Кіріспе

Өлім аңғары ұлттық паркінде орналасқан тұзға толы ойыс, Солтүстік Америкадағы ең төменгі нүктесін қамтиды. Badwater ойысы – Өлім аңғары ұлттық паркінде, Өлім аңғарында, Инё округі, Калифорниядағы эндорхейлік ойыс. Оның тереңдігі теңіз деңгейінен 282 фут (86 м) төменде жатыр, бұл Солтүстік Америка және АҚШ-тың ең төменгі нүктесі. Құрлықтың АҚШ-тағы ең биік нүктесі – Уитни тауы солтүстік-батысқа қарай 136 км қашықтықта орналасқан. Осы жердің өзі жолдың жанындағы кішкентай бұлақтан тұрады, ол "жаман сумен" толы; айналасындағы ойыстың жиналған тұздары оны ішуге жарамсыз етеді, сондықтан оған осы ат қойылған. Бұл су қоймасында жануарлар мен өсімдіктер, оның ішінде қызанақ, су жәндіктері және Badwater бұршағы бар. Су бетінде үнемі кездеспейтін ойысқа жақын жерде, қайталама мұздану-еру және булану циклдары нәтижесінде жұқа тұз қабығы алтыбұрышты ұя тәрізді пішінге айналады. Ойыстың ең төменгі нүктесі осы су қоймасында емес: ең төменгі нүкте (аздап төмен) батысқа қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан және жауын-шашын мен буланудың өрнегіне байланысты өзгеріп отырады. Тұзды даладан өту қауіпті (көп жағдайда ол лайдың үстіндегі жұқа ақ қабық ғана), сондықтан ең төменгі нүктені көрсететін белгі су қоймасының жанында орнатылған. Аргентинадағы Лагуна дель Карбон ашылғанға дейін бұл ойыс Батыс жарты шардағы ең төменгі нүкте деп есептелді. Марс планетасындағы ең төменгі жер – Badwater кратері, ол Badwater ойысының құрметіне аталған, олардың ұқсастығына байланысты. TOC

География

Бадвотер бассейнінде күрт жаңбырлар мерзім-мерзіммен аңғардың төменгі жағын су басып, тұзды жазықты жұқа су қабатымен жабады. Жаңа пайда болған көлдер ұзаққа тозбайды, себебі орташа жауын-шашын мөлшерінен жылдық булану деңгейі артық. Бұл – АҚШ-тағы ең жоғары булану потенциалы, яғни көл бір жылдың ішінде құрғап кетуі мүмкін. Бассейн сумен толғанда, тұздың бір бөлігі еріп, су буланып кеткен кезде таза кристалдар түрінде қайтадан шөгіп қалады. Туристер көп баратын орын – Бадвотер бассейнінің үстіндегі тік жарға "теңіз деңгейі" деген табелька. Оуэнс көлі сияқты, ол тұз қабығы пайда болатын біркелкі емес аңғарлық шөгіндінің терең қабатымен сипатталады.

Тарих

Қазіргі уақытта аймақтың геологиялық тарихы туралы ең жақсы түсінік – шығыстағы Колорадо өзені мен оңтүстік-батыстағы Баха-Калифорния арасындағы бүкіл аймақ (және батыс, солтүстік-батыс және солтүстік шекараларындағы әртүрлі көтерілімдер мен таулармен шектеледі) кем дегенде плейстоценнің басынан бері (немесе тіпті 3 миллион жыл бұрын) көптеген циклдарды бастан өткерген. Бұл циклдарда әртүрлі көлемдегі жауын-шашын көлдері күрделі циклмен пайда болып, жоғалып отырды, бұл негізінен климаттың өзгеруімен (әсіресе, көптеген жаңа мұз дәуірі циклдарындағы мұзданумен) байланысты, сонымен қатар Колорадо өзенінің аллювиалды жазықтар мен дельталарды біртіндеп шөгуіне де әсер етті, бұны Солтон теңізі мысалында да көруге болады. Бұл су объектілерінің эрозия мен Сан-Андреас жарығының жақындығынан туындаған кезеңдік бұзылуларымен және қайта құрылуларымен алмасады. Бұл процесс аймақтағы квартер кезеңі бойы көптеген буланып, қайта қалыптасатын эндореликті көлдердің пайда болуына әкелді, олардың тарихы су деңгейінің жоғарылау кезеңдерінде үлкен су объектілерінің кішірек су объектілерін жұтып қоюымен және циклдардың булану кезеңінде олардың бөлінуімен және жоғалуымен тығыз байланысты. Бұл жергілікті циклдар қазір адамның әрекетімен біршама өзгергенімен,

Квартер кезеңінің ылғалды кезеңдерінде жақын маңдағы таулардан ағып келген өзендер Өлім аңғарына құйылып, Манли көлін құрды, ол ең үлкен көлемінде шамамен 80 миль (130 км) ұзындықта және 600 фут (180 м) тереңдікте болды. Көптеген булану циклдары мен ағынның болмауы эндореликті су объектілеріне тән гиперсалиндылықтың күшеюіне әкелді. Уақыт өте келе, бұл гиперсалиндылық, сирек жауын-шашын және кейдегі жер асты суларының енуі Өлім аңғарының ең төменгі бөліктерінде "тұзды қою" немесе тұзды көлдердің пайда болуына себеп болды. Тұздар (95% ас тұзы – NaCl) кристалдана бастады, бетін қалың қабықпен жапты, оны қазір бассейн төрінде байқауға болады.