рейске отырды. Ваил мен Валид әл-Шехри бірінші сыныпта 2А және 2В орындарында отырды. 11-рейс шамамен сағат 08:14-те қаскөйлердің қолына тиді, осы кезде ұшқыш әуе қозғалысын басқару орталығына жауап беруін тоқтатты. Солтүстік мұнара 102 минут бойы өртеніп, 10:28-де құлады.
Wail al Shehri, his brother Waleed, and Satam al Suqami arrived together at Logan Airport at 06:45 on 11 September 2001. Upon check in, all three men were selected by the Computer Assisted Passenger Prescreening System (CAPPS) for further screening of their checked baggage. As the CAPPS was only for luggage, the three hijackers did not undergo any extra scrutiny at the passenger security checkpoint. By 07:40, all five hijackers were aboard the flight, which was scheduled to depart at 07:45. Wail and Waleed al Shehri sat together in first class in seats 2A and 2B respectively. Flight 11 was hijacked at approximately 08:14, which is when the pilot stopped responding to air traffic control. The North Tower collapsed at 10:28, after burning for 102 minutes.
Салдары
Валид әл-Шехридің 2001 жылдың 23 қыркүйегінде BBC News мақаласында және 11 қыркүйек шабуылдарынан кейін тараған басқа да жаңалықтарда тірі табылғаны хабарланды. Хабарламаларға сәйкес, әл-Шехри ағайындылары Нью-Делидегі Сауд Арабиясының дипломаты Ахмет әл-Шехридің ұлдары болған. Дипломаттың ұлы Флорида штатының Дейтона-Бич қаласындағы Эмбри Риддл әуе шаруашылығы университетінде ұшқыш мамандығын бітірген және Сауд Арабиясы әуе компаниясында ұшқыш болып жұмыс істеген. Шабуылдар кезінде ол Мароккода оқу бағдарламасын өтеген. 11 қыркүйек шабуылдарынан кейін Сауд Арабиясының шенеуніктері Уайл мен Валид әл-Шехридің жеке басын ұрлап алғандардың құрбаны болғанын, ал дипломаттың ұлының жаңылысқандықтан сәйкестендірілгенін мәлімдеді. Сауд Арабиясындағы «Аль-Ватан» және «АрабНьюс» газеттерінің журналисі Джамал Хашогги Хамис Мушайт қаласында Мұхаммед Әли әл-Шехримен сөйлесіп, оның ұлдары Уайл мен Валидтің бірнеше айдан бері жоғалып кеткенін білді. Оның әкесі журналистерге ұлдарының 11 қыркүйек шабуылдарына қатысқандығына сенуден қорқатынын айтты: «Егер бұл шындыққа айналса, мен оны ешқашан, ешқашан қабылдамаймын. Мен оларды осы үшін ешқашан кешіре алмаймын». Отбасы мүшелері Уайл мен Валидтің жоғалуларына бірнеше ай қалғанда дінге бейімделгенін, Чечняға баруға қызығушылық танытқанын және шейіт болуды армандағанын айтты. Сауд Арабиясының шенеуніктері кейіннен ұшақ қадаушыларының есімдерінің дұрыс екенін және 19 қадаушының 15-і Сауд Арабиясынан екенін мәлімдеді. 9/11 конспирациялық теорияларына жауап ретінде, өзінің бастапқы хабарламасында қадаушылардың тірі қалғанын айтқан BBC, 2006 жылы қадаушылар туралы кейінгі хабарлар бастапқы хабарламаны жоққа шығарғанын мәлімдеді. BBC сондай-ақ, араб тіліндегі есімдердің ұқсастығынан жаңсақтық туындағанын түсіндірді.
Waleed al Shehri was reported to have been found alive by a BBC News article on 23 September 2001, and other news reports in the aftermath of the 11 September attacks. Reports said that the al Shehri brothers were the sons of a Saudi diplomat stationed in New Delhi, Ahmed al Shehri. The diplomat's son was trained as a pilot at Embry Riddle Aeronautical University in Daytona Beach, Florida, and was working as a pilot for Saudi Arabian Airlines. At the time of the attacks, he was in Morocco for a training program. In the aftermath of the 11 September attacks, Saudi officials suggested that Wail and Waleed al Shehri were victims of identity theft, but the diplomat's son was the victim of mistaken identity. Jamal Khashoggi, of Al Watan and ArabNews in Saudi Arabia, spoke with Muhammad Ali al Shehri in Khamis Mushait, who said his sons Wail and Waleed had been missing for months. His father also told reporters that he dreaded having to believe that his sons were involved in the 11 September attacks, "If that turns out to be the truth, then I'll never, never accept it from them. I'll never forgive them for that." Family members said that Wail and Waleed became very religious in the months before they disappeared, had expressed interest in going to Chechnya, and hoped for martyrdom. Saudi officials later stated that the names of the hijackers were in fact correct, and that 15 of the 19 hijackers were Saudi. In response to 9/11 conspiracy theories surrounding its original news story suggesting hijackers were still alive, the BBC stated in 2006 that later reports on the hijackers superseded the original story. The BBC also explained that confusion arose with the Arabic names that were common.