Кіріспе
Даниялық-норвегиялық ақын, сатирик және драматург Йохан Герман Вессель (6 қазан 1742 – 29 желтоқсан 1785) – 18 ғасырдағы Дания-Норвегия ақыны, сатирик және драматург. Оның туындылары пародия мен сатирикалық юморға толы.
Johan Herman Wessel (6 October 1742 – 29 December 1785) was an 18th century Danish Norwegian poet, satirist and playwright. His written work was characterized by the use of parody and satiric wit.
Өмірбаян
Вессел Норвегияның Акершюс қаласындағы Вестбиде туып өскен. Ол Джонас Весселдің (1707–1785) және Хелена Мария Шумахердің (1715–1789) ұлы еді. Оның әкесі – дін қызметкері. Ол отбасындағы он үш баланың бірі болды. Оның кіші ағалары математик Каспар Вессел (1745–1818) және заңгер Оле Кристофер Вессел (1744–1794) еді. Оның қарындасының күйеуі жер иегері Марен Джуль (1749–1815) ал теңіз батыры Питер Торденшёльд (1690–1720) оның әкесінің туысы болды. Ол 1757 жылы Осло кафедральдік мектебіне қабылданды, ал 1761 жылы Копенгаген университетіне түсті. Университетте ол шет тілдерін оқыды. Кейіннен ол негізінен жеке сабақтар беріп, аудармашы болып жұмыс істеді. Өмірінің көп бөлігін Копенгагенде өткізіп, уақытша жұмыстарға тәуелді болды және нашар денсаулық пен ішімдікке байланысты әлсіреп қалды. Вессел Норвегия қоғамының (Norske Selskab) құрметті орталығына айналды, бұл қоғам Копенгагенде ұлттық ерекшеліктерін дамытып, классикалық үлгіде жазатын норвегиялық әдебиет қайраткерлерінен құралған.
Жеке өмір
1780 жылы Анна Катариа Букиерге (1748–1813) үйленді. Олардың жалғыз ұлы Жонас Вессел 1781 жылы дүниеге келді. Оның маскүнемдігі, депрессиясы және отбасын асырауға шамасы келмеуі некелерін қиындыққа толы етті. Йохан Герман Вессель 43 жасында Копенгагенде қайтыс болды және Троица шіркеуінің зиратына жерленді.
Шығармалары
Весселдің өлеңдері мен пьесалары көбінесе сатирикалық және әзіл-қалжыңды болып келеді. Оның әдеби стилі – ойластырылған, тереңдеп жасалған және ойдан шашыратын, сонымен бірге изящты және тапқыр. Тағы бір жанры – ол меңгерген эпиграмма, әсіресе оның қысқа, тапқыр, қайратты, нақты және өзін-өзі ирониялық тұрғыдан қарастыратын естелік өлеңдері. Вессел ең алдымен адамның ақымақтығы мен әділетсіздігіне арналған көптеген күлкілі және сатирикалық өлеңдерімен танымал. Ең белгілісі – "Қоңыршы мен нан пісіруші" ("Smeden og Bageren") ауылының жалғыз қоңыршысы, ауыл тұрғындарына қажет болғандықтан, адам өлтіргені үшін кешіріледі, ал артық нан пісіруші оның орнына жазаланады (екі нан пісіруші бар, ауылға біреуі жеткілікті) – "жан – жанға өсім" ережесін сақтау үшін. "Көшбасшы" ("Herremanden") шығармасында тозаққа түскен адам өз ұлының тегі туралы жағымсыз ақпаратты біледі, ал "Иттің өлтірілуі" ("Hundemordet") тривиальды мәселелерге байланысты дау-жанжалды суреттейді. Оның сатирикалық пьесасы "Шоңқысыз махаббат" ("Kierlighed uden Strømper", 1772 – эпилогпен, 1774) неоклассикалық трагедияның жалпылама пародиісі; ол күнделікті, қарапайым қақтығыстар ортасында өтеді, бірақ "батыр тілінің" формальды ережелерін сақтайды. Ол әлі де қойылады. 1781 жылы тағы бір пьеса – "Anno 7603" жазылды. Оның әдеби құндылығы төмен, және ол ешқашан қойылған емес – оны оның туындыларының тізімінен жиі алып тастайды, бірақ ол белгілі бір культты мәртебеге ие, себебі бұл фантастикадағы уақыт саяхатының алғашқы мысалдарының бірі. Басты кейіпкерлер – Леандер мен Джули, бір феяның күшімен болашаққа (7603 жылға) көшіріледі, онда гендерлік рөлдер ауыстырылған, және әскери қызметте тек әйелдерге ғана рұқсат беріледі. Норвегияның Берген қаласындағы дәстүрлі Wesselstuen мейрамханасы оның туындыларынан шабыттанған көптеген әшекейлерге ие.
Басқа дереккөздер
Лив Бликсруд, Йохан Герман Вессел және оның заманы, Wesselakademiet, 2000. (Норвегия)
Лив Бликсруд, Жұмбақ күлімдеу: Копенгагендегі Норвегиялық қоғам және Йохан Герман Вессел, Aschehoug, 1999. (Норвегия тілінде)
Liv Bliksrud, Den smilende makten : Norske Selskab i København og Johan Herman Wessel, Aschehoug, 1999. (Norwegian)