Кіріспе

Ник Абдул Азиз бин Ник Мат (жауи:; 10 қаңтар 1931 – 12 ақпан 2015) – малайзиялық саясаткер және мұсылман дін қызметкері. Ол 1990 жылдан 2013 жылға дейін Келантан штатының бас министрі (Menteri Besar) және 1991 жылдан 2015 жылы қайтыс болғанға дейін Паналайзия ислам партиясының (PAS) рухани көшбасшысы (Мурсидул Ам) болды. Оның сайланған саясаткер ретіндегі мансабы 1967 жылы Малайзия Парламентіне сайланғаннан бастап 48 жылға жуық созылды.

Ерте өмір

Ник Абдул Азиз 1931 жылы Кота Бару қаласында бес баланың екіншісі болып дүниеге келген. Ол жалғыз әкесімен (Ток Кура) тәрбиеленді, ол темір ұстауға құмар болған. Ник Азиздің ислам білімі Келантан мен Теренгганудағы пондок мектептерінде басталды. Ол бес жыл бойы Үндістанның Уттар-Прадеш штатындағы Дарул-Улум-Деобандта оқыды. Мысырдың Аль-Азхар университетінен араб тілінде бакалавр және Ислам құқығында магистр дәрежесін алды. Университетте оқыған кезінде ол араб-израиль қақтығысының қызу кезінде куәгер болып, азамат ретінде өмір сүрді. Мысырдан оралғаннан кейін Ник Азиз Келантандағы әртүрлі діни мектептерде, соның ішінде әкесінің пондұғында (дін мектебі) мұғалім болып жұмыс істеді. Ник Азиз Келантан мен басқа штаттардағы мешіттерде және пондоктарда сабақ берді. Ол "Ток Гуру" деген лақап атымен танымал, құрметті ислам ғалымы болды. Ник Азиз Малайзияда көптеген мұсылман емес адамдардың қолдауын алды және ПАС партиясының мұсылман емес халық арасында танымалдылығының артуына үлкен үлес қосты. 2013 жылдың мамырында Ник Азиз тірі болғанда Біріккен малайлар ұлттық ұйымы (UMNO) мен Малайзия ислам партиясы (PAS) арасындағы кез келген ынтымақтастыққа келіспейтінін мәлімдеді. Бірақ 2019 жылдың қыркүйегінде ПАС пен UMNO "Муафакәт Насионал" деп аталатын одақтың ресми хартасына қол қойғанда, ПАС президенті Абдул Хади Аванг Ник Азиз тірі кезінде осы ынтымақтастыққа келіскенін айтты.

Қатты көзқарастар

Ник Азиз өзінің қатаң ислами көзқарастары үшін сынға ұшырады. Оның барлық малай мұсылмандары үшін ислам шариғат заңын жақтауы да сынға түсті. Fox News хабарлағандай, Ник Азиз әйелдер еріндерін бояуды және парфюмді пайдалануды тоқтатса, зорлау қаупі азаяды деген пікір білдірген. Сондай-ақ, ол бір рет сөз сөйлеген кезінде сәнді және ашық киінген әйелдер зорлануға лайық деп мәлімдеген.

"Алла" тақырыбы

2012 жылы Малайзиядағы католиктер христиандық Киелі кітабында "Құдай" деген мағынаны білдіретін араб тіліндегі "Алла" сөзін қолданған мәселе туды. Алғашқыда Ник Азиз "Алла" сөзін мұсылман емес адамдардың да қолдануы мүмкін екенін, өйткені сөздің бастауы исламнан бұрынғы заманға дейін жететінін айтты. Бұл мәселе мұсылман қауымында қызу пікір-таластарға себеп болды. PAS партиясы іс жүзінде екі топқа бөлінді: бірі сөзді қолдады, екіншісі қолдамады. PAS партиясының бірлігін сақтау үшін Ник Азиз өз сөздерін кері алып, мұсылман емес адамдардың "Алла" сөзін қолдануына қарсылық білдірді.

Ұлын ИСА бойынша ұстады

Оның ұлы Ник Адли 2001 жылы Малайзияның Ішкі қауіпсіздік заңы бойынша ұсталды, оған джихад жоспарлау, қару-жарақ иелену және Kumpulan Mujahidin Malaysia (KMM) ислами экстремистік тобының құрамына кіру сияқты террористік қызметтерге қатысқан деген айып тағылды. Сотсыз 5 жыл қамауда болғаннан кейін ол босатылды.

Зейнеткерлік және өлім

2013 жылғы сайлау кезінде ПАС тағы да көпшілік орынды жеңіп, Келантан штатының үкіметін құрды. Ник Азиз 1990 жылдан бері атқарып келген Келантанның бас министрі лауазымынан зейнетке шыққандығын жариялады. Оның орнын Ник Азиздің бұрынғы орынбасары Ахмад Якоб басқарды, ол Келантанның бас министрі болып тағайындалды. Соңғы екі жылда Ник Азиз простата рагына шалдықты және 2015 жылдың 12 ақпанында (84 жасында) Малайзия стандартты уақыты бойынша сағат 21:40-та (UTC+08:00) Кота-Барудағы үйінде қайтыс болды. Ертесі күні оның жаназасына 10 мыңнан астам адам қатысты, жаназа оның жергілікті мешіті – "Масджид Ток Гуру" мешітінде өтті. Оның қазасы 2015 жылғы Чемпака сайлау округі үшін қосымша сайлауды тудырды.

Сайлау нәтижелері

Парламент Малайзиясы
Жыл
Сайлау округі
Үміткер
Дауыс
%
Оппонент(тер)
Дауыс
%
Берілген дауыстар
Көпшілік дауыс
Қатысу
1967
P016 Келантан Хилір
Ник Абдул Азиз Ник Мат (PAS)
11,855
57.97%
Тенгку Нур Асия Тенгку Ахмад (UMNO)
8,596
42.03%
20,737
3,259
74.84%
1969
Ник Абдул Азиз Ник Мат (PAS)
13,635
60.73%
Мохамед Саллех Ибрахим (UMNO)
8,817
39.27%
23,183
4,818
74.64%
1974
P017 Пенгкалан Чепа
Ник Абдул Азиз Ник Мат (PAS)
11,243
73.88%
Умар Ибрахим (IND)
4,682
26.12%
19,278
8,561
62.10%
1978
Ник Абдул Азиз Ник Мат (PAS)
11,897
54.53%
Мухаммед Нур Али (UMNO)
9,919
45.47%
N/A
1,978
N/A
1982
Ник Абдул Азиз Ник Мат (PAS)
16,759
59.48%
Хассан Харун (UMNO)
11,417
40.52%
28,907
5,342
78.73%
1986
P023 Бачок
Ник Абдул Азиз Ник Мат (PAS)
16,347
49.59%
Мохд. Зайн Абдулла (HAMIM)
16,617
50.41%
33,627
270
80.08%
Ескерту: 1 PAS Альянс (1972–1973) және кейіннен Барисан Насионал (1973–1978) коалициялық үкіметінде болды.
+ Келантан штатының заң шығарушы мәжілісі
Жыл
Сайлау округі
Үміткер
Дауыс
%
Оппонент(тер)
Дауыс
%
Берілген дауыстар
Көпшілік дауыс
Қатысу
1986
N04 Семут Апи
Ник Абдул Азиз Ник Мат (PAS)
6,233
60.36%
Хафса Осман (UMNO)
4,094
39.64%
10,754
2,139
74.97%
1990
Ник Абдул Азиз Ник Мат (PAS)
9,504
79.10%
Ван Мат (UMNO)
2,511
20.90%
12,341
6,993
76.22%
1995
N05 Чемпака
Ник Абдул Азиз Ник Мат (PAS)
7,851
72.80%
Юсуф Иса (UMNO)
2,934
27.20%
11,413
4,917
74.80%
1999
Ник Абдул Азиз Ник Мат (PAS)
8,649
74.48%
Ропли Ишак (UMNO)
2,302
19.82%
11,801
6,347
78.26%
2004
Ник Абдул Азиз Ник Мат (PAS)
7,889
65.10%
Рухани Мамат (UMNO)
4,195
34.62%
12,407
3,694
81.47%
2008
Ник Абдул Азиз Ник Мат (PAS)
9,514
64.13%
Ник Мохд Заин Омар (UMNO)
5,265
35.49%
15,077
4,249
84.62%
2013
Ник Абдул Азиз Ник Мат (PAS)
12,310
67.92%
Ван Разман Ван Абдул Разак (UMNO)
5,810
32.06%
18,360
6,500
85.94%