Кіріспе

Ауыр сырқатқа шалдыққан және медициналық араласуды қажет ететін адамда мүшелердің дисфункциясы.

Көп мүшелік дисфункция синдромы (MODS) – гомеостазға қол жеткізу үшін медициналық араласу қажет болатын ауыр науқаста мүшелер функциясының өзгеруі. Ирвин мен Рипп 2005 жылы «көп мүшелік жетіспеушілік» немесе «көп жүйелі мүшелік жетіспеушілік» терминдерін қолданудан аулақ болуға кеңес бергенімен, Харрисонның (2015) және Сесилдің (2012) медициналық оқулықтарында әлі де «көп мүшелік жетіспеушілік» термині бірнеше тарауда қолданылады, ал «көп мүшелік дисфункция синдромы» мүлдем қолданылмайды. Бір немесе бірнеше мүшеге әсер еткен жағдайда, өткір немесе созылмалы түрде басталатын белгілі бір мүшелер үшін мүшелер дисфункциясының әртүрлі сатылары бар. Дисфункцияның әрбір сатысы (жүрек, өкпе, бауыр немесе бүйрек болсын) қан және басқа да зертханалық тесттерге негізделген зертханалық көрсеткіштерімен анықталады (осы мүшелердегі жетіспеушілік деңгейлері I, II, III, IV және V сатыларға бөлінеді). «Жетіспеушілік» сөзі көбінесе кейінгі сатыларда, әсіресе IV және V сатыларда қолданылады, онда өмірді сақтау үшін көбінесе жасанды қолдау қажет болады; зақым толық немесе ішінара қайта орналасуы мүмкін немесе болмауы мүмкін.

Себеп

Бұл жағдай инфекция, жарақат (апат, операция), гипоперфузия және гиперметаболизм салдарынан туындайды. Басты себеп – бақылаусыз қабыну реакциясын тудырады. Сепсис – көп мүшелік дисфункция синдромының ең көп кездесетін себебі және септикалық шокқа алып келуі мүмкін. Егер инфекция болмаса, сепсиске ұқсас жағдай жүйелік қабыну реакциясы синдромы (SIRS) деп аталады. SIRS және сепсис екеуі де көп мүшелік дисфункция синдромына прогрессиялауы мүмкін. Бірақ, науқастардың үштен бірінде бастапқы ошақ анықталмайды. Бұл екі ген қабынуды күшейтеді. Олар қалыпты, сау иммундық жауаптың маңызды бөлігі болып табылады, алайда инфекцияға осалдықты арттыру қаупі бар, бұл клиникалық жағдайдың нашарлауына да себеп болуы мүмкін.

Патофизиология

Нақты түсіндірме табылмады. Тін зақымдануы жергілікті және жүйелік жауаптарды тудырады. Тыныс алу жетіспеушілігі алғашқы 72 сағат ішінде жиі кездеседі. Содан кейін бауыр жетіспеушілігі (5–7 күн), асқазан-ішек қан кетуі (10–15 күн) және бүйрек жетіспеушілігі (11–17 күн) байқалуы мүмкін. Спланкникалық гипоперфузия және одан кейінгі шырышты қабықтың ишемиясы салдарынан құрылымдық өзгерістер мен жасушалық функцияның өзгеруі пайда болады. Бұл ішек өткізгіштігінің жоғарылауына, ішектің иммундық функциясының өзгеруіне және бактериялардың транслокациясының күшеюіне әкеледі. Бауырдың дисфункциясы токсиндердің жүйелік қан айналымына өтуіне және иммундық жауапты белсендіруіне себеп болады. Бұл тіндердің зақымдануына және органдардың дисфункциясына алып келеді.

Интегралды гипотеза

Көп жағдайда негізгі себеп табылмайтындықтан, бұл жағдай бұрынғы механизмдерге қатысты бұзылған гомеостаздың бір бөлігі болуы мүмкін. Сепсис, септикалық шок немесе ауыр жарақат салдарынан туындаған көп мүшелік дисфункция синдромы бар пациенттерде rs1800625 полиморфизмі – функционалдық бір нуклеотидтік полиморфизм, ол жоғары гликоздалудың соңғы өнімдеріне (RAGE) арналған трансмембраналық рецептор генінің (иммуноглобулиндер суперотбасының) құрамына кіреді және осы пациенттерде сепсиске және көп мүшелік дисфункция синдромына (MODS) қабылданушылықты арттырады.

Тарих

Көп жылдар бойы кейбір науқастар сепсис немесе сепсис синдромы деп шамалы анық жіктелген. Соңғы жылдары бұл түсініктер нақтыланды – сепсистің нақты анықтамалары пайда болды – және екі жаңа түсінік енгізілді: SIRS және MODS.