Елші – мемлекеттің ресми өкілі, дипломатиялық өкілдік қызметін атқарады. Елшіліктерге иммунитет беріледі. Халықаралық қатынастар туралы маңызды ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дипломатиялық өкіл, елшілер жалпы.
Diplomatic envoy
ambassadors in general
Елші – мемлекеттің ресми өкілі, әсіресе жоғары деңгейдегі дипломат, ол мемлекеттің өкілі ретінде басқа тәуелсіз мемлекетке немесе халықаралық ұйымға аккредиттеледі, немесе өз үкіметінің немесе басшысының тұрақты өкілі ретінде тағайындалады, сондай-ақ арнайы және көбінесе уақытша дипломатиялық міндеттерді орындау үшін жіберіледі. Бұл термин сонымен қатар ұлттық тағайындамасыз, белгілі бір мамандықтарды, қызмет түрлерін және сату сияқты салаларды ұсынушы адамдарға қатысты бейресми түрде қолданылады. Елші – шетел астанасындағы немесе елдегі үкіметтің жоғары лауазымды өкілі. Қабылдаушы ел, әдетте елшіге елшілік деп аталатын белгілі бір аумақты басқару құқығын береді, оның аумағы, қызметкерлері және көліктері қабылдаушы елде дипломатиялық иммунитетке ие болады. Дипломатиялық қатынастар жөніндегі Вена конвенциясына сәйкес, елші ең жоғары дипломатиялық шенді иеленеді. Елдер елшінің орнына уәкілдік өкілді тағайындау арқылы дипломатиялық қатынастарды төмен деңгейде ұстауға құқылы. Ұлыбритания Достастығының мүшелері арасында елшілерге тең келетін өкілдер жоғары комиссарлар деп аталады. Ватиканның елшілері Апостольдық нунцийлер деп танылады.
An ambassador is an official envoy, especially a high ranking diplomat who represents a state and is usually accredited to another sovereign state or to an international organization as the resident representative of their own government or sovereign or appointed for a special and often temporary diplomatic assignment. The word is also used informally for people who are known, without national appointment, to represent certain professions, activities, and fields of endeavor, such as sales. An ambassador is the ranking government representative stationed in a foreign capital or country. The host country typically allows the ambassador control of specific territory called an embassy, whose territory, staff, and vehicles are generally afforded diplomatic immunity in the host country. Under the Vienna Convention on Diplomatic Relations, an ambassador has the highest diplomatic rank. Countries may choose to maintain diplomatic relations at a lower level by appointing a chargé d'affaires in place of an ambassador. The equivalent to an ambassador exchanged among members of the Commonwealth of Nations are known as High Commissioners. The ambassadors of the Holy See are known as Apostolic Nuncios.
Этимология
Термин орта ағылшын тіліндегі *ambassadour*, англо-француз тіліндегі *ambassateur* сөзінен туындаған; көне жоғары неміс тіліндегі *ambaht* ("қызмет") сөзімен байланысты. Бұл терминнің алғашқы пайдалануы 14 ғасырда жазылған.
The term is derived from Middle English ambassadour, Anglo French ambassateur; akin to Old High German ambaht, "service". The first known usage of the term was recorded around the 14th century.
Мақсаттары
Елші тағайындалған шетелдік үкімет алдымен оған келісім беруі керек. Кейбір жағдайларда, шетелдік үкімет дипломатты persona non grata, яғни қабылдауға болмайтын тұлға деп жариялап, бұрынғы келісімін кері тартуы мүмкін. Мұндай жариялау көбінесе елшінің өз еліне қайтарылып алынуына әкеп соғады. 1815 жылғы Вена конгресі мен 1961 жылғы Дипломатиялық қатынастар жөніндегі Вена конвенциясына сәйкес, елші мен елшілік қызметкерлері шетелде тұрғанда дипломатиялық иммунитет пен жеке қауіпсіздікпен қамтамасыз етіледі.
The foreign government to which an ambassador is assigned must first approve the person. In some cases, the foreign government might reverse its approval by declaring the diplomat a persona non grata, i. e. an unacceptable person. This kind of declaration usually results in recalling the ambassador to their home nation. In accordance with the Congress of Vienna of 1815 and the 1961 Vienna Convention on Diplomatic Relations, the ambassador and embassy staff are granted diplomatic immunity and personal safety while living abroad.
Азаматтарды қорғау
Қазіргі заманғы технологиялардың дамуының арқасында бүгінгі әлем салыстырмалы түрде кішірейіп қалды. Осыны ескере отырып, әлем елдерінің шетелдік астаналарда, өз елдерінен келген саяхатшылар мен қонақтарға көмектесу үшін кем дегенде шағын штатты қызметкерлері болуы маңызды саналады. Сыртқы істер қызметінің қызметкері елші өз елінің азаматтарын қабылдаушы елде қорғауға міндетті. 1961 жылғы Дипломатиялық қатынастар жөніндегі Вена конвенциясы 1964 жылы күшіне еніп, әлі де қолданыста болып, бұл жүйені өзгертті. Оған сәйкес, елшілер – өз мемлекет басшысын ресми түрде білдіретін және толық өкілеттіктермен (яғни, үкіметті өкілдік етуге толық құқықтары бар) жоғары дәрежелі дипломаттар. Қазіргі уақытта шетелдегі көптеген елшілер «Ерекше және толық өкілетті елші» деген толық атақты алып жүреді. Ерекше және қалыпты елшілер арасындағы айырмашылық, барлық елшілер тағайындалған елде тұрмаған кезде, көбінесе белгілі бір мақсат немесе миссия үшін қызмет еткен кезде жиі кездесетін. Ерекше және толық өкілетті елші тарихи тұрғыдан егеменнің жеке өкілі ретінде қарастырылғандықтан, елшілерді үкіметке емес, мемлекет басшысына жіберу дәстүрі сақталған. Мысалы, Ұлыбританияға және одан келген елшілер Сент-Джеймс сарайының Корольдік сотына аккредиттеледі. Елшілер дипломатиялық шеннің ең жоғары дәрежесін иеленеді және сыртқы істер министрі аккредиттеген шаруашылық ісінің уәкілдерінен жоғары тұрады. Елшілер 1960 жылдарға дейін шаруашылық ісінің уәкілдерінен де жоғары болды, содан кейін соңғы өкілдіктер елшіліктерге дейін жаңартылды. Ұлттар Достастығының мүшелері ортақ мемлекет басшысына ие болғандықтан, олар елшілерді алмастырмайды, бірақ оның орнына үкіметтің өкілі болып табылатын Жоғары комиссарларды тағайындайды, мемлекет басшысын емес. Әулие Тақтың өкілі нунций деп аталады. Дипломатиялық практикада Жоғары комиссар да, нунций де елшіге тең дәрежеде және рөлде саналады; Жоғары комиссарлар, елшілер сияқты, «Ерекше және толық өкілетті Жоғары комиссар» деген толық атақты алып жүреді, бірақ нунцийлер мұндай атаққа ие емес. Біріккен Ұлттар Ұйымы жүйесіндегі Тұрақты үйлестірушілер Мемлекет басшысына аккредиттеледі және елшінің дәрежесімен бірдей. Елшілер өз мемлекет басшыларынан ресми сенімхаттарды алып жүреді, олар қабылдаушы елдің мемлекет басшысына жолданады. Көптеген Достастық елдерінің бірдей мемлекет басшысы болғандықтан, Жоғары комиссардың аккредиттеуі бір үкімет басшысынан (Премьер-министрден) екіншісіне қарапайым және көбінесе бейресми таныстыру хаты түрінде жүзеге асырылады. Аккредиттеудегі айырмашылық шетелдік және Достастық мемлекеттеріне жіберілген өкілдердің ресми атауларында да көрінеді: мысалы, британдық Жоғары комиссарлар ресми түрде «Ұлыбританиядағы Ұлыбритания үкіметінің Жоғары комиссары» деп аталады, ал британдық елшілер шетелде «Британдық монархтың елшісі» деп танылады.
Due to the advent of modern technologies, today's world is a much smaller place in relative terms. With this in mind, it is considered important that the nations of the world have at least a small staff living in foreign capitals in order to aid travelers and visitors from their home nation. As an officer of the foreign service, an ambassador is expected to protect the citizens of their home country in the host country. The Vienna Convention on Diplomatic Relations of 1961, which took effect in 1964 and is still in force, modified the system. According to it, ambassadors are diplomats of the highest rank, formally representing their head of state, with plenipotentiary powers (i. e. full authority to represent the government). In modern usage, most ambassadors on foreign postings as head of mission carry the full title of Ambassador Extraordinary and Plenipotentiary. The distinction between extraordinary and ordinary ambassadors was common when not all ambassadors resided in the country to which they are assigned, often serving only for a specific purpose or mission. The ambassador extraordinary and plenipotentiary being historically regarded as the personal representative of the sovereign, the custom of dispatching ambassadors to the head of state rather than the government has persisted. For example, ambassadors to and from the United Kingdom are accredited to or from the Royal Court of St James's. Ambassadors hold the highest diplomatic rank and have precedence over chargés d'affaires, who are accredited by the foreign minister. Ambassadors also outranked envoys until the 1960s, when the last legations were upgraded to embassies. Because members of the Commonwealth of Nations have or had a common head of state, they do not exchange ambassadors, but instead have High Commissioners, who represent the government, rather than the head of state. The diplomat representing the Holy See is titled a nuncio. In diplomatic usage, both the high commissioner and nuncio are considered equivalent in rank and role to an ambassador; high commissioners, like ambassadors, carry the full title of "High Commissioner Extraordinary and Plenipotentiary", but nuncios do not. Resident Coordinators within the United Nations system are accredited to the Head of State and have the same rank as ambassador. Ambassadors carry formal letters of credence from their head of state, addressed to the host country's head of state. Because many Commonwealth countries have the same head of state, the accreditation of a High Commissioner is in the form of a simple and often informal letter of introduction from one head of government (Prime Minister) to that of another. The difference in accreditation is also reflected in the formal titles of envoys to foreign and Commonwealth states: e. g., British High Commissioners are formally titled "The High Commissioner for His Majesty's Government in the United Kingdom", whereas British Ambassadors to foreign countries are known as "His Britannic Majesty's Ambassador".
Елші-азамат
Елші - ең жоғары дәрежелі дипломат немесе өз елінің өкілі болып табылатын министр. Бірақ, тұрақты елшіден айырмашылығы, ол әдетте бір елмен немесе елшілікпен шектеледі, ал елшіге бірнеше көрші елдерде, аймақта немесе кейде Біріккен Ұлттар Ұйымы немесе Еуропалық Одақ сияқты халықаралық ұйымдардың кеңсесінде жұмыс істеуге тағайындалуы мүмкін. Кейбір жағдайларда, елшіге мемлекет немесе үкіметке нақты мәселелер бойынша кеңес беру және көмек көрсету үшін арнайы міндеттер жүктелуі мүмкін. Тарихи тұрғыдан алғанда, президенттер немесе премьер-министрлер нақты тапсырмалар үшін, көбінесе шетелде, бірақ кейде ел ішінде де арнайы дипломатиялық өкілдерді тағайындаған.
An ambassador at large is a diplomat of the highest rank or a minister who is accredited to represent their country. But unlike the ambassador in residence, who is usually limited to a country or embassy, the ambassador at large can be appointed to operate in several usually neighbouring countries, a region or sometimes a seat of international organizations such as the United Nations or European Union. In some cases, an ambassador at large may even be specifically assigned a role to advise and assist the state or government in particular issues. Historically, presidents or prime ministers have commissioned special diplomatic envoys for specific assignments, primarily overseas but sometimes also within the country as ambassadors at large.
Атау
Атау көбінесе елшінің дипломатиялық миссия басшысы ретіндегі екінші басшы лауазымын көрсетеді, бірақ кейбір елдерде бұл термин кәсіби дипломаттардың ішкі жолмен ілгерілеуінің нәтижесінде, орналасқан жеріне қарамастан, алатын дәрежесін де білдіруі мүмкін. Көптеген елдерде олардың басқа қызметтерге тағайындалуы жиі кездеседі, әсіресе сыртқы істер министрлігінде/министрліктерінде, кейбір елдерде нақты қызметтермен жүйелі түрде алмасады. Елшіге ресми түрде жолдану үшін әдетте мемлекет басшысына жолдану тәсілі қолданылады: "(Сіздің/Оның/Оның) Ең Ардақтысы" деп, содан кейін аты немесе өкілдік ететін елдің атауы айтылады. Көптеген елдерде бұл атаудан кем ресми нұсқалар жиі қолданылады, мысалы, "Елші" деп, содан кейін аты немесе атынан кейін "елшісі" деп айтылады. АҚШ-та "Мырза/Ханым Елші" деп атауға болады. Кейбір елдерде бұрынғы елші өмір бойы елші атағын сақтап қалуы мүмкін (АҚШ-та "Мырза Елші" немесе "Ханым Елші" деп естиуі мүмкін). Басқа елдерде елші – бұл тек белгілі бір лауазымда болғанда ғана берілетін атақ, лауазымнан кеткеннен кейін оны қолдануға болмайды. Кейбір елдер елші өз елінде болғанда бұл терминді қолданбайды, себебі ол онда елші емес; мысалы, Канададағы канадалық елшіге әдетте елші деп аталмайды, бірақ оны "Канаданың елшісі" деп атауға болады; яғни, нақты қызметтік міндетке сілтеме жасап; адам тек осындай лауазымда болғанда ғана елші деп аталады немесе осылай таныстырылады.
While the title generally reflects the ambassador's second head position as head of a diplomatic mission, in some countries the term may also represent a rank held by career diplomats, as a matter of internal promotion, regardless of the posting, and in many national careers it is quite common for them to be appointed to other functions, especially within the ministry/ministries in charge of foreign affairs, in some countries in systematic alternation with actual postings. The formal form of address for an ambassador is generally the form that would be used to address a head of state: "(Your/His/Her) Excellency" followed by name or the country represented. In many countries, less formal variations are frequently used, such as "Ambassador" followed by name, or the name followed by "Ambassador of ". In the United States, "Mister/Madam Ambassador" may be used. In some countries, a former ambassador may continue to be styled and addressed as ambassador throughout their life (in the United States, "Mr. Ambassador" or "Madam Ambassador" may be heard). In other countries, ambassador is a title that accrues to its holder only with respect to a specific position, and may not be used after leaving or beyond the position. Some countries do not use the term while an ambassador is in the home country, as the officeholder is not an ambassador there; for example, a Canadian ambassador while in Canada is not generally addressed as ambassador, although they may be referred to as "Canadian ambassador to "; that is, with reference to a specific job function; the person is addressed or styled as ambassador only while holding such office.
Дипломатиялық емес елшілер
Формалды емес мағынада, бұл тіркес әртүрлі ұйымдардың (сирек жағдайларда мемлекеттердің) жоғары беделді дипломатиялық емес өкілдеріне қолданылады, көбінесе мәдени және қайырымдылық ұйымдар, бұқаралық ақпарат құралдарының назарын аударуға дайын тұлғалар ретінде; мысалы, кино және эстрада жұлдыздары Біріккен Ұлттар Ұйымының шараларына қатысуға көпшілікті шақырады, кейде шетелдегі баспасөз қоршауындағы сапарлар кезінде. Көне қоғамдық қайраткерлер кейде шараларды қолдау үшін елшілер, бренд-елшілер және ізгі ниет елшілері ретінде ұсынылады немесе шақырылады. Біріккен Ұлттар Ұйымы сияқты халықаралық ұйымдар да белгілі бір миссияның мақсаттарына жету үшін елшілерді тағайындайды, мысалы, ЮНИСЕФ-тің Болливуд актрисасы Приянка Чопраны ізгі ниет елшісі етіп тағайындауы. Жапония 2008 жылы Қытай мен Гонконгта ресми ізгі ниет және туризм елшісі ретінде Hello Kitty мультфильдік кейіпкерін қабылдады. Брэйннің сөзіне сүйенсек, бренд-елші қызметін әдетте танымал немесе белгілі тұлға атқарады, олар көбінесе өз уақыты мен еңбегі үшін ерікті немесе айтарлықтай төлем алады. Франция тілінде сөйлейтін аймақтарда, мысалы, Франция, Гваделупа, Реюньон, Квебек немесе Валлонияда "ambassadeur personne" атағы қолданылады. Сонымен қатар, Америка Құрама Штаттарында АҚШ Сыртқы істер қызметінің аға қызметкерлері Президенттің, Сенаттың кеңесімен және келісімімен, кәсіби жетістіктері үшін мансаптық елші дәрежесіне тағайындалуы мүмкін. Бұл дәрежеге ие болғандар міндетті түрде дипломатиялық өкілеттікке немесе кез келген мемлекетте аккредиттелуге ие болмауы мүмкін, бірақ олардың көпшілігі мансаптарында Төтенше және Өкілетті Елші болып қызмет еткен. Дәстүр бойынша олар өмір бойы (зейнеткерлікке шыққаннан кейін де) дәрежесін сақтайды, "Елші" атағымен аталады және барлық саяхаттарында АҚШ дипломатиялық паспортын пайдалана алады. Көрнекті мансаптық елшілердің қатарында Лоуренс Иглбергер, Уильям Джозеф Бернс және Райан Крокер бар.
In a less formal sense, the phrase is used for high profile non diplomatic representatives of various entities (rarely states), mainly cultural and charitable organizations, often as willing figureheads to attract media attention; for example, film and pop stars make appeals to the public at large for United Nations activities, sometimes during press swarmed visits in the foreign country. Public figures are sometimes nominated or invited to endorse events designated as ambassadors, brand ambassadors, and goodwill ambassadors. Many times, international agencies like United Nations also appoint ambassadors to achieve the objectives of a particular mission, like the appointment of goodwill ambassador Bollywood film actress Priyanka Chopra for UNICEF. Japan adopted the cartoon character Hello Kitty as their official goodwill and tourism ambassador to China and Hong Kong in 2008. According to Brain, the job of a brand ambassador was undertaken typically by a celebrity or someone of a well known presence, who was often voluntary or paid considerably for their time and effort. In French speaking regions such as metropolitan France, Guadeloupe, Réunion, Quebec, or Wallonia, the title of ambassadeur personne is used. Further, in the United States of America, senior career officers of the U. S. Foreign Service may be appointed by the President, by and with the advice and consent of the Senate, to the rank of Career Ambassador as professional achievement. Holders of this rank may not necessarily possess diplomatic authority or accreditation to any state, though nearly all have previously served as an Ambassador Extraordinary and Plenipotentiary during their careers. By custom, they hold the rank for life (including retirement), are addressed with the title Ambassador and may use U. S. Diplomatic Passports for all travel. Prominent career ambassadors include Lawrence Eagleburger, William Joseph Burns and Ryan Crocker.