Кіріспе

Мексикалық генерал және саясаткер (1850-1913) Бернардо Доротео Рейес Огазон (30 тамыз 1850 – 9 ақпан 1913) Мексикадағы екінші француз интервенциясында күрескен және Порфирио кезеңінде екі он жылдан астам уақыт бойы Нуэво-Леон штатының губернаторы қызметін атқарған мексикалық генерал және саясаткер. Рейес губернатор болып тұрған кезде штат маңызды экономикалық, өнеркәсіптік және әлеуметтік жетістіктерге қол жеткізді, ол Мексика президенті Порфирио Диасқа ең жақын және адал одақтастарының бірі болды. Мексика революциясының алғашқы кезеңінде президент Франсиско И. Мадероға қарсы өткен сәтсіз төңкеріс кезінде (Он қайғылы күн деп белгілі) қаза тапты. Батыс Жалиско штатындағы көрнекті либералды отбасында дүниеге келген ол әскерде қызмет етіп, генерал шеніне дейін көтерілді. Саяси қамқоршысы, генерал Порфирио Диас сияқты, Рейес те әскери адам болған және қабілетті басшылық танытқан. Ол штатты жаңғыртуға, жергілікті өнеркәсіпті дамытуға, халыққа білім беру және денсаулық сақтауды жақсартуға, сондай-ақ жұмысшылардың тұрмысын жақсартуға көмектесті. Нуэво-Леон губернаторы болып тұрғанда Рейес жұмысшыларға өтемақы төлеу туралы заңды бекітті. 1900 жылы Диас Рейесті Соғыс және Әскери-теңіз күштері министрі етіп тағайындады. Ол әскерді кеңейтіп, Екінші резервті құрды. Алайда, екі жылдан кейін Саяси қақтығыстардың нәтижесінде, Диасқа кеңес беретін технократтар тобы – «Cientificos» Екінші резервті Рейеске адал жеке армия деп қарастырғандықтан, ол қызметінен кетіп, танымалдылығы артып келе жатқан Нуэво-Леонға оралды. Екінші резерв таратылды, бірақ Рейес «Cientificos»-қа қарсы саяси тежегіш және Диасқа мұрагер бола алатын тұлға ретінде қарастырылды. Оны президенттікке қолдау көрсеткен «Reyista» клубтары құрылды, бірақ ол 1910 жылғы сайлауда Диасқа қарсы шығудан бас тартты. 1909 жылы қызметтен алынғаннан кейін ол Еуропаға сапар шекті және 1910 жылы Франсиско И. Мадеро Диасты құлатып алғаннан кейін ғана отанына оралды.

Жас шағы мен отбасы

Бернардо Доротео Рейес Огазон 1849 жылғы 20 тамызда Гвадалахара, Халиско қаласындағы 121 Лопес Котилла көшесінде, Либералдық партия саясатында белсенді әскери және саяси отбасында дүниеге келді. Оның әкесі – полковник Доминго Рейес Ровира, туған жері Никарагуаның Манагуа қаласы. Оның анасы Хуана Огазон Веласкес Дельгадо, полковниктің бірінші әйелі Гуадалупаның кіші қарындасы болды. Ол анасының төрт баласының ағасы, әкесінің бірінші некесінен туған екі жартылай бауыры болған. Оның анасының туыстары Педро Огазон және Игнасио Вальярта 1858-1875 жылдар аралығында Халиско облысының губернаторлары қызметін атқарды. Рейес он төрт жасқа келгенде әскери карьерасын бастамас бұрын Гвадалахарадағы мемлекеттік мектептерде заңды оқыды. Ол 1861 жылғы Мексикадағы француз интервенциясында Екінші француз империясына қарсы күреске тіркелді.

Әскери мансап

1866 жылы Рейес Закатекас және Кальвильо шайқастарында генерал Тринидад Гарсия де ла Кадена әскерлері құрамындағы Халиско орталық жетекшілерінде (Centro Guías de Jalisco) байрақ тіккен офицер ретінде шайқасты. Келесі жылы, он жеті жасында ол Халиско ланцеросына қосылып, Керетаро қамалына қатысты, онда екі рет жараланды. Ол император Максимилиан I-нің атылуына куә болды. Интервенция аяқталғаннан кейін Рейес аймақтық каудильолардың бүліктерін басуға қатысып, шендік сатыда жылдам өрледі. Жапопан қаласының жанындағы Ла Мохонера шайқасында Рамон Коронамен бірге каудильо Мануэль Лозадаға қарсы күресті, жау тылынан құнды ақпаратты алып келді және күтпеген шабуылдан қашып құтылды. Шайқас аяқталғаннан кейін ол командир болып тағайындалды. 1873 жылы ол генерал Франсиско Толентиноның хатшысы болып қысқа уақыт жұмыс істеді, содан кейін Лозаданың жақтастарына қарсы әрекеттерге қайта оралды. 1875 жылдың қыркүйегінде Рейес өзінің жиырма адал әскерімен өз әскерлерінің бүліктерін басу кезінде мойнына оқ тиді. Ол бүлікшілерді казармадан қуды және лейтенант-полковник атағын алды. 1880 жылдың шілдесінде Рейес Синалоа штатындағы Вилла-Унион шайқасында бүлікші Рамирес Терронды жеңді. Ол қарсыластары үш есе көп болса да, Терронның алғашқы шабуылын тойтарды және аз ғана сарбазымен қарсы шабуыл жасады, қарсыластарына үлкен күштің бар екенін сездіру үшін жалған бұйрықтар берді. Ол қаза тапты деп есептелгенімен, Рейес үш жараланған күйі аман қалды, оның ішінде оң білегіне салған жара ауыр болып, оны кесуге жақын болды. Террон өзінің күштері толық қоршалған деп ойлап, шайқас кезінде өзін-өзі өлтірді, Рейеске оның отбасын күтуді өтінді. Рейес оның қыздарына ай сайын зейнетақы төлеп, жесірін жұмысқа орналастырды. Вилла-Унион шайқасындағы жеңісі үшін президент Порфирио Диас Рейеске ерекше екі шен беріп, тікелей бригада генералы қызметіне тағайындады. Бригада генералы ретінде Рейес 1880 жылдың 13 тамызынан 1883 жылдың 11 наурызына дейін Синалоа, Сонора және Баха Калифорния штаттарындағы барлық мексикалық күштерге басшылық етті. 1883 жылдың 12 наурызынан 1885 жылдың қазанына дейін ол Сан-Луис-Потосиде орналасқан Алтыншы әскери округтің бастығы болды.

Саяси мансап және әкімшілік

Рейестің саяси билігінің орталығы оның туған штаты Халискода болды; Диас жақтастары Рейес клубтарын жабып, олардың жетекшілерін түрмеге қамады. Оның басты қолдауы орта таптан келді, олардың көпшілігі қазір таратылған Екінші резервпен байланыста болған. Рейес реформатор, «Сиенсификоға» қарсы, бизнесті қолдайтын, дәрігерлер мен заңгерлер сияқты мамандар арасында күшті жақтастары бар және президенттік тағайындауды басқара алатын әскери және саяси тәжірибесі бар ескі тәртіптің лайықты үміткері ретінде қарастырылды. Ол сырттан келген немесе радикалды қозғаушы емес еді. Хосе Ив Лимантурмен бірге ол Порфирио Диасқа мұрагер бола алатын тұлғалардың бірі саналды. Франсиско Мадероның 1910 жылғы сайлауда диктаторға наразылық білдіруі және одан кейін Мексика революциясының басталуы Диас орнына кім келуі керек деген бұрынғы ойларға нүкте қойды.

Мексика революциясы және өлім

Бір кезде Рейес Мадероны қолдаған, бірақ кейіннен Мадероға қарсы алғашқы көтеріліске жетекшілік еткен. 1913 жылдың 9 ақпанында генерал Мануэль Мондрагон Рейесті түрмеден босату үшін әскер жіберді. Одан кейін олар Он қасіретті күннің басында Ұлттық сарайға бет алды. Рейес төңкеріс күні, сарайға шабуыл жасалғанда қаза тапты. Ол Ұлттық сарайға кіріп, Мадеро биліктен қуылғанын жариялауды күткен еді. Бірақ ғимаратқа кірмей тұрып, Рейес 400 адаммен бірге, олардың ішінде бейбіт азаматтар да болды, атқыланды.