Кіріспе

Монарх тағайындаған сот лауазымы. Сенешаль сөзінің бірнеше мағынасы бар, олардың бәрі де тарихи контексте белгілі бір түрде қадағалауды немесе басқаруды көрсетеді. Ең көп таралғаны, сенешаль – орта ғасырлар мен жаңа заманның басында патша, герцог немесе ақсүйек отбасының ішіндегі сот тағайынымен толтырылатын жоғары лауазым. Тарихи тұрғыдан, ортағасырлық ірі үйдің басқарушысы немесе майордомы. Ортағасырлық патшалық үй шаруасында сенешаль үй-жайды және қызметшілерді басқарумен айналысқан. Әсіресе орта ғасырларда сенешаль жүздеген жұмысшыларға, қызметшілерге және олардың міндеттеріне қадағалау жасай алатын, сондай-ақ қоғамда зор билікке ие болатын. Екінші мағынасы нақтырақ, ол орта ғасырлық және жаңа заманның басындағы Франция мемлекетіне қатысты. Онда сенешаль – әділеттілік пен кейбір оңтүстік провинциялардың басқаруын бақылайтын корольдік шенеунік болды, ол солтүстік француздық сот өкіліне (bailli) тең дәрежедегі лауазымды атқарды. Ұлыбританияда сенешаль сөзінің қазіргі мағынасы көбінесе діни термин ретінде қолданылады, ол собор қызметкерін білдіреді.

Шығу тегі

Ортағасырлық латын тіліндегі дицифер (тағам тасушы) – кейінгі англосаксон патшаларының үйіндегі лауазым иесі, оны тарихшылар кейде сенешал деп аударады, бірақ бұл термин Англияда Норман жаулап алуына дейін қолданылмаған. 1350–1400 жылдар аралығында алғаш рет тіркелген термин, англо-нормандық seneschal "басқарушы" сөзінен алынған, ол ескі голландтық siniscalc "қарт қызметкер" (латын тілінде siniscalcus (692 ж.), ескі жоғарғы неміс тілінде senescalh) сөзінен құралған, sini (сонымен қатар, Рим империясының кейінгі кезеңдеріндегі scholae императорлық гвардияға қатысты, ол үлкендер (seniores) және кішілер (juniores) бөлімдеріне бөлінген. Гвардия капитаны comes scholarum деп аталған) және "қызметкер" сөздерінің біріктірілуінен пайда болған. Германдық тайпалар империяны басып алған кезде, scholae біріктірілді немесе герман патшасының әскерлік тобымен (латын тілінде dructis, ескі жоғарғы неміс тілінде truht, ескі ағылшын тілінде dryht) алмастырылды, оның мүшелері патшаның үйінде де міндеттерді атқарды. Патшаның бас әскері және қызметкері (ежелгі саксон тілінде druhting, ескі жоғарғы неміс тілінде truhting, truhtigomo, ескі ағылшын тілінде dryhtguma, dryhtealdor), 5 ғасырдан бастап, патшаға жеке қызмет көрсеткен, бұл туралы 413 жылғы Теодосиан кодексінде (Cod. Theod. VI. 13. 1; comes scholae деп белгіленген) нақты айтылған. Әскерлік топ, бір кезде көшпенді болған, алдымен патшаның сарайына, содан кейін мемлекеттік жоғары лауазымды тұлғаларға айналды, және екі жағдайда да сенешал үй басқарушымен мағынасы бірдей.

Англо-саксондық Англияда

Англо-саксон Англиясында табақ ұстаушылар (ортағасырлық латын тілінде discifer немесе dapifer) патшалық тойларда қызмет ететін ақсүйектер болған. Тарихшылар бұл терминді көбінесе "сенешал" деп аударады.

Сарк қаласында

Сарк сенашалы Сенашал сотының төрағасы болып табылады, ол азаматтық және кейбір қылмыстық істерді қарастырады.

Папалық

Бұрын папа сайлау кезінде папалық конклав рәсімінде Сенашкаль Дапиферс деп аталатын офицерлер қатысып, құпиялылықты қамтамасыз ете отырып, кардиналдардың тамақтану уақытын бақылап тұратын. Кардиналдар үнемі үйлерінен тамақ жіберіп, тамақ жеткізумен бірге көптеген салтанатты рәсімдер болып өтетін: мәтін=Күн сайын шамамен түскі уақытта кардиналдың қызметкерлері оның үйіне барып, кешкі асын Ватиканға мемлекеттік каретамен жеткізетін. Оларды кардиналдың тағамына уланбауды қадағалау міндеті жүктелген Сенашкаль Дапифер атты офицер сүйреп жүрді. Тағамдар көк немесе күлгін түсті матамен жабылған, кардиналдың таяғы алдындағы кіреберіс залдары арқылы салтанатты түрде әкелінетін. Кардинал кешкі асын алмас бұрын, әр табақ күзетші прелаттар тарапынан мұқият тексеріліп, ішінде қандай да бір хат жасырылмағанына көз жеткізілетін. Бұл рәсімдер XIX ғасырдан бері орындалмай келеді.