Кіріспе

Ағылшын социалистік саясаткері Альберт Виктор Грейсон (5 қыркүйек 1881 жылы туған, 28 қыркүйек 1920 жылы із-түссіз жоғалған) – 20-шы ғасырдың басындағы ағылшын социалистік саясаткері. 1907 жылдан 1910 жылға дейін Тәуелсіз Еңбек партиясынан Парламент депутаты болған Грейсон Кольн аңғарындағы сенсациялық қосымша сайлаудағы жеңісімен және 1920 жылы себепсіз жоғалуымен көзге түседі.

Алғашқы жылдар

Альберт Виктор Грейсон Ливерпульде, Йоркширдің ағаш шебері Уильям Грейсон мен шотландтық Элизабет Крейгтің жетінші ұлы ретінде дүниеге келді. Ол Бутльде инженерлік шәкірт болды. 1913 жылы Грейсон туралы жазған «Правда» газетіндегі британдық радикалды саясатқа арналған мақаласында Владимир Ленин Грейсонды «өте жалынды социалист, бірақ принциптері мықты емес және сөздерге құмар» деп атап өтті. Грейсон Парламентке сирек қатысып, ішімдікке әуес болып, проблема дамыта бастады. 1910 жылғы қаңтардағы жалпы сайлауда орыннан айырылғаннан кейін, тіпті 1910 жылғы желтоқсанда Кеннингтон округінен үміткер ретінде тіркелгенде де, ақшасын қайта алмады. Ол дәріс сапарларын жалғастырды, бірақ 1913 жылы психикалық күйзеліске ұшырады және 1914 жылдың тамызында 496 фунт стерлинг қарызымен банкрот деп жарияланды. Кейін Грейсон көптеген солшыл әріптестерін Ұлыбританияның Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуын қолдауымен және шешендік өнерін солдаттарды әскери қызметке шақыруға жұмсауымен ренжітті. 1916 жылы ол Жаңа Зеландия армиясына қосылып, қысқа ғана уақыт қызмет етті және келесі жылы Батыс майданында жарақаттанды. Соғыстан кейін Грейсон саяси мансабын қайта жандандыруға тырысты.

Жеке өмір

Грейсонның өмірінің басында, ол Мерсисайд социалисті Гарри Доусонмен ұзаққа созылған қарым-қатынаста болды. Доусонға жазған махаббат хаттарының бірінде ол: "Мен сені әрқашан бұрынғыдай жақсы көремін, сондай құштарлықпен, жалынмен және терең сезіммен" деп жазды. 1912 жылы Грейсон жігітше келбетті жас актриса Рут Найтингейлге үйленді, олардан қызы дүниеге келді. Неке бақытсыз болды, ал Рут бала туғанда қайтыс болды.

Құрметтер туралы аңыз

1918 жылы Арнайы бөлімнің басшысы сер Базиль Томсон, Грейсонды бақылау үшін Маунди Грегориді сұрады, өйткені ол Ресейдің жаңа коммунистік үкіметіне немесе Ирландия Республикалық Армиясына агенттік қызмет етіп жүр деп күдіктенді. Грейсон Грегоридің өзін бақылап отырғанын анықтады және бірнеше маңызды достарының көмегімен премьер-министр Дэвид Ллойд Джордж Грегориді саяси наградаларды сату үшін пайдаланып жатқанын білді. Ливерпульде өткен қоғамдық жиын кезінде Грейсон Ллойд Джоржды 10 000-нан 40 000 фунтқа дейін награда сатуда айыптады. Ол: «Бұл награда сату – ұлттық дақ. Оның іздері 10 Даунинг-стритке және Уайтхоллде кеңсесі бар монокль тағып жүретін сәулетті кісіге дейін жетеді. Мен осы кісіні білемін, бір күні оның есімін айтамын» деді. Грейсонның «монокль тағып жүретін сәулетті кісі» деген сөздері Грегориге оның жария болып қалу қаупі бар екенін ескертті. 1920 жылдың қыркүйек айының басында Грейсон Страндта ұрып-сапалалды. Бұл, әдетте, оны қорқыту мақсатымен жасалған болуы мүмкін, бірақ ол бұрыс жүйенің артында тұрған адамды ашумен жалғастырды.

Жоғалу

1920 жылға қарай Грейсон Пикадиллидегі қымбат бөлмелерде тұрып жатқан, бірақ ол журналистикадан сирек жарияланатын материалдары арқылы аз ғана табыс табатын. Биограф Дэвид Кларк Грейсонның социалистер мен кәсіподақтардың наразылығына ұшырағанын ескере, ол өмірін сәнді өткезу үшін шантажға барыпты деген пікірде. 1920 жылдың 28 қыркүйегінде Грейсон достарымен ішіп отырғанда телефон қоңырауы алады. Ол достарына Лестер алаңындағы «Квинс» қонақ үйіне баруға тиіс екенін және жақын арада қайтатынын айтады. Бірақ ол қайтып оралмайды. Флемуэлл 1920 жылдың 28 қыркүйегінде өзен жағасындағы үйге (No 6, The Island, Thames Ditton) екі адам кіретінін көреді. Флемуэлл Грейсонды білген, соғысқа дейін оның портретін салған, бірақ Грейсонның жоғалып кеткені туралы бірнеше айдан кейін ғана хабарланғандықтан, сол кезде бұл оқиғаның маңыздылығын түсінбеген. 1960 жылдары жүргізілген тергеу Грейсон кірген үйдің Грегориге тиесілі екенін анықтады. Эндрю Куктың зерттеулері МакКормик бұл оқиғаны құрап ойлап тапқанын көрсетеді. Грейсонды сыбайлас жемқорлық туралы куәлік беруіне жол бермеу үшін өлтірген деген болжам бар. Дэвид Г. Кларктың толыққанды өмірбаянында ол 1950 жылдарға дейін жаңа есіммен тірі қалған болуы мүмкін екені айтылады. Кларк Грейсонға құрмет көрсету ісіндегі жанжалды жасыру үшін пара берілгенін және жаңа жеке басын жасауға бұйрық берілгенін санайды.