Кіріспе

1984 жылғы Гонконгты беруге қатысты британдық-қытайлық шарт.

Қытай-британдық бірлескен декларациясы – Ұлыбритания мен Қытай үкіметтері арасында 1984 жылы қол қойылған, Гонконгты Қытайдың басқаруына беру шарттарын және 1997 жылдың 1 шілдесінен кейін аумақты басқару тәртібін белгілейтін келісім. Гонконг 1842 жылдан бастап Бірінші опиум соғысынан кейін Британ империясының колониясы болды және оның аумағы екі рет кеңейтілді: алғаш 1860 жылы Коулун түбегі мен Стоункаттерс аралын қосу арқылы, екінші рет 1898 жылы Ұлыбритания Жаңа аумақтарды 99 жылға жалға алғанда. 1997 жылғы беру кезінде осы жалға алу мерзімі аяқталды. Қытай үкіметі келісімде Гонконгты басқарудың негізгі саясатын жариялады. Аумақта сыртқы істер мен қорғаныстан басқа барлық салаларда жоғары дәрежеде автономиямен өзін-өзі басқару құқығына ие арнайы әкімшілік аймақ құрылатын болды. Гонконг «бір ел – екі жүйе» қағидасы бойынша Қытайдың құрлық бөлігінен өзгеше басқару және экономикалық жүйесін сақтайтын болады. Бұл жоспар Гонконгтың негізгі заңында (Гонконгқа тапсырудан кейінгі аймақтық конституция) толыққанды сипатталды, ал орталық үкіметтің аумаққа қатысты саясаты 1997 жылдан кейін 50 жыл бойы өзгеріссіз қалатын болады. Қытай 2014 жылдан бері келісімнің күші жойылды деп мәлімдеседі, ал Ұлыбритания бұл құжаттың әлі де толық күшінде екенін жазады. 2020 жылы Қытайдың Гонконгқа ұлттық қауіпсіздік заңнамасын енгізуінен және 2021 жылы Ұлттық халық съезінің жергілікті сайлау заңдарын қайта қарауды мақұлдауынан (бұл халық сайлайтын аймақтық заң шығарушы органның өкілдері санын азайтуға әкелді) кейін Ұлыбритания Қытайдың Бірлескен декларацияны орындамауының «үдемелі күйінде» екенін жариялады. Қытай бұл құжатты 1997 жылдың 30 маусымынан бастап жарамсыз деп санайды, ал Ұлыбритания оның жарамдылығы мен тиімділігін сақтайды.

Колониялық кеңею кезеңдері

Гонконг 1842 жылы Циң әулетінің Бірінші опиум соғысында жеңіліс тауып, британдық колонияға айналды. Алғашқыда аумақ Гонконг аралынан ғана тұрды, бірақ 1860 жылы Екінші опиум соғысында Циң тағы жеңілгеннен кейін Коулун түбегі мен Стоункаттерс аралы да қосылды. Осыдан кейін британ үкіметі колониялық шенеуніктер мен саудагерлердің Қытайға одан әрі кеңейту туралы ұсыныстарына қарсылық көрсетіп, аймақта аумақтық иеленуді тоқтатуға шешім қабылдады. Алайда, 1890 жылдардың соңында Германия, Жапония және Ресей Қытайды жеңілдіктер беруге мәжбүрлеген кезде, Ұлыбритания Гонконгты одан әрі кеңейтуді қарастырды, бұл басқа ірі державалардың шабуылына қарсы колонияның қорғанысын күшейтуге бағытталған шара болды. Франция Гонконгтан 338 км (210 миль) ғана қашықтықта орналасқан Гуанчжоуванды жалға алғаннан кейін, Ұлыбритания 1898 жылы Циңмен Жаңа аумақтарды өтемақы ретінде алу үшін келіссөздер жүргізді. Британдық келіссөзші 99 жылдық мерзімнің жалға берілген аумақтың мәңгілікке берілуін көрсететініне сенді, және бұл жалдау ақысыз болды.

Жалға алу шартының қайта келісілуі

Гонконг губернаторы Фредерик Лугард 1909 жылы Вэйхайвейді Қытайға қайтару шартымен, жалға алу келісімін қайта қарауды алғаш ұсынды. Колониялық және Сыртқы істер министрліктері бұл мәселені қарастырғанмен, 1930 жылы Вэйхайвей Қытай Республикасына берілгенге дейін бұл жоспар Қытай үкіметіне жеткізілген жоқ. Қытайға айтарлықтай қаржылық көмек беру және Бірма шекарасындағы жер дауларын реттеу сияқты балама жоспарлар ұсынылды, бірақ бұл идеялар да талқылаудан әрі дамытылмады. Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы және Гонконгтың жапондық оккупациясы, оны беру туралы пікірталасты тоқтатты. Британ үкіметі бастапқыда соғыстан кейін Гонконгтан бас тартуға дайындық жасады, бірақ соғыс барысында колонияны сақтап қалуға бейімделді. 1945 жылы Гонконг британдық басқаруға қайта оралды. Соғыстан кейінгі кезеңде Ұлттық үкімет Гонконгтың болашағы туралы британдықтармен диалогты жалғастырды, онда толық қайтару және колонияны халықаралық қалаға айналдыру туралы ұсыныстар талқыланды. Алайда, Қытайдағы азаматтық соғыста коммунистердің жеңісі Гонконгты ұлтшылдарға беру мүмкіндігін азайтып, қолданыстағы жағдай сақталды.

Халық Республикасымен бірге өмір сүру

Коммунистік әскерлер Гонконг шекарасына дейін жеткенімен, колонияны күшпен басып алуға тырыспады. Колониялық және жаңа қытай билігі арасындағы алғашқы қарым-қатынас көбінесе достық және ынтымақтастық рухта өтті. Коммунистердің ұзақ мерзімді мақсаты аумақты қоса аннексиялау болғанымен, олар бұл мәселеде жақын арада ешқандай шара қолданбауға шешім қабылдады. Қытайлықтар колонияның саяси жағдайына осы уақытта қанағаттанды, егер аумақта демократиялық дамуға ұмтылылмаса; олар тәуелсіз Гонконг болу мүмкіндігіне қарсы болды. 1972 жылы Қытай Біріккен Ұлттар Ұйымына Гонконгты басқаруын өзіне жүктемеген аумақтар тізімінен шығару туралы өтініш жасады және колонияны «британдық басқарудағы қытай аумағы» деп жариялады. Ұлыбритания бұл мәселеге ешқандай қарсылық білдірмеді, ал жергілікті халық бұл қадамды маңызды деп санамады, бірақ бұл өзгерістің салдары Коммунистік Қытай ғана аумақтың болашағын анықтай алады, Гонконг халқы емес екендігі болды. Соғыстан кейінгі Гонконг 1950-ші жылдары өнеркәсіптік дамып, экспортқа бағытталған экономикаға айналғандықтан қарқынды экономикалық өсімді бастан өткерді. Бұл даму келесі онжылдықтарда берік сауда желісі, дамыған банк және қаржы жүйелері, білімді және өсіп келе жатқан жұмыс күші, сондай-ақ Қытайдан үздіксіз келіп тұратын көші-қон арқасында жалғасты. 1966 жылы Мәдени революция Қытайдың материктік бөлігін қамтыған кезде Гонконгтағы жергілікті коммунистер отаршылдық үкіметке қарсы наразылық акцияларын ұйымдастырды, ол 1967 жылғы Гонконг тәртіпсіздіктеріне әкеп соқты. Алайда, бұл алапаттықтар жергілікті халықтың қолдауын алмады, ал қоғамдық тәртіпті қалпына келтіру нәтижесінде колониялық үкімет аумақ тұрғындары арасында үлкен беделге ие болды. 1970-ші жылдардың соңына қарай Гонконг әлемдегі ірі сауда порты мен қаржы орталықтарының біріне айналды.

Мерзімнің аяқталуы

Жергілікті инвесторлар 1970 жылдардың ортасында жылжымайтын мүліктің инвестициялық тартымдылығының ұзақ мерзімді перспективасына алаңдаушылық білдіре бастады. Колониялық үкімет 1997 жылдан кейін Жаңа территорияларда жаңа жер жалға алу шарттарын заңды түрде беруге мүмкіндігі болмады және бұл мәселені Қытай үкіметімен шешу қажеттігі туды. 1979 жылғы наурыз айында Пекинге жасаған ресми сапарында губернатор Мюррей МакЛехоуз бұл мәселені вице-премьер Дэн Сяопинге көтерді. МакЛехоуз 1997 жылғы жер жалға алу шарттарын күштен шығарып, британдық әкімшілік колонияда сақталған кезде жарамды болатын жаңа шарттармен алмастыруды ұсынды. Дэн бұл ұсынысты қабылдамады, бірақ губернаторға Гонконгтың егемендігі Қытайға тиесілі екенін, алайда аймақтың ерекше мәртебесі сақталатынын мәлімдеді. МакЛехоуз бұл туралы халыққа хабарлап, одан әрі инвестициялардың қауіпсіз болатынын жеткізді. Нарық позитивті реакция көрсетті; акциялардың құны өсті және жылжымайтын мүлікке жасалған инвестициялар Гонконг жерінің құнын әлемдегі ең жоғары деңгейге көтерді. Гонконг мәселесі бойынша Қытаймен ресми келіссөздер басталар алдында Парламент британдық ұлттық заңнамаға маңызды өзгерістер енгізді – 1981 жылғы британдық ұлттық заң. Бұл заң қабылданғанға дейін Ұлыбритания империясының барлық азаматтары (Гонконг тұрғындары да оның ішінде) бірдей ұлттыққа ие болды. 1962 жылға дейін Ұлыбритания және оның отарларының азаматтары Ұлыбританияға еркін кіріп, тұруға құқылы болды, бірақ ақ емес иммигранттарға жүйелі түрде кедергі келтірілді. 1962 жылдан 1971 жылға дейін Парламент деколонизация кезеңінде британдық колониялар мен басқа да Достастық елдерінен иммиграцияны біртіндеп шектеді, осы кезде Ұлыбритания аралдарының шегінен тыс жерлерден келген британдық поддандыларға Ұлыбританияға кіргенде иммиграциялық бақылау енгізілді. 1981 жылғы заң британдық поддандыларды олардың тегі мен туған жеріне сәйкес түрлі ұлттық топтарға жіктеді, ал Гонконгтағы британдық поддандылардың басым көпшілігі Гонконгта тұру құқығына ғана ие Британдық тәуелді аумақтардың азаматтарына (БТАА) айналды. Тек британдық азаматтыққа қайта жіктелгендер ғана Біріккен Корольдікте тұруға автоматты құқық алды.

Келіссөздер

1982 жылдың қыркүйегінде ресми келіссөздер басталды. Ұлыбритания премьер-министрі Маргарет Тэтчер мен Гонконг губернаторы Эдвард Юдэ Қытай премьер-министрі Чжао Цзяньмен және ең басты көшбасшы Дэн Сяопинмен кездесу үшін Пекинге келді. Келіссөздердің бастапқы кезеңінде, 1982 жылдың қазанынан 1983 жылдың маусымына дейін, ең негізгі дау егемендік мәселесі болды. Қытай үкіметінің мақсаттары процестің басынан-ақ нақты айқындалды. Қытай 1997 жылы Гонконгқа қатысты егемендік және басқару құқығын қайта иеленбек. Қажет болған жағдайда күш қолдануға дайын болғанмен, аумақтың әлеуметтік-экономикалық жағдайын тұрақтандырып, одан күтілетін экономикалық пайданы барынша арттыруды жөн көрді. Ұсынылған жоспар бойынша, аумақта жергілікті тұрғындар басқаратын арнайы әкімшілік аймақ құрылып, 50 жылға дейін қазіргі үкімет және экономика жүйесі сақталмақ. Бұл жоспарды іске асыру үшін конституциялық негіздер жасалды және қытай тарапы Гонконгтың толыққанды қайтарылуынан кемін қабылдамайтын еді.

1997 жылдан кейінгі егемендік

Пекинге алғашқы сапары барысында Тэтчер Гонконгтың егемендігі үшін британдық шарттардың күшін сақтайтынын мәлімдеді. Британдықтар Жаңа аумақтардың мерзімі ұзартылуын қамтамасыз ете аламыз деп үміттене отырып, келіссөздер бастады. Ұлыбритания Аргентинаға қарсы соғыста Фолкленд аралдарының бақылауын сәтті қорғағанмен, Гонконгтың Қытайдың құрлық бөлігіне жақын орналасқандығы осы аумақты әскери тұрғысынан қорғауды мүмкінсіз етті. Кейін Тэтчер Денг оған тікелей: "Мен бүгін түстен кейін кіріп, барлығын алып кете аламын" дегенін айтты, ал ол оған: "Мен сені тоқтатуға ештеңе жасай алмаймын, бірақ әлемнің бәрі Қытайдың қандай ел екенін біліп қоятын болады" деп жауап берді. Қытай тарапы Гонконгты Ұлыбританияға өткізген 19 ғасырдың тең емес шарттарымен байланысты емес екенін айтып, егемендік құқықтарын мойындауға қарсылық көрсетті. Егер екі тарап Нанкин және Пекин шартының міндетті күші туралы келісімге келгенімен де, колонияның жерінің көп бөлігі Жаңа аумақтардың мерзімі біткеннен кейін Қытайға қайтарылатын еді. Өйткені аумақтың өнеркәсібінің басым бөлігі сол жерде дамығандықтан, жалға алынған аумақты бөліп, колонияның тек сол бөлігін Қытайға қайтару экономикалық және логистикалық жағынан орынсыз еді. Британия бүкіл аумаққа билігінен бас тартуға келіскенше келіссөздер тоқтап тұрды.

Британдықтардың әкімшілік мерзімін ұзарту әрекеті

Келіссөздердің екінші кезеңінде британдықтар 1997 жылдан кейін Гонконгтағы өз әкімшілігін ұзарту үшін, Қытайдың егемендігін мойындау шартымен келіссөздер жүргізуге тырысты. Бірақ Қытай тарапы бұл ұсынысты қайта-қайта қабылдамай, қанағаттандырылмады. Келіссөздердің тоқтап қалуы инвесторлардың сенімін төмендетіп, жергілікті жылжымайтын мүліктің бағасының күрт құлдырауына алып келді. Бұл 1983 жылдың қыркүйек айындағы «Қара сенбіде» Гонконг долларының құнының құлдырауымен аяқталды. Аталған келіссөздер Гонконг халқының ешқандай нақты үлесіз, толығымен жүргізілді. Процесс басталғанда британдық шенеуніктер Гонконгтың Ұлыбритания және Қытаймен бірге келіссөздерге қатысу сценариін «үш аяқты орындыққа» теңеді. Қытай үкіметі бұл идеяны жоққа шығарып, ол Гонконг халқының мүддесін білдіретінін мәлімдеді. Жергілікті тұрғындар Қытай билігіне өткізілу перспективасынан қорқып, Гонконгтың британдық аумақ болып қалуын мүше көпшілік қалаған. Сол кездегі сауалнамалар көрсеткендей, тұрғындардың 85 пайызы осы пікірді қолдады. Сыртқы істер министрлігі Қытай тарапының қатты қарсылығы мен мәселенің күрделілігін халыққа түсіндірудің қиындығына байланысты, колонияның болашағы бойынша жалпы референдум өткізуден бас тартты. Атқарушы және Заң шығарушы кеңестердің бейресми мүшелері британдық келіссөзшілерден әкімшілікті мүмкіндігінше ұзартуды талап етуді бірнеше рет өтінді, бірақ олар сәттілікке жете алмады. 1983 жылдың қарашасына қарай британдықтар 1997 жылдан кейін Гонконгқа билік ете алмайтындарын мойындады.

Азаматтық және бірлескен байланыс тобы

1984 жылғы келіссөздер ұлттық мәселелерге және Бірлескен байланыс тобының рөліне бағытталды. Британдық келіссөзшілер мен Гонконгтың атқарушы кеңесінің мүшелері Гонконг тұрғындарының егемендік берілгеннен кейін Британдық тәуелді аумақтардың азаматтары (БТТҚ) мәртебесін сақтап қалуын қамтамасыз етуді көздеді, бірақ қытай тарапы бұған келіспеді және тіпті БТТҚ мәртебесін беруді дереу тоқтатуды талап етті. Британ Парламентінде 1997 жылдан кейін екі буынға дейін балаларына берілуі мүмкін британдық теңізден тыс азаматтығын барлық тұрғындарға беру туралы пікірталастар болғанымен, бұл іске асырылмады. Оның орнына Бірлескен декларацияда жаңа мәртебе құру қарастырылды. Қытай бастапқыда Бірлескен байланыс тобының Гонконгты басқарудың ауысу кезеңінде, тапсыру күніне дейін қадағалау комитеті ретінде жұмыс істеуін қалаған. Губернатор Юдэ мен Атқарушы кеңес мүшелерінің қысымымен, топтың өкілеттігі тек кеңес берумен шектелді. Келісімнің мәтіні мен қосымшаларын әзірлеу үшін 1984 жылдың маусым айында екіжақты жұмыс тобы құрылды. Бұл жұмыс үш айда аяқталды және 1984 жылдың 26 қыркүйегінде Бірлескен декларацияның жобасы Қытайдағы британдық елшісі Ричард Эванс пен Қытайдың сыртқы істер вице-министрі Чжоу Нань қол қойды. Соңғы нұсқасы 1984 жылдың 19 желтоқсанында Пекиндегі Халық Ұлы залында премьер-министр Тэтчер мен премьер-министр Чжао қол қойды. Келісім 1985 жылдың 27 мамырында ратификация құжаттары алмасылған кезде күшіне енді және екі үкімет 1985 жылдың 12 маусымында Біріккен Ұлттар Ұйымында тіркеді.

Мазмұны

Бірлескен декларация негізгі мәтіннен, I қосымшадан – Қытай үкіметінің Гонконгқа қатысты негізгі саясатын егжей-тегжейлі баяндайтын, II қосымшадан – Қытай-Британия бірлескен байланыс тобының жоспарларына қатысты, III қосымшадан – отарлық үкімет берген жер жалға алу шарттарын қорғау туралы түсіндірмелерден, сондай-ақ әр тараптан келген екі меморандумнан – жергілікті тұрғындарға арналған өтпелі кезеңдегі азаматтық мәселелерді реттеу шараларынан тұрады.

Негізгі мәтін

Келісімнің негізгі мәтінінде Қытай үкіметі 1997 жылдың 1 шілдесінде Гонконгтың бүкіл аумағына (Гонконг аралы мен Коулун түбегіндегі берілген аумақтар, сондай-ақ жалға алынған Жаңа аумақтар) өзінің егемендігін қайтадан жүзеге асыру ниеті туралы жариялады, ал Ұлыбритания үкіметі сол күні аумақтың бақылауын беруге келісті. Қытай қайтарылған аумақты басқарудың негізгі саясатын мәлімдеді; ол жергілікті істерді басқаруда дербес болатын арнайы әкімшілік аймағын құруды көздеді. Экономикалық, әлеуметтік, басқару және құқықтық жүйелер отарлық басқару кезінде болған күйінде негізінен өзгеріссіз қала береді. Гонконг капиталдың еркін ағынымен жеке кедендік аумақ болып қала береді. Егемендік берілгеннен кейін азаматтық және меншік құқықтары қорғалатын болады. Келісім күшіне енген күннен бастап 1997 жылғы 30 маусымға дейінгі кезеңде Ұлыбритания Гонконгтың экономикалық өркендеуі мен әлеуметтік тұрақтылығын сақтау мақсатында Гонконгты басқаруға жауапкер болады.

I қосымша: Гонконг үшін Қытайдың негізгі саясаты

Келісімнің бірінші қосымшасында Қытай үкіметінің Гонконгқа қатысты негізгі саясаты егжей-тегжейлі баяндалған. І қосымшада 14 саясат тізімделген, олар басқаруды тапсырғаннан кейінгі үкіметтің құрылуы үшін құрылымдық негіз құрайды. Бірлескен декларацияның осы бөлігінде егемендікті беру арқылы экономикалық және әкімшілік үзіліссіздік қамтамасыз етіледі. Атқарушы, заңнамалық және сот биліктері орталық үкімет тарапынан арнайы әкімшілік аймаққа беріледі, оған қорғаныс және дипломатиялық істерден басқа барлық салаларда осы биліктерді жүзеге асыруда "жоғары дәрежеде автономия" беріледі. Аймақ шетел мемлекеттерімен жеке экономикалық және мәдени қарым-қатынастарды сақтау мүмкіндігіне ие. Қытай материгіндегідей социализм Гонконгқа таратылмайды және аумақтың капиталистік экономикасы мен оның тұрғындарының азаматтық бостандықтары (сөз, жиналыс және дін бостандығы сияқты) 50 жылға сақталады және өзгеріссіз қалады. Аумаққа жеке қаржы нарығын сақтауға рұқсат беріледі; Гонконг доллары аймақтық валюта болып қала береді. Азаматтық авиация және теңіз тасымалы салаларында Гонконг материктен бөлек қалпында қалады. Білім беру және қоғамдық тәртіпті сақтау аймақтық үкіметтің жауапкершілігінде болады. Гонконгта тұру құқығы және көші-қон мәселелері Қытай материгінен бөлек болып қалады, және аймақ өз паспортында берілуі мүмкін. Бұл саясаттардың барлығы Гонконгтың Негізгі Заңында егжей-тегжейлі сипатталады, ол жаңа арнайы әкімшілік аймақтың жұмыс істеуін қамтамасыз ететін құрылымды белгілейді.

II қосымша: Қытай-Британия бірлескен байланыс тобы

Келісімнің екінші қосымшасында Қытай-Британия бірлескен байланыс тобы құрылуы көзделген, ол екі үкіметтің дипломаттарынан тұратын болады. Бұл топ Бірлескен Декларацияны іске асыру және үкіметтің келісімді түрде ауысуын жеңілдету үшін үздіксіз диалогты қамтамасыз етуге арналған. Бұл топ екі тарап арасындағы тығыз байланыс арнасы ретінде ғана қарастырылды және аумақты басқаруға қатысу немесе бақылаулау құқығына ие болған жоқ. Бірлескен байланыс тобы құрылғаннан бастап егемендік беру кезеңі аралығында екі нақты мақсатқа ие болды. Осы кезеңнің бірінші жартысында ол Гонконгтың жеке кедендік аумақ мәртебесін сақтау және оның халықаралық құқықтары мен міндеттемелерінің сабақтастығын қамтамасыз ету үшін қажетті шараларды қарастыратын болды. Екінші жартысында, 1997 жылғы ауысуды табысты жүзеге асыру үшін қажетті шараларды қарастырып, сондай-ақ, келесі аймақтық үкіметке басқа елдермен және халықаралық ұйымдармен экономикалық және мәдени мақсатта қарым-қатынас орнатуға және келісімдер жасасуға көмектесетін болды. Бұл топтың өкілеттігі 2000 жылдың 1 қаңтарында тоқтатылды.

III қосымша: Жерді жалға алу

Келісімнің үшінші қосымшасы Гонконгтың отарлық үкіметі берген жерді жалға алу шарттарының күшінде болуымен айналысты. Барлық қолданыстағы жерді жалға алу шарттары жерді беруден кейінгі Әкімшілік тарапынан мойындала береді. 1997 жылғы 30 маусымға дейін мерзімі біткен және жаңару опциясы жоқ барлық жалға алу мерзімдері 2047 жылғы 30 маусымнан кешіктірілмей ұзартылуы мүмкін. Келісім күшіне енгеннен кейін отарлық үкімет берген жаңа жалға алулар 2047 жылдан аспауы тиіс және тұрғын үй мақсатынан басқа мақсаттар үшін үкімет шартқа келісе алатын жердің жалпы көлемі бойынша жылдық 50 гектарлық шектеуге бағынды. Осы қосымшаны жүзеге асыруды қадағалау үшін Ұлыбритания және Қытай үкіметтерінен тең өкілдерден тұратын Жер комиссиясы құрылды, бұл 1997 жылы егемендік берілгенге дейін жалғасты.

Азаматтық туралы меморандумдар

Келісімге қоса берілген меморандумда жергілікті тұрғындар үшін азаматтыққа өтудің шарттары қарастырылған, оның ішінде гонконгтықтар үшін Ұлыбританияда тұру құқығын бермейтін жаңа азаматтық құрылатындығы айтылған. Гонконгқа қатысты 1985 жылғы заң осы талапты орындау үшін британдық (Overseas) мәртебесін енгізді. Гонконгпен байланысы бар Британдық тәуелді аумақтардың барлық азаматтары (BDTC) 1997 жылғы беру күнінде осы мәртебеден айырылатын болды. Этникалық қытай гонконгтықтары қытай азаматтарына айналды және тапсыру алдында BN(O) ретінде тіркелген жағдайда ғана британдық азаматтығын сақтай алатын болды. Олар тапсырудан кейін халықаралық саяхаттар үшін британдық паспорттарды пайдалануға рұқсат алғанмен, этникалық қытай BN(O) азаматтарына Гонконг Ерекше Әкімшілік Аймағында (ХЭАА) немесе Қытай аумағының басқа бөліктерінде британдық консулдық қорғау алуға тыйым салынды. Этникалық қытай емес, BN(O) ретінде тіркелмеген және сол күні азаматтығы жоқ тұрғындар автоматты түрде британдық теңіз азаматтары болып есептелді. Кейбір саяси сарапшылар келісімге жетудің маңыздылығын атап өтті, себебі келісім болмаған жағдайда 1980 жылдары Гонконг экономикасы құлдырап кетуі мүмкін деген қауіп болды. Жаңа аумақтардағы жерді пайдалану мәселесі де қиындықтарды күшейтті. Гонконгтың болашағы туралы талқылаулар 1970 жылдардың соңында басталғанмен, Бірлескен Декларацияның соңғы мерзімі геосаяси қажеттіліктерден гөрі мүліктік және экономикалық факторларға байланысты болды. Қытайлық тарап Заң шығару кеңесі сайлауларына қатысты британдық демократиялық реформаларды кері қайтарғанмен, аймақтың басқаруында айтарлық өзгеріс болған жоқ. Корольдік қолдауы бар көптеген ұйымдар тапсыруға дейін бұл қолдаудан бас тартқанмен, атауларын өзгертуге қатаң талап қойылған жоқ; Корольдік Гонконг Яхта клубы және Корольдік Азия қоғамының Гонконгтағы филиалы өздерінің аттарында "Корольдік" префиксін сақтап қалды. Колониялық дәуірдегі көше аттары мен пошта жәшіктеріндегі корольдік белгілері үкімет тарапынан белсенді түрде алынып тасталған жоқ және өзгеріссіз қалды. 1997 жылғы Азия қаржы дағдарысынан кейін Гонконгқа қатысты шаралар Қытайдың орталық үкіметімен толық ынтымақтастықта қабылданды. Бұл Қытай үкіметінің не істеу керектігін диктаттап бергені дегенді білдірмейді, демек, Декларацияның қағидалары сақталды. Осы автономияға қарамастан, Гонконг Ерекше Әкімшілік Аймағының үкіметі кейде Орталық Қытай үкіметінен араласуды сұрады. Мысалы, 1999 жылы ХЭАА үкіметі Қытайдың Мемлекеттік кеңесінен Негізгі заңның бір ережені түсіндіру үшін Ұлттық халық конгресінің тұрақты комитетіне жүгінуді сұрады. Гонконгтың соңғы сатыдағы сотының алғашқы шешімі ХЭАА үкіметі үшін қиындық тудырды, себебі ол 1,6 миллионға дейін материктік иммигранттардың Гонконгқа кіруіне мүмкіндік беретін еді. Қытай билігі бұған келісіп, Гонконг сотының шешімі жойылды, нәтижесінде иммиграция тоқтатылды. Материктік үкімет тарапынан да қысымдар байқалды, мысалы, 2000 жылы тәуелсіздікке ұмтылған Чэнь Шуй Бьян Тайвань президенті болып сайланғаннан кейін Гонконгтағы жоғары лауазымды шенеунік журналистерге бұл жаңалықты жарияламауды ескертті. Тағы бір жоғары лауазымды шенеунік кәсіпкерлерге тәуелсіздік жақтастарымен бизнес жасамауға кеңес берді. Ұлттық халық конгресінің тұрақты комитетінің төрағасы Ву Бангго 2007 жылы Пекинде өткен конференцияда "Гонконгтың айтарлықтай автономиясы бар, өйткені орталық үкімет осы автономияны беруді жөн санады" деді.

Келісімнің жалғасуы туралы дау

Қытай мен Гонконг үкіметтері 2014 жылдан бері Бірлескен декларацияның егемендік берілгеннен кейін құқықтық күшін жойғанын және орталық үкіметтің негізгі саясатының құжатта баяндалғандай, біржақты мәлімдеме екенін жариялады. Бұл мәлімдемелер, Гонконгтағы орталық үкімет Бірлескен декларацияның аясында міндеттеме берген 50 жылдық өзгеріссіз саясатқа тікелей қайшы келеді. Бұрынғы Заң шығару кеңесінің төрағасы және тұрақты комитет мүшесі Рита Фан, Біріккен Корольдіктің Бірлескен декларацияны іске асыру бойынша бақылау жауапкершілігі 2000 жылы Қытай-Британия бірлескен байланыс тобы таратылғаннан кейін тоқтағанын мәлімдеді. Ұлыбритания, АҚШ және G7 Бірлескен декларацияның жарамды және күшінде екенін сақтайды. Сыртқы істер министрлігі 2015 жылғы «Коузвей Бей» кітаптарының жоғалуын, 2020 жылғы Гонконгтың ұлттық қауіпсіздік заңының қабылдануын, 2020 жылғы оппозициялық Заң шығару кеңесіне кандидаттардың құқықтан айырылуын және 2021 жылғы сайлау реформасын келісімнің ауыр бұзушылықтары деп атады. 2021 жылдан бері Ұлыбритания Қытайдың Бірлескен декларацияны орындамауы күйінде екенін санайды. Қытай Бірлескен декларацияны бұзу туралы айыптауларды шетелдік араласу және неоколонистік әрекеттер деп есептейді, ал Гонконг мәселелерін өз ішкі істерінің бөлігі деп қарастырады. Қытай Сыртқы істер министрлігінің өкілдері 1997 жылы Гонконгты тапсырғаннан кейін Ұлыбританияның Гонконгқа бақылау билігі жоқ екенін және келісім-шарттың күшін жойған тарихи құжат екенін бірнеше рет мәлімдеді. Орталық үкіметтің аймақтық өкілдігі, Гонконг байланыс кеңсесі, 2020 жылдың сәуірінде жергілікті істерге материктік үкіметтің араласуына қатысты Негізгі заңның шектеулерінен босатылғанын жариялады. Қытайдың 2020 жылы Гонконгқа ұлттық қауіпсіздік заңнамасын енгізгеннен кейін Ұлыбритания тұру құқығын кеңейтті және Гонконг тұрғындары үшін британдық ұлттық (оверсиз) мәртебесіне ие азаматтыққа жаңа жол ашты. Қытай үкіметі бұл өзгерісті «ауыр араласу» деп сынап, 2021 жылы BN(O) паспорттарын жарамды саяхат құжаты ретінде танудан бас тартты. АҚШ ұлттық қауіпсіздік заңына жауап ретінде Гонконг автономиялық заңын қабылдады және АҚШ Мемлекеттік және Қаржы департаменттері Бірлескен декларацияны бұзуға материалдық үлес қосқан деп таныған 34 адамға экономикалық санкциялар салды. Санкцияланғандар тізіміне Гонконгтың бас атқарушысы Кэрри Лам, Гонконг үкіметінің басқа да лауазымды тұлғалары және Ұлттық халық конгресінің тұрақты комитетінің мүшелері кірді. 2024 жылдың наурыз айында Гонконгтағы Пекинге лоялды Заң шығару кеңесі 23-бапты жеделдетіп қабылдады, бұл сыртқы араласу және бүлік сияқты жаңа қылмыстар үшін өмір бойына бас бостандығынан айыру сияқты қатал жазаларды енгізетін жаңа қауіпсіздік заңы. Сынаушылар бұл заң Бірлескен декларацияда бекітілген азаматтық бостандықтарды одан әрі шектеуге бағытталған деп мәлімдейді.