Кіріспе

Блейк Эдвардстың 1964 жылғы фильмі – "Қараңғыда атыс" – Блейк Эдвардстың режиссерлік еткен 1964 жылғы Panavision форматындағы комедиялық фильм. "Роза пантераның" жеке жалғасы ретінде жасалған бұл фильм, Питер Селлерстің француздық Sûreté инспекторы Жак Клузо рөлін қайталап, осы атпен аталатын фильмдер сериясының екінші бөлімі болып табылады. Клузоның жаңылысқан мінезі өзгерген жоқ, бірақ осы фильмде Селлерс кейінірек кейіпкердің айрықша белгісіне айналған, ерекше айқын француз акцентін беруді бастады. Фильмде Герберт Лом ұзақ жылдар бойы қиындық көріп жүрген басшысы, комиссар Дрейфус, сондай-ақ Андре Маранн Дрейфустың көмекшісі Франсуа және Бёрт Квук Клузоның адал қызметшісі Като алғаш рет пайда болады. Бәрінен-бәрі кейіннен серияның тұрақты кейіпкерлеріне айналады. Эльке Сомер қылмысқа күдікті Мария Гамбрелли рөлін сомдайды. Гамбрелли кейіпкері "Роза пантераның ұлы" (1993) фильмінде қайта оралады, осы жолы оны Клаудия Кардинале ойнайды, ол "Роза пантера" (1963) фильмінде принцесса Дала рөлінде көрінген еді. Полиция қызметкері Геркуль Ляжой рөлін сомдаған Грэм Старк осы рөлді он сегіз жылдан кейін, "Роза пантераның іздері" (1982) фильмінде қайталайды. Фильм бастапқыда Клузоны қосу үшін жазылмаған, ол Гарри Курництің Марсель Ашардың француздық "Идиот" пьесасы негізінде жазылған сахналық пьесасынан алынған бейімделуі болып табылады. Фильм Клузоның тұңғыш фильмі "Роза пантерадан" бір жыл өткен соң шықты. Басты айырмашылық – Дэвид Нивенсіз Клузо басты кейіпкерге айналған, ал Нивен оның қарсыласы емес.

Сюжет

Түнгі уақытта миллионер Бенджамин Баллонның елдік үйінде бірнеше адам бөлмелерде қозғалып, жасырынып, басқаларын тыңдап жүр. Үй шаруашылығында: Баллонның әйелі Доминика; Генри ЛаФарж, бас батлер, және оның әйелі мадам ЛаФарж, аспазшы; Мигель Остос, бас шофер; Пьер, екінші шофер, және оның әйелі Дуду, бас қызметші; Жорж, бағбан, және оның әйелі Симона, екінші қызметші; Мария Гамбрелли, үшінші қызметші; және Морис, екінші батлер бар. Түн оқиғалары Марияның бөлмесінде оқ атылып, Мигель өлтірілген күйде табылғанмен аяқталады. Инспектор Клузо, Сюретеден келген, ойсыз және қабілетсіз детектив, көмекшісі Геркуле Ляжоймен бірге оқиға орнына шақырылады. Марияға күдік туады, себебі оны Морис құрбанды өлтірген тапаншаны ұстап тұрған күйде табады. Клузо тергеуді жалғастыра алмай тұрғанда, оның жоғары лауазымды офицері комиссар Дрейфус оны жоғары беделді істі бұзып жібермес үшін тергеуден шеттетеді. Келесі күні, Катомен бірге, олардың арасындағы келісім бойынша жаттығу кезінде, Клузо Дрейфустың Баллонның саяси ықпалы арқылы жоғары жақтағылардың бұйрығымен іске қайта оралғанын біледі. Геркуле туралы әңгімелесу кезінде Клузо Марияның оған қарсы дәлелдер болғанына қарамастан кінәсіз екенін айтады, бірақ ол Марияға көмектесіп, құрбанды өлтіргеніне күдік тастайды. Оны тергеу кезінде қадағалау үшін түрмеден босатуға бұйрық береді. Бірақ тағы екі адам өлтіріледі – Жорж Баллонның жылыжайында, ал Дуду нудисттік лагерде, екеуінің де ізі Марияға жетеді. Деректерге қарамастан, Клузо оның кінәсіздігіне сенуін жалғастырады, бұл Дрейфустың істің нашарлығынан және оның салдарынан туындаған дау-дамағұлдан ашуланып, қынжырға тіреуіне себеп болады. Генридің денесі Марияның жатын бөлмесінің шкафынан табылғаннан кейін Клузо тағы да істен алынады. Дрейфус Баллонның Марияның көмегімен фактілерді жасыруға тырысып, біреуді қорғап отырғанына күдіктенсе де, Клузоның оның кінәсіздігі туралы теориясы Дрейфустың жойылу қаупінен қорқытады. Клузоны іске қайтаруға мәжбүр болған Дрейфус, Клузоның Мариямен кешке шығуын естігенде жүйкеден құлап жеңіледі. Сол түні Клузоның өміріне оның пәтерісін қоса, әртүрлі орындарда бірнеше қастандықтар жасалады, бірақ олардың барлығы сәтсіз аяқталып, бірнеше бейкүнә адамның өліміне әкеледі. Оқиғалардың салдарынан істің кеңінен танылуы және Клузоның теориясының дұрыс екенін дәлелдеу Дрейфустың ақылын жоғалтуына себеп болады. Клузо, соңында, кісі өлтірушіні өз бетінше ашуға тырысып, Баллон үйіне баруға шешім қабылдайды. Бірақ оның жоспары күтпеген жерден Марияның төрт кісі өлтіруде де кінәсіз екенін дәлелдейді. Доминика Мигельді қателікпен өлтіргенін мойындайды, оны Мариямен қарым-қатынаста болған күйеуі деп қателескен; мадам ЛаФарж Жоржды өлтірді, ол Доминикаға көшкісі келген; Симона Пьермен қарым-қатынасын сақтау үшін Дудуды өлтірді; ал Баллон Доминикамен қарым-қатынаста болғандықтан Анриді өлтірді. Пьер сондай-ақ Морис пен Дудудың Доминиканы шантаж жасағанын айтады. Одан туындаған хаоста Клузоның жоспары Геркуле жарықты сөндіргенде тоқсанға жетеді. Баллондар, мадам ЛаФарж, Пьер, Симона және Морис Клузоның машинасына мініп қашуға тырысады, бірақ Дрейфустың оған Клузоны өлтіру үшін бомба орнатқанын білмейді, ол Клузо мен Марияның кездесуі кезінде кездейсоқ көрермендерді өлтіргендей. Бомба жарылып, кінәлі алты адам да қаза табады. Олардың мойындағандарына қарамастан, барлығы кінәсіз деп сенген Дрейфус ақыл-есінен айырылып, Геркулеспен бірге алып кетеді. Клузо Марияны құшақтап, оның кінәсіз екенін жариялайды, бірақ олардың құмарлықпен өбісуі Катоның жасырын шабуылымен тоқтатылады.

Өндіріс

Селлерс Гарри Курництің Бродвейдегі хитінің экранизациясында "Розовая пантера" фильмінің шығуы мен табысына дейін түсуге шақырылған, бірақ Алек Коппель мен Норман Краснаның сценарийі оны риза қылмады. Уолтер Мириш Блейк Эдвардсқа жүгініп, Анатоль Литвактан "Қараңғыда атыс" фильмінің режиссерлігін қабылдауын сұрады. Эдвардс бастапқыда бас тартты, бірақ қысымға көніп, сценарийді қайта жазуға және басты рөлдегі кейіпкердің орнына инспектор Клузоны қоюға, сондай-ақ өзі мен Селлерс бұрынғы фильмде сәтті орындағандай, комедиялық көріністерді сол жерде-сол жерде хореографиялауға рұқсат беру шартымен келісті. Эдвардс пен Селлерстің қарым-қатынасы осыншалық деңгейге төмендеді, фильм аяқталғаннан кейін олар енді бірге жұмыс істемейміз деп уәде берді. Бірақ төрт жылдан кейін олар "Партия" фильмінде және 1970 жылдары тағы үш "Розовая пантера" фильмінде табысты ынтымақтастыққа келді. Эдвардс жартылай жекпе-жек өнеріндегі ұстазы Эд Паркерден шабыт алып, американдық Кенпо стилін қолдана отырып, жаңа кейіпкер Като Фонгты жасады. Паркер қысқа уақыт Эдвардспен бірге жұмыс істеді, кинематография туралы көбірек біліп, кейбір жекпе-жек сахналарында баяу қозғалыстарды қолдануды ұсынды, бұл драмалық эффектті күшейтеді және қозғалыстарды көрермендер үшін анық етеді. Көрермендердің жағымды пікірлерінен кейін Эдвардс бұл эффектті келесі "Розовая пантера" фильмдерінде де қолдануын жалғастырды. Басқа Клузо фильмдері сияқты, "Қараңғыда атыс" фильмінде де DePatie Freleng Enterprises компаниясы жасаған анимациялық титрлер тізбегі бар, онда инспектор Клузоның анимациялық нұсқасы пайда болады. Бұл фильм және инспектор Клузо – Қызғылт пантера кейіпкерінің титрлерде көрсетілмейтін жалғыз Клузо фильмдері. Генри Манчинидің осы фильмге жазған тақырыбы 1965-1969 жылдар аралығында DePatie Freleng жасаған "Инспектор" мультфильмінің ашылу тақырыбы және қосымша музыкасы ретінде пайдаланылды. "Париж көлеңкелері" әнін Генри Манчини жазған. Әншінің есімі көрсетілмеген, бірақ заманауи сауда есептерінде ол Decca Records әншісі Джина Кэрролл екені расталады.