Кіріспе
XVII ғасырдағы орыс зерттеушісі Ерофей Павлович Хабаров Святитский (Ерофей Павлович Хабаров Святитский; 1603 – 1671 жылдан кейін), орыс кәсіпкері және авантюристі, ең алдымен Амур өңірін зерттеуімен және Ресей үшін осы аймақты отарлауға жасаған әрекеттерімен танымал. Қосымша мағлұматтар: Орыс-Маньчжур шекаралық қақтығыстары. Ірі ресейлік Хабаровск қаласы, сондай-ақ Амур облысындағы Транс-Сибір теміржолында орналасқан шағын Ерофей Павлович қаласы мен теміржол станциясы оның есімін иеленеді. 1963 жылы салынған «Ледокол 5» мұзжарғыш кемесі 1966 жылы Ерофей Хабаров деп қайта аталды. Солтүстік Еуропалық Ресейдегі Великий Устюг аймағында дүниеге келген Хабаров, Солвичегодскідегі Строгановтардың тұз зауытында басқарушы болып жұмыс істеді. 1625 жылы Хабаров Тобольсктен Мангазеяға теңіз жолымен сапар жасады. Ол үш жылдан кейін экспедициясымен қаладан аттанып, Хета өзеніне (Таймырдың шығыс бөлігіне) жетті. 1630 жылы Хабаров Мангазеядан Тобольскке сапарға қатысты. 1632–1641 жылдары ол Лена өзеніне жетіп, Кута және Киренга өзендерінің құйылыс жерлерінде Лена бойында тұз зауыты бар шаруашылық қонысын құрды. Қазір оның ұрпақтары Ставропольде тұрады.
Yerofey Pavlovich Khabarov Svyatitsky (Ерофей Павлович Хабаров Святитский; 1603 – after 1671), was a Russian entrepreneur and adventurer, best known for his exploring the Amur river region and his attempts to colonize the area for Russia. For background, see Russian–Manchu border conflicts. The major Russian city of Khabarovsk, and the small town and railway station Yerofey Pavlovich (located on the Trans Siberian railroad in Amur Oblast) bear his name. The 1963 built icebreaker Ledokol 5 was renamed Yerofey Khabarov in 1966. A native of the Veliky Ustyug area in the northern European Russia, Khabarov was a manager for the Stroganovs at the saltworks in Solvychegodsk. In 1625, Khabarov sailed from Tobolsk to Mangazeya. , He left the town with his expedition three years later and reached the Kheta River (eastern part of Taimyr). In 1630, Khabarov took part in a voyage from Mangazeya to Tobolsk. In 1632–1641, he reached the Lena River and founded a farming settlement with saltworks along the Lena at the mouths of the Kuta and Kirenga Rivers. Now his descendants live in Stavropol.
Бірінші экспедиция 1649 50
1649 жылы Василий Поярковтан (1643-1646) кейін Амурды зерттеген екінші орыс болды. Поярковтың Алдан өзенімен жоғары қарай бату жолы тым қиын болғандықтан пайдалы емес еді. Хабаров кейде Витим өзені арқылы Амурға жетуге тырысты. 1647 жылы Олюкма өзенінен Якутскіге аңшы оралып, бұл өзеннің Амурға алып баратынын хабарлады. 1649 жылдың көктемінде Хабаров өз қаражатымен Олюкма өзенімен, содан кейін оның саласы Тунгирмен жоғары көтеріліп, Шилка өзеніне дейін жүзіп өтті. 1650 жылдың басында Амурдың жоғарғы ағысына (Даурияға) жеткенде, ол елдің көбінесе бос екенін көрді, себебі казактардың жайлысы олардан бұрын жеткен еді. Жақсы жол тапқаннан кейін, 1650 жылдың мамырында Якутскіге оралып, есеп берді. Ол жерді мақтап, қытайлардың араласу қаупі туралы ескертті және кәсіби әскерлермен үлкен экспедиция ұсынды.
Екінші экспедиция 165053
Мәскеумен байланыс уақытын кешіктіргендіктен, Якутск воеводасы Дмитрий Францбеков тәуелсіз әрекет етуді шешті және Хабаровты үлкен күшпен оңтүстікке жіберді. Воевода Хабаровқа патша әміршісі Алексейдің давр ханзадасы Левкай мен "Принц Богдойға" жазған хаттарын да берді. Францбеков бұл ханзада Богдой тағы бір Сібір әміршісі деп ойлады. Ол шын мәнінде Қытай императоры болды. Хабаров 1650 жылдың күзінде тауларды кесіп өтіп, бұл жолы қарулы қарсылыққа тап болды. Ол Амурдың солтүстік жағалауындағы Альбазин қаласында қыстауға арналған үйлер салды. 1651 жылы маусымда күш-жігер алғаннан кейін, ол Амурдан төмен қарай жолға шықты. Қыркүйекте олар Сунгари өзенінің сағасына жетті. 29 қыркүйекте олар қазіргі Хабаровск қаласының маңындағы Ачанск қаласына жетіп, сол жерде қыстауға шешім қабылдады. 8 қазанда оларға 1000-ға жуық жергілікті адам шабуыл жасады, олар жеңілгеннен кейін маньчжур иелеріне жүгінді. 1652 жылы 24 наурызда 2000 маньчжур мен корейлер артиллериямен қаруланған Нингутадан келіп, Ачанскке шабуыл жасады. Хабаров оларды қалайда жеңді. (Маньчжур генералы Хайзе кейіннен өзінің қабілетсіздігі үшін өлтірілді) 22 сәуірде ол аймақта тағы қанша қытай бар екенін білместен, Амурдан кері қайтты. Бірде ол 6000 қытайлықпен кездеседі, бірақ тұман мен қараңғылық астында оларды айналып өте алады. Ағыстың солтүстігінде ол 117 казакпен кездесті, олар оған көмек ретінде жіберілген еді. Ол тұтқынға алынған адамнан Сунгариде жаңа маньчжур әскері жиналып жатқанын біледі. 1 тамызда ол Зейя өзенінің сағасына жетті. Бұл жерде оның 136 адамы бүлік шығарып, 212 адамы ғана қалады. (Хабаров қыстақтарды салу туралы айтқаннан кейін көтерілісті бірден атап өткендіктен, бұл Зеяда қалып, маньчжур шабуылдарын күтудің ақылға қонымды ма екендігімен байланысты болуы мүмкін.) Зеядан ол Якутск воеводасына ауылдарды өртеу, жерлестерді өлтіру және тұтқындарды азаптау туралы іс жүзінде баяндаған есеп жіберді. Осы кезден бастап ағылшын тіліндегі дереккөздер түсініксіз болып қалады. Олар Зейяда қыстады. 1653 жылдың күзінде Дмитрий Зиновьевтің қол астында 150 күш-жігер пайда болды. Зиновьев билік етуді талап еткен. Хабаров бас тартқан соң, оны тұтқындады. Хабаровтың адамдарының қолдауына ие бола алмай, маньчжурлармен күресудің жолын таппай, Зиновьев және күштің бір бөлігі Амурдан кері шегінді. Онуфрий Степановқа қалғандарды қарауды тапсырды. Хабаров өзінің атағы мен мүлкінен айырылып, он бес айға Мәскеуге сотталу үшін жіберілді. Бір жыл кешіккеннен кейін ол ақталды. Сибірге қайту шартымен оған кіші дворяндық атақ (Илимсктің сын боярсы) берілді. 1658 жылы Сібір кеңсесі Амурға жаңа экспедицияны басқарудан бас тартса, оны темірмен бұғаулауға бұйрық берген кезде ол қайтадан жазбаларда пайда болады. Содан кейін ол деректі түрде жоғалады. Хабаров Амур өзенін "Амур өзенінің жобасы" (Чертёж реки Амур) деп сипаттаған.