Жак Дави Дюперрон: Француз саяхатшысы және кардинал

Кіріспе

Француз саясаткері және кардинал (1556–1618)

Жак Дэви Дюперрон (15 қараша 1556 – 6 желтоқсан 1618) – француз саясаткері және Рим католик шіркеуінің кардиналы.

Отбасы және білім

Жак Дэви дю Перрон Нормандиядағы Сент-Ло қаласында, нормандық кіші дворяндар тегінен шыққан Дэви отбасында дүниеге келді, "Дэви дю Перрон" тармағы Сент-Ло маңындағы меншік атынан алған (француз тілінде оның есімі Жак Дэви дю Перрон деп жазылады). Оны ешқашан "Дэви" деп атамайды, ол әдетте құжаттарына "Дю Перрон" деп қол қояды. "Дюперрон" деген жазу түрі, көбінесе, дұрыс емес. Оның әкесі Жюльен дәрігер болған, ол Реформацияның ұстанымдарын қабылдағаннан кейін протестант пасторы болды; анасы – Урсин Ле Койнт, Гвийом Ле Койнттің қызы, Тот және Эранвиль сиері (Котентинде). 1562 жылы король Карл IX әскерлері Руанды қоршаған кезде Жюльен әкесі тұтқындалып, Руандағы Ескі Сарайға қамалды. Урсин және оның екі баласы патша әскерлерінің шебінен қашып, ақырында Бас Нормандияда күйеуімен қайта қосылды. Қуғын-сүргіннен құтылу үшін отбасы Швейцарияның Берн қаласына көшті. Жақ онда білім алды, әкесі оған латын және математиканы үйретті, ал ол грек, еврей тілдерін, сол кезде кең таралған аристотелизм философиясын, сондай-ақ Тома Аквинскийдің және кальвинистердің сүйіктісі Гипполық Әулие Августиннің еңбектерін оқыды. Сент-Бартоломей күні қырғынынан кейінгі аласапыранда (1572 жылдың 23-24 тамызында Парижде; бір айдан кейін Нормандияда) отбасы протестанттық ағылшын билігінде болған Джерси аралына қашты.

Генрих III тұсындағы мансап

Нормандияға оралғанда, ду Перронның өмірі мен қабілеті Нормандия губернаторы, генерал Жак Матиньонға келген сарай адамының назарына ілікті. Ланкозм есімді сарай адамы Францияның жаңа патшасы Генрих III тұрған Блуаға қайтып келгенде, ду Перронды өзімен бірге алып кетті. Ол бір күні кешкі ас кезінде патшаға таныстырылды, онда патшаның қызметкерлерінің сұрақтарына жауап беріп, сөйлеу өнерімен көзге түсті. 1578 жылға дейін протестантизмнен бас тартып, Тирон аббаты Филипп Депорт оны білім мен талант жағынан теңдесі жоқ жас жігіт ретінде таныстырды. Генрих III оны патшаның оқырманы (Lecteur de la chambre du Roy) қызметіне тағайындады. 1578 жылы ол сондай-ақ патшаның тілдер, математика және философия пәнінен профессоры ретінде еске алынады. Оған 1585 жылы Винсен монастырында патша алдында уағыз айтуға бұйрық берілді, онда Құдайға деген махаббат туралы уағызының және ақын Ронсардың жерлеу сөзінің (1586 жылғы 24 ақпанда кешкі астан кейін) сәттілігі оны діни қызметке итермеледі. Шотландия королевасы Мэри қайтыс болғаннан кейін (1587 жылғы 8 ақпанда) король оны оның құрметіне және тағдыры туралы өлең жазуға шақырды.

Генрих IV-тің тұсындағы мансап

Генрих III қайтыс болғаннан кейін (2 тамыз 1589), корольға қарсы лиганың басшысы кардинал де Бурбонды біраз уақыт қолдағаннан кейін, Дю Перрон ақырында Генрих IV-тің адал қызметшісі болды. Алайда 1590 жылы 13 ақпанда ол патшаға тікелей хат жазып, оның жауларының таратып жатқан көптеген жалаларына сенбеуін өтінді. 1591 жылы 11 желтоқсанда король Дю Перронды Эврэ епископы етіп тағайындады. Папа ақыры 1595 жылы 11 желтоқсанда Консисторияда осы тағайындауды бекітті. Ол ақырында 1595 жылы 27 желтоқсанда Римде кардинал Франсуа де Джойезбен бірге құдаланды; бірге құдаланғандар Эмбрун архиепископы Гийом д'Авансон және Лизие епископы Анна д'Эскарс де Гиври болды. 1596 жылы 4 қарашада ол Руандағы мәртебелілер жиналысына (Assemblée des Notables) қатысқандардың бірі болды. Ол маршал де Матиньонмен бірге Нормандияны үшінші палатада өкілдік етті. Ол Генрихке католик дінін үйретті; және 1594 жылы Денис Симон де Маркемон хатшысымен бірге Римге жіберілді, онда Аббе Арно д'Осса (1536–1604), кейін кардинал д'Осса (1599–1604) көмегімен Генрихтің қайталанған еретик статусынан босатуын алды. Дю Перрон мен д'Оссат 1595 жылы 17 қыркүйекте Санкт-Петер базиликасының баспалдағында Генрихтің ересінен бас тарту актісін орындады, осылайша Папалық алдында Франция мен оның Королінің мәртебесіне қатысты алты жылдық дауды аяқтады. Ол 1596 жылы 28 наурызда Римнен кетіп қалды. Өз епархиясына оралғаннан кейін, Дю Перронның ынтасы мен шешендігі кальвинизмнің таралуына қарсы тұруда маңызды рөл атқарды, және басқалардың арасында швейцар генералы Санси мен Генри Спонды, кейіннен Памиер епископы болғандарды дінге көштірді. 1600 жылы Фонтенблодағы конференцияда ол Ду Плессис Морнейге (1549–1623) қарсы зор шешендік және тапқырлықпен таласты.

Кардинал ду Перрон

1604 жылдың 9 маусымында Эвр епискобы король Генрих IV өтініші бойынша папа Климент VIII тарапынан кардинал етіп тағайындалды. 1604 жылдың 17 маусымындағы хатында король Генрих IV епископқа Рим папасының оны кардинал етіп тағайындағанын хабарлады. Оның қызыл тоғасы Фонтенблодағы қоғамдық жиын кезінде корольдің өзі қолмен тапсырды. Осы оқиғада патшаға алғыс айтқан сөзі бүгінге дейін сақталған. Содан кейін ол өзінің кардиналдыққа көтерілу рәсімдеріне қатысу үшін Римге аттанды; ол Францияның іскерлік өкілі ретінде 1604 жылдың 29 қазанында Фонтенблодан Римге жіберілді. Генрих IV-тің нұсқаулары бойынша ол Савой герцогымен және Тоскана герцогымен жолда әңгімелесуі керек болды. Ол Ұлы герцогпен келесі Конклавта Папалық таққа үміткер болуға болатын тұлғаларды талқылады, әсіресе Лео X-тің шөбересі, Флоренция архиепискобы және Палестрина епискобы кардинал Алессандро де Медичи. Кардинал де Медичи француз сарайында жақсы танымал болды, өйткені ол 1596-1598 жылдары Францияда Legatus a latere қызметін атқарған. Генрих Римдегі француз кардиналдарына жалпы нұсқаулар жіберіп, Папалық тақ босатылуын күтті. Кардинал дю Перрон 18 желтоқсанда Римге салтанатты түрде келді. 1605 жылдың 7 қаңтарында өткен консисторияда ол Санта-Аньезе-ин-Агоне шіркеуінің кардинал-қасиетшісі атанды (қазіргі барокко шіркеу 1652 жылға дейін салынбаған). Тағайындалғаннан кейін Климент VIII дю Перронға Римде маңызды жұмыс тапсырды. Папа арнайы комиссия құрды – Congregation de auxiliis, оның төрағалығын өзі сақтап қалды. Бірақ ол комиссияға кардинал дю Перронды тағайындады. Комиссияның мақсаты – Құдайдың қамқорлығы мен адамның ерік бостандығы туралы күрделі мәселені көтерген иезуит теологы Луис де Молинаның еңбегін зерттеп, оған қатысты шешім қабылдау болды. Дю Перрон 21 қаңтарда алғашқы отырысына қатысты. 1605 жылдың 3 наурызында Климент VIII қайтыс болғанда комиссия тоқтатылды, ал дю Перрон өзінің алғашқы Конклавына қатысты. Француз фракциясының көшбасшысы болмаса да, кардиналдар Барониус пен Серафиннің кандидатуралары сәтсіз аяқталғаннан кейін француз королінің үміткері, кардинал де Медичи, Лео XI-нің Папалық таққа сайлануына адалдықпен үлес қосты. Дю Перрон Генрих IV-ке ұзақ хат жолдады, онда Конклавтың ішіндегі күнделікті оқиғаларды егжей-тегжейлі баяндады. Лео XI қайтыс болғаннан кейін небәрі жиырма төрт күн өткен соң дю Перрон кардинал Камилло Боргезені Павел V ретінде сайлауға қатысты. Тағайындау салтанаты аяқталғаннан кейін кардинал дю Перрон Генрих IV-ке Конклав туралы есеп жазды. Сайланғаннан кейін Павел V комиссияның жұмысын жалғастыруға шешім қабылдады, сондықтан дю Перрон 1605 жылдың 14 қыркүйегінде қайтадан жиналған судьялардың бірі болды. Ол Генрих IV-ке жазған хатында осы мәселе бойынша соңғы сегіз-тоғыз жылда жарияланған барлық еңбектерді оқуға мәжбүр болғанын айтты. Ол иезуит кардиналы Роберт Белларминмен жақсы қарым-қатынас жасаған көрінеді, бірақ Молинизмнің ұстанымдарын әділ бағалағанда, дю Перронның қайта-қайта айтқан кеңесі мәселенің негізгі мәселелері бойынша ешқандай шешім қабылдамау болды. Алайда, дю Перронның августиндік көзқарасы күшті болғандықтан, Молинаның ұстанымдары оған ұнамайтын. Ол 1607 жылы Францияға оралғаннан кейін де иезуиттер оны өздерінің ортасына тартуға тырысты, бірақ сәттілікке жетпеді. Бірақ дю Перрон әлі Римде болғанда, Рим папасы Павел V Венеция Республикасымен оның егемендік құқықтарын жүзеге асырудағы әрекеттеріне байланысты дау тудыруға шешім қабылдады. Венеция үкіметі шіркеуге тиесілі мүлікті иеліктен шығаруға қарсы заң қабылдады, сондай-ақ жаңа шіркеулер салу үшін мемлекеттік мақұлдау талап етілді. Сонымен қатар, дін қызметкерлерін азаматтық соттардың құзыретінен босату туралы ескі дау болды. 1606 жылдың 17 сәуірінде Рим папасы Павел Венецияға қарсы бұйрық шығарды, Серениссиманың барлық аумақтарына тыйым салды. Бұл соғысқа әкелуі мүмкін еді және Испанияның Ломбардиядағы қосымша аумақтарға деген құмарлығын оятуы мүмкін еді. Генрих IV бұған жол бермеу үшін Рим папасы мен Венеция арасындағы арадастық жасауды ұсынды және кардинал де Жойез бен кардинал дю Перронды делдал ретінде ұсынды. Папаның тыйымын қолдаған иезуиттердің мәртебесі басты түйткілге айналды; венециялықтар оларды кетіруді қалады. Ақырында, кардинал де Жойездің (дю Перрон өзін ауру деп мәлімдеді) ықпалды сөйлеуінің арқасында Папа мойын бұрды, бұйрық кері қайтарылды және дағдарыс болдырмалды. Дегенмен, республика дю Перронның еңбегі үшін оған алғысын білдірді. 1606 жылы Римде болған кезде дю Перрон корольдің тағайындауымен Сенс архиепискобы болды, бұл акт Рим папасы Павел V-тің 1606 жылдың 9 қазанындағы консисторияда бекітілді. Өзінің ізашары сияқты, ол Галия мен Германияның приматы және Франция королінің үлкен қайырымдылық жасаушысы атанды (сонымен қатар ол сол кезде Фонтенблода орналасқан Король кітапханасының президенті болды). Ол сонымен қатар Корольдік колледжінің директоры болды. Король оны сонымен қатар Ыстық Рух орденінің командирі етіп тағайындады. Дю Перрон Францияға қайта оралуын 1607 жылдың күзінде бастады. Ол Флоренцияда Тоскана Ұлы герцогымен күшінде болды, ол 21 қыркүйекте король Генрихке дю Перронды мақтаған хат жазды. Ол Болоньяда кардинал Джустинианиді көріп, содан кейін Венецияға барды, онда ол 5 қазан күні корольге хат жазды. Содан кейін ол Милан арқылы Францияға қарай жол тартты. Римнен оралғаннан кейін ол бір жылдан астам уақыт бойы үнемі Король сарайында болды. Ол Сенс кафедрасындағы тағына тек 1608 жылдың 26 қазанында отырды. 1610 жылы Генрих IV қайтыс болғаннан кейін ол 1614 жылғы Генералдық штабта белсенді қатысты, онда ол үшінші тарапқа қарсы ультрамонтанизм доктринасын қызу қолдады. Осы Генералдық штабта ұсынылған француз тәжіне ант беруге қарсы сөйлеген сөздері, ағылшын адалдық серті сияқты, француз тілінде жарық көрді және кейін ағылшын тіліне аударылды. Бұл жарияланымдарға жауап ретінде VI және I Джеймс король жауап берді, ал кардинал да (алғашқыда француз тілінде, кейін ағылшын тіліне аударылды) жауап берді. Ол 1618 жылдың 5 қыркүйегінде, 63 жасында қайтыс болды. Оның ішектері Париждің Сен-Луи иезуит шіркеуіне жерленді, ал денесі Сенс кафедрасының хорында жерленді.

On 9 June 1604 the Bishop of Évreux was created a cardinal by Pope Clement VIII, at the request of King Henri IV. In a letter of 17 June 1604, King Henry IV was able to inform the Bishop that the Pope had indeed named him a cardinal. His red hat was bestowed personally by the King in a public assembly at Fontainebleau. His speech of thanks to the King on that occasion survives. He then set out for Rome to partake in the ceremonies of his elevation; he was sent to Rome, departing Fontainebleau on 29 October 1604 as chargé d'affaires de France. His instructions from Henri IV required him to hold conversations with the Duke of Savoy and the Duke of Tuscany along the way. He and the Grand Duke discussed, among other things, possible candidates for the Papacy in the next Conclave, most especially the Great grand nephew of Leo X, Cardinal Alessandro de' Medici, Archbishop of Florence and Bishop of Palestrina. Cardinal de'Medici was well known in the French Court, since he had been Legatus a latere in France (1596 1598). Henry also sent along general instructions for the French Cardinals in Rome, anticipating a vacancy in the Papal throne. Cardinal du Perron made his solemn entry into Rome on 18 December. In the Consistory of 7 January 1605 he was named Cardinal Priest of S. Agnese in Agone, in Piazza Navona (where the current baroque church was not begun until 1652). Immediately upon his appointment, Clement VIII found important work for du Perron in Rome. The Pope had formed a special commission, the Congregation de auxiliis, the chairmanship of which he retained for himself. But he appointed Cardinal du Perron to the Congregation. The purpose of this commission was to investigate and decide upon the work of the Jesuit theologian Luis de Molina, which had raised the acute question of God's Providence and human free will. Du Perron attended his first session on 21 January. When Clement VIII died on Thursday 3 March 1605, the Congregation was suspended, and du Perron found himself involved in his first Conclave. Although he was not the leader of the French faction, he contributed loyally, after the failure of the candidacies of Cardinals Baronius and Seraphin, to the election of the French King's candidate, Cardinal de' Medici, Leo XI, to the papal throne. Du Perron sent off a long letter to Henry IV, reporting the day to day movements inside the Conclave in great detail. On the death of Leo XI only twenty four days later, du Perron participated in the election of Cardinal Camillo Borghese as Paul V. At the conclusion of the Coronation festivities, Cardinal du Perron wrote a report of the Conclave for Henry IV. After his election, Paul V decided to continue the Congregation de auxiliis, and therefore du Perron was one of the Judges who began meeting again on 14 September 1605. He complained in a letter to Henry IV that he was constrained to read everything that had been published on the question during the previous eight or nine years. Although he appeared to work well with the Jesuit Cardinal Robert Bellarmine, in presenting the positions of Molinism fairly, du Perron's repeated counsel was not to take any decisions on the basic issues of the matter. Du Perron, after all, had strong Augustinian tendencies, which tended to make Molina's positions uncongenial. Even when he had returned to France in 1607, the Jesuits kept attempting to draw him into their circle, but without success. But, while du Perron was still in Rome, Pope Paul V decided to pick a quarrel with the Republic of Venice, over its conduct in exercising its sovereign rights. The Venetian government had passed a law against alienation of property in favor of the Church, and another requiring governmental approval for the building of new churches. In addition, there was the very old argument over the exemption of the clergy from civil court jurisdiction. On 17 April 1606 Pope Paul launched a bull against Venice, imposing an interdict on all the territories belonging to the Serenissima. This was certain to lead to war, and would very likely excite the greed of Spain for additional territory in Lombardy. Henry IV, wishing to prevent this, proposed mediation between the Pope and Venice, and offered Cardinal de Joyeuse and Cardinal du Perron as mediators. The status of the Jesuits, who supported the papal interdict, became the main sticking point; the Venetians wanted them gone. Finally, due to the forceful persuasion of Cardinal de Joyeuse (du Perron claimed to be ill), the Pope gave way, the edict was withdrawn, and the crisis averted. Nonetheless, for the work that he had done, the Republic offered du Perron its thanks. In 1606, while still in Rome, du Perron was appointed archbishop of Sens by the King, an act approved by Pope Paul V in Consistory on 9 October 1606. Like his predecessor at Sens, he became Primate of the Gauls and Germany, and Grand Almoner of the King of France (which also made him President of the Bibliothèque du Roi, which at that time was located at Fontainebleau). He was also ex officio the director of the College Royal. The King also appointed him Commander of the Order of the Holy Spirit. Du Perron began his return to France in the Autumn of 1607. He was received by the Grand Duke of Tuscany in Florence, who wrote to King Henry in praise of du Perron on 21 September. He visited Cardinal Giustiniani in Bologna, and then went to Venice, from which he wrote to the King on 5 October. He then passed on toward France by way of Milan. After his return from Rome, he was present continually at the Royal Court for more than a year. He did not take possession of his throne in the Cathedral of Sens until 26 October 1608. After the death of Henry IV in 1610, he took an active part in the states general of 1614, when he vigorously upheld the ultramontane doctrines against the Third Estate. His speech against an oath to the French crown, proposed at this Estates General, much like the English Oath of Allegiance, was printed in French and later translated into English. These publications occasioned a response from King James VI and I, to which the Cardinal replied (again, originally in French, with a later English translation). He died on Wednesday 5 September 1618, at the age of 63. His viscera were entombed in the Jesuit church of Saint Louis in Paris, while his body was buried in the Choir of his cathedral in Sens.