Кіріспе
Жоғары лауазымды адам болмаған кездегі дипломатиялық миссия басшысы. Шарже дафэр (ʃaʁʒe dafɛʁ), көпше түрі – шарже дафэрс, көбінесе қысқартылып шарже (француз тілінде) деп, ал кейде ағылшын тілінде "charge D" деп аталады. Бұл – елші болмаған жағдайда елшіліктің миссия басшысы қызметін атқаратын дипломат. Бұл термин француз тілінен аударғанда "іспен жүктелген" деген мағынаны білдіреді, яғни олар елшінің міндеттерін орындайды. "Шарже" еркек туысқа жатады, ал әйелдік түрі – "шарже дафэр". Халықаралық құқық бойынша шарже дафэр елшіге тең дәрежедегі артықшылықтар мен иммунитеттерге ие болады, және бұл олардың көмекшілеріне де таралады. Дегенмен, шарже дафэрлер елшілерден төмен дәрежеде болып саналады және ресми дипломатиялық шараларда олардың басымдығы төмен. Көбінесе дипломат елші болмаған кезде уақытша шарже дафэр болып тағайындалады. Ерекше жағдайларда, егер екі ел арасындағы шиеленістер жоғары дипломатиялық өкілдерді жіберуді қиын немесе тиімсіз ететін болса, шарже дафэр мерзімі шексіз тағайындалуы мүмкін.
A chargé d'affaires (ʃaʁʒe dafɛʁ), plural chargés d'affaires, often shortened to chargé (French) and sometimes in colloquial English to charge D, is a diplomat who serves as an embassy's chief of mission in the absence of the ambassador. The term is French for "charged with business", meaning they are responsible for the duties of an ambassador. Chargé is masculine in gender; the feminine form is chargée d'affaires. A chargé enjoys the same privileges and immunities as an ambassador under international law, and normally these extend to their aides as well. However, chargés d'affaires are outranked by ambassadors and have lower precedence at formal diplomatic events. In most cases, a diplomat serves as a chargé d'affaires on a temporary basis in the absence of the ambassador. In unusual situations, in cases where disputes between the two countries make it impossible or undesirable to send agents of a higher diplomatic rank, a chargé d'affaires may be appointed for an indefinite period.
Шаржелердің түрлері
Уақытша іскерлер ("a. i.") – дипломатиялық миссияның аккредиттелген басшысы болмаған жағдайда, оны уақытша басқаратын адамдар. Әдетте, министр-кеңесші, кеңесші немесе елшілік хатшысы уақытша іскер ретінде тағайындалады және бұл адам қабылдаушы мемлекеттің сыртқы істер министріне ұсынылады. Анықтама бойынша, уақытша іскерлер дипломатиялық сенімхаттарға ие болмайды. Егер екі елдің арасында елшілік деңгейдегі қарым-қатынас болмаса, "e. p." (en pied) деп аталатын тұрақты миссия басшылары тағайындалады. Олар жіберуші мемлекеттің сыртқы істер министрінен қабылдаушы мемлекеттің сыртқы істер министріне жолданған сенімхаттар арқылы тағайындалады. Тұрақты іскерлер уақытша іскерлерге қарағанда жоғары дәрежеде болады, бірақ олар елшілерден төмен тұрады. Оларды кейде ad hoc немесе en titre деп те атайды. "Көк алмаз" ісіне байланысты, Ватикан Біріккен Ұлттар Ұйымының 2758 қаулысы Қытай Республикасын Қытайдың жалғыз заңды өкілі деп тануын тоқтатқаннан кейін Тайбэйдегі елшісін қайтарды, содан бері уақытша іскер Тайбэйдегі ең жоғары деңгейдегі де-факто өкіл болып табылады (елші 1979 жылға дейін лауазымында қалды). Жаңа үкіметке дипломатиялық мойындық берілген кезде, дипломатиялық өкілдікті дереу орнату үшін уақытша іскер жіберілуі мүмкін. Дегенмен, егер елшілерді уақтылы алмастыру болмаса, бұл уақытша іскерлер деңгейіндегі қарым-қатынастардың ұзаққа созылуына әкелуі мүмкін. Мысалы, Ұлыбритания 1950 жылы Қытай Халық Республикасын мойындап, жаңа астана Пекинге уақытша іскерін жіберді. Бірақ Қытай Ұлыбритания Тайбэйдегі консулдығын жапқанға дейін елшілерді алмастыруға келіспеді. Қытай-Британия қарым-қатынастары 1972 жылға дейін елшілік деңгейіне жеткізілген жоқ. Уақытша іскер өзінің сенімхаттарын мемлекет басшысына емес, сыртқы істер министріне ұсынады, сондықтан уақытша іскерді тағайындау мемлекет басшысын немесе үкіметті мақұлдау немесе мойындауды білдіретін саяси тұрғыдан сезімтал кездесуден аулақ болуға мүмкіндік береді. Сол сияқты, қабылдаушы ел елшіні қабылдаудан бас тартса да, уақытша іскерді қабылдау арқылы дипломатиялық қарым-қатынасты сақтап қалуы мүмкін. Мысалы, Кипр Республикасы шетелдегі елшіліктеріне бірнеше тұрақты іскерлерді тағайындайды.
Тарих
Қазіргі қолданыста іскерлік уәкілдер елшілерден негізінен осымен ерекшеленеді: барлық дипломаттар сияқты, олар өз елдерін өкілдік етеді, бірақ елшілерден айырмашылығы, мемлекет басшысының жеке өкілі емес. Дәрәже және басымдықтан басқа, іскерлік уәкілдер өзге дипломатиялық агенттермен бірдей жеңілдіктер мен иммунитеттерге ие. Дегенмен, тарихта сирек кездесетін жағдайлар болған, онда «іскерлік уәкіл» атағы резиденттік қызметтің маңызды колониялық рөлінде қолданылған. Мысалы, Аннам-Тонкинде (қазіргі Вьетнамның көп бөлігі) 1875 жылдан бастап жергілікті билеушінің астанасы Хуэдегі алғашқы француздық іскерлік уәкілдерінің бірі (үш мерзім) 1884 жылдың 11 маусымында Қытай империясына тәуелділікті тоқтатқаннан кейін алғашқы резидент-генерал болып тағайындалды, бұл 1883 жылдың 25 тамызындағы Аннам және Тонкин (орталық және солтүстік аймақтар) үстінен француз протекторатын орнатудан бір жылдай кейін болды. Француз тілінде «chargé d'affaires» сөзі дипломатиядан тыс, белгілі бір бизнес саласы үшін уақытша жауапкершілігі бар адамды көрсету үшін де қолданылуы мүмкін.
Есімнің жазылуы мен грамматикасы
Толық өкілдің атауы әдетте француз тіліндегі қолданысына сәйкес келеді: толық өкіл – жекеше, толық өкілдер – көпше. "Д'Аффер" атауы әрқашан көпше түрінде болады және тіпті "Толық өкіл" сөзі бас әріппен жазылған жағдайда да кіші әріппен жазылуы тиіс. Француз тіліндегі сөздердің өзгерісіне сәйкес, әйел толық өкіл үшін "chargée d'affaires" (әрқашан әйелдік жалғаумен) қолданылуы мүмкін. Уақытша тағайындалған толық өкілдер үшін "ad interim" сөзі контекстке қарай қосылуы немесе қосылмауы мүмкін, бірақ әрқашан кіші әріппен жазылады; оны "a. i." деп қысқартуға болады немесе мүлдем қысқартуға болады.