Кіріспе

Британдық солдат және нацистік көзқарасты қолдаушы (1909–1966)

Бейли Стюарт Бедфорд мектебінде және Британия Корольдік теңіз академиясында оқыды, содан кейін Sandhurst Корольдік әскери академиясына курсант стипендиясы бойынша қабылданды. Ол онда король Георг V-нің кіші ұлы, принц Генридің жеке көмекшісі болды.

1929 жылдың қаңтар айында, бітіруге аздай қалғанда, ол өзінің тегін Райттан Бейли Стюартқа өзгертіп, жоғары шенді офицерлер өзін кемсітеді деп ойлаған болуы мүмкін. Ол үздік түлектердің қатарында оншы орынды иеленді және 1929 жылдың ақпанында Сифорт Хайленд полкінде субальтер болып қызметке тағайындалды, бірақ көп ұзамай әскерлік өмірден көңілі тоймады. 1929 жылы Бейли Стюарт Үндістандағы Сифорт полкінің екінші батальонына жіберілді. 1930 жылы Солтүстік-Батыс шекарасында әрекетке қатысты, онда ол африд тайпасының зиратынан жергілікті туды алып тастағаны үшін рота командирінен сөгіс алды, бұл жергілікті тайпа өкілдерімен қарым-қатынасты шиеленістірді. Кейін ол жоғары шенді офицердің бұйрығымен туды орнына қайта іліп қойды. Сол науқан үшін медаль бекітілді, бірақ Бейли Стюарт оны алмады. Ол 1931 жылдың басында Англияға оралды, себебі Корольдік әскери қызмет корпусына ауысуға өтініш берген еді.

Шымкенттік карьерасы

1932 жылдың тамызында британдық қауіпсіздік қызметі, MI5, Берлинде өзін британдық армия офицері деп таныстырған бір адамның Германияның соғыс министрлігінде қабылдауға тырысқанын білді. Британияның Берлиндегі елшілігі бұл адамды Норман Бейли Стюарт деп анықтады. MI5-тің майоры Уильям Хинчли Кук тергеуді бастады. 1933 жылдың қаңтарында Бейли Стюартқа жиналған дәлелдерді көрсетіп, Германиядағы байланысы туралы ақпарат бергені үшін әскерден тыныш түрде кетіп қалу мүмкіндігін ұсынды. Ол осы ұсыныстан бас тартқандықтан, Ресми құпиялар туралы заңға қарсы қылмыс жасады. Ол Германиядағы "Герр Обстқа" жазған хатында өзінің қиын жағдайын сипаттап, оны адъютантына жіберуге берді. Бірақ адъютант оны майор Хинчли Кукке тапсырды. 1933 жылдың 20 наурызында Бейли Стюарт Лондон мұнарасына жеткізілді, билік бұл орынды Лондонның ең жасырын әскери орны деп есептеді, және оны сол жерде ұстау істі жұртшылықтан жасыруға көмектеседі деп ойлады. Престижді полктің офицеріне, бұрын-соңды болмаған тыңшылық айыптары тағылып, әйгілі Лондон мұнарасында ұсталғаны туралы хабар тез арада баспасөздің назарына ілікті. Бейли Стюарттың әскери трибуналы Челси казармасында өтті және 20 наурызда басталды. Шетелдік державаға әскери құпияларды сатқаны үшін Ресми құпиялар туралы заң бойынша он айып тағылды. Бейли Стюарт барлық айыптаулар бойынша өзін кінәлі емес деп мәлімдеді. Штаб-колледж емтихандарына дайындалып оқитынын желеу етіп, ол Альдершот әскери кітапханасынан тәжірибелік танк, Vickers A1E1 Independent-тің техникалық сипаттамаларын және суреттерін, сондай-ақ жаңа автоматты мылтықты және танк және бронеавтомобиль бөлімшелерінің ұйымдастырылуы туралы жазбаларды алды. Бейли Стюарт өзіне тағылған он айыптың жетісі бойынша кінәлі деп танылды және қызметтен шығарылып, бес жылға бас бостандығынан айырылды. Одан кейін, Вормвуд Скрабста ұсталғанда, MI5 офицері оны тағы да сұраққа алып, ол "Герр Обст" деп атаған адамының майор Мюллердің кодолық аты болғанын айтты ("Мюллер" де кодолық атау болуы мүмкін). Мари Луиза оның бақылаушысының ойлап тапқан образы ғана еді. Бейли Стюарттың кодолық аты Поирет (кішкентай алмұрт) болды. Бұл және Мари Луиза (алмұрттың бір түрі) Мюллермен хат алмасуды жасыру үшін қолданылған есімдер еді. Мюллердің кодолық аты, Обст, неміс тілінде "жеміс" деген мағынаны білдіреді. Бейли Стюарт 1937 жылдың 20 қаңтарында Мейдстоун түрмесінен босатылды.

Германияның ынтымақтастығы

1937 жылдың тамызында, түрмеден босатылғаннан кейін сегіз ай өткен соң, Бейли Стюарт Венаға көшіп келді, онда ол австриялық азаматтыққа өтініш берді, бірақ тұру талаптарына сай келмегендіктен одан бас тартты. 1938 жылдың ақпанында Курт Шушниг басқаратын австриялық үкімет оны нацистік агент деп күдіктендіріп, Австриядан кетуге үш апта уақыт берді. Бейли Стюарт кім екенін білгеннен кейін Венадағы британ елшілігінің қызметкерлері оған көмектесуден бас тартты. Ұлыбритания Германияға соғыс жариялағанға бір апта бұрын Бейли Стюарт «Germany Calling» ағылшын тіліндегі бағдарламасында нацистік жаңалықтарды оқып, алғашқы хабарлама жасады. Осы хабарламаны Бейли Стюарт жасады деген болжам бар, ол «Daily Express» газетінің радио сыншысы Джона Баррингтонды «Хау-Хау» деген лақап атауға итермеледі. Бұл лақап Бейли Стюарттың аристократтық сөйлеу әдебіне сілтеме болуы мүмкін, бірақ Вольф Миттлер одан да ықтимал деп саналады. Кейін Уильям Джойс нацистік үгіт таратушысы болғанда, Баррингтон оған «Лорд Хау-Хау» деген атақ қосты, өйткені хабаршының нақты кім екені белгісіз болды. Бейли Стюартқа тағы бір лақап есім – «Зұлым Сэм» болды. 1939 жылдың қыркүйек айының соңында радио басшыларына Джойс, бастапқыда Бейли Стюарттың көмекшісі болған, одан тиімдірек екені анық болды. Бейли Стюарт, өзі оқыған материалдардан көңілі тоңғандықтан, 1939 жылдың желтоқсанында соңғы хабарламасынан кейін жұмыстан босатылды. Ол Берлинде неміс Сыртқы істер министрлігіне аудармашы болып жұмыс істеді және Берлин университетінде ағылшын тілінен дәріс берді. 1940 жылдың басында ол неміс азаматтығын алды. 1942 жылдың басында Бейли Стюарт «Лансер» деген атпен радиоға қайта оралды. Ол «Reichsrundfunk» және «Radio Luxembourg» станцияларында бірнеше хабарлама жасады. Ол өзінен талап етілген айқын үгіт материалдарынан қашуға тырысты. Ол Лалле Андерсен одақтас әскерлеріне үгіт ретінде орындаған «Lili Marleen» әнінің сөздерін ағылшын тіліне аударды, бірақ одақтастар да осы әнді өздері пайдаланды. 1944 жылы Бейли Стюарт медициналық емделу үшін Венаға жіберілді, ол 1945 жылы Алтаусседе «шамушадан жасалған шорты, кестеленген иық тіреуі және орманшының күртесі» киген күйінде тұтқындалды және сатқындық айыптарымен Ұлыбританияға жіберілді.

Соғыстан кейінгі

Бейли Стюарт өлім жазасынан тек қана Бас прокурор Хартли Шоукросс оны жоғарыдан сатушылық қылмысымен соттау мүмкін емес деп ойлағандықтан құтылды, себебі ол неміс азаматтығына ие болған. Оның орнына, оны "жауға көмектесуге мүмкіндік беретін әрекет жасады" деген жеңіл қылмыспен соттауға шешім қабылдады. Қауіпсіздік қызметі (МИ5) оны Германияның кеңестік оккупациялық аймағына жіберуге тырысты, онда "әлсіз заңдық теріс пікірлерге" орын болмас еді. Ирландияда ол үйленіп, Дублиннің Рахени қалашығында қоныстанды. 1966 жылдың маусым айында Хармонстаундағы пабта құлап, жүрек талмасынан қайтыс болғанға дейін оның екі баласы болды. Ол қайтыс болған кезде Джон Мёрдокпен бірлесіп жазған өмірбаянын аяқтаған еді. Бұл кітап 1967 жылы, оның өлімінен кейін жарық көрді.