Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресей мемлекет қайраткері (1718–1783)
Russian statesman (1718–1783)
Граф Никита Иванович Панин (Никита Иванович Панин; 29 қыркүйек 1718 [е.с. 18 қыркүйек 1718] – 11 сәуір 1783 [е.с. 31 наурыз 1783]) – ықпалды орыс мемлекет қайраткері және Екатерина Ұлының билігінің алғашқы 18 жылындағы (1762–1780) саяси кеңесшісі. Ол осы қызметте Солтүстік одақты, Пруссияның Ұлы Фридрихымен жақын қарым-қатынастарды және кеңесшілер кеңесін құруды қолдады. Польшаны бөлуге қарсы қатысты болғандықтан, оның орнына көбірек мойынсұнар князь Безбородко тағайындалды. Екатерина Паниннің қуатты әулетіне жататын көптеген адамдарды Сенатқа тағайындады.
Count Nikita Ivanovich Panin (Никита Иванович Панин; September 29 1718 [O. S. September 18 1718]April 11 1783 [O. S. March 31 1783]) was an influential Russian statesman and political mentor to Catherine the Great for the first 18 years of her reign (1762–1780). In that role, he advocated the Northern Alliance, closer ties with Frederick the Great of Prussia and the establishment of an advisory privy council. His staunch opposition to the partitions of Poland led to his being replaced by the more compliant Prince Bezborodko. Catherine appointed many men to the Senate who were related to Panin's powerful family.
Ерте өмір және мансап
Никита Иванович Панин Данцигте, Пярну қаласындағы (Эстония) орыс комендантының отбасында дүниеге келді, және балалық шағының көп бөлігін сол қалада өткізді. 1740 жылы ол Ресей армиясына қабылданды, және императрица Елизаветаның сүйіктілерінің бірі болғаны туралы әңгімелер тарады. 1747 жылы ол Копенгагенге Ресейдің министрі ретінде аккредитацияланды, бірақ бірнеше айдан кейін Стокгольмге ауыстырылды, онда келесі 12 жыл бойы француздық партияның басты қарсыласы ретінде көзге түсті. Швецияда тұрған кезінде, Паньин, әрине, теориялық ойларға бейімділігімен белгілі болды, конституциялық үкімет нысандарына қызығушылық танытты. Саяси тұрғыдан ол Алексей Бестужевтің шәкірті болды; осы себепті, 1750-ші жылдардың ортасында Ресей кенеттен франкофобиядан франкофилияға бұрғанда, Паниннің жағдайы өте қиынға соқты. Дегенмен, ол Бестужевтің орнын басып алған Михаил Воронцовпен дос болып, 1760 жылы күтпеген жерден кішкентай Павел ұлының губернаторы болып тағайындалды, осылайша оның ықпалы нығайды.
Nikita Ivanovich Panin was born at Danzig, to the Russian commandant of Pärnu, the Estonian city where he would spend most of his childhood. In 1740, he entered the Russian army, and was rumored to be one of the favorites of Empress Elizabeth. In 1747, he was accredited to Copenhagen as Russian minister, but a few months later was transferred to Stockholm, where for the next 12 years he played a conspicuous part as the chief opponent of the French party. During his residence in Sweden, Panin, who certainly had a strong speculative bent, is said to have conceived a fondness for constitutional forms of government. Politically, he was a pupil of Aleksei Bestuzhev; consequently, when in the middle 1750s, Russia suddenly turned francophile instead of francophobe, Panin's position became extremely difficult. However, he found a friend in Bestuzhev's supplanter, Mikhail Vorontsov, and when in 1760 he was unexpectedly appointed the governor of the little grand duke Paul, his influence was assured.
Екатеринаның билігі
Панин 1762 жылы күйеуі Петр III-ді құлатып, өзін императрица деп жариялаған Екатеринаны қолдады, бірақ оның Екатеринаның сүйіктілеріне деген қызғанышы оны үнемі онымен қарым-қатынасқа түсуге талпындырды. Сонымен қатар, Григорий Орлов пен оның бауырларының жаңа императрицаға ықпал етуі мүмкін деген күдік оны өзінің тәрбиеленушісі, ұлы князь Павелді император етіп жариялауға, ал Екатеринаны тек регент ретінде қалдыруға итермеледі. Биліктегі сүйіктілердің ықпалын шектеу үшін ол алты немесе сегіз министрден тұратын кабинет кеңесін құруды ұсынды, мемлекеттік істердің барлығы осы кеңес арқылы жүзеге асырылуы тиіс еді, бірақ Екатерина шеберлікпен ұсынылған бұл жаңалықта өзінің билігін шектеуге бағытталған сыбырлы әрекетті сезіп, біраз ойланғаннан кейін қабылдамады. Дегенмен, Паниннің рөлі маңызды болды. Оның ықпалының себебі, бір жағынан, Павелдің губернаторы болуы және Павел оған қатты байланысты болуы, екінші жағынан, Екатеринаның таққа отыруының ерекше жағдайлары, үшінші жағынан, оның шетел істері жөніндегі білімі болды. Сыртқы істер министрі болса да, ол ешқашан канцлер болып тағайындалмады. Панин атақты Солтүстік келісімінің авторы еді, оның мақсаты Ресей, Пруссия, Польша, Швеция және, мүмкін, Ұлыбританиядан тұратын коалицияны Бурбон-Габсбург альянсына қарсы құру болды. Бірақ мұндай әртүрлі мақсаттары мен сипаттары бар елдерді біріктіруге жасалған тырысқан әрекет сәтсіздікке ұшырады. Мысалы, Ұлыбританияны Швециядағы французға қарсы партияны қаржыландырудың Ресейдің мүддесінен гөрі оның мүддесіне көбірек пайда әкелетініне көндіру мүмкін болмады. Г.А. Потемкиннің "Шығыс жүйесі" сияқты басқа да келісімдер жасалды (кейін бұл Ұлы Екатеринаның Грек жоспарының негізіне айналды). Бірақ Солтүстік келісімінің идеясы толыққанды жүзеге аспаса да, маңызды саяси салдарларға алып келді және көп жылдар бойы Ресей саясатына әсер етті. Бұл, сонымен қатар, Паниннің Польшаға деген ерекше көңілінің себебін де түсіндіреді. Ол ұзақ уақыт бойы оны жою туралы ойға шыдамады, өйткені оны өзінің келісімінің маңызды бөлігі деп санайтын, ол Ресей одағынан уақытша алшақтаған Австрияны алмастыруға тиіс еді. 1762 жылдан 1783 жылға дейінгі Ресейге қатысты барлық дипломатиялық мәселелер Паниннің есімімен тығыз байланысты. Оның ықпалы тек Солтүстік келісімін жүзеге асыру мүмкін еместігі анық болғанда, Ресей миллиондаған рубльдерді бекер құрбан еткен осы сүйікті жобасының сәтсіздігінен кейін ғана әлсіреген.
Panin supported Catherine when she overthrew her husband, Tsar Peter III, and declared herself empress in 1762, but his jealousy of Catherine's lovers caused him to constantly try to sleep with her. Also, his jealousy of the influence which Grigory Orlov and his brothers seemed likely to obtain over the new empress predisposed him to favor the proclamation of his ward the grand duke Paul as emperor, with Catherine as regent only. To circumscribe the influence of the ruling favorites, he next suggested the formation of a cabinet council of six or eight ministers, through whom all the business of the state was to be transacted, but Catherine, suspecting in the skillfully presented novelty a subtle attempt to limit her power, rejected it after some hesitation. Nevertheless, Panin continued to be indispensable. His influence partly was because he was the governor of Paul, who was greatly attached to him, partly to the peculiar circumstances in which Catherine had mounted the throne, and partly to his knowledge of foreign affairs. Although acting as minister of foreign affairs, he was never made chancellor. Panin was the inventor of the famous Northern Accord, which aimed at opposing a combination of Russia, Prussia, Poland, Sweden, and perhaps Great Britain, against the Bourbon Habsburg League. Such an attempt to bind together nations with such different aims and characters was doomed to failure. Great Britain, for instance, could never be persuaded it was as much in her interests as in the interests of Russia to subsidize the anti French party in Sweden. Several other accords were attempted as well, such as G. A. Potemkin's "Eastern System" (this later resulted in the basis for Catherine the Great's Greek Plan). Yet, the idea of the Northern Accord, though never quite realized, had important political consequences and influenced the policy of Russia for many years. It explains, too, Panin's strange tenderness towards Poland. For a long time, he could not endure the thought of destroying her, because he regarded her as an indispensable member of his accord, wherein she was to replace Austria, which circumstances had temporarily detached from the Russian alliance. All of the diplomatic questions concerning Russia from 1762 to 1783 are intimately associated with the name of Panin. His influence began to wane only when the impossibility of realizing the Northern Accord, his pet scheme over which Russia had fruitlessly sacrificed millions of rubles, became evident.
Құлдырау
1772 жылдан кейін Густав III Швецияда Паниннің жоспарларын құлатқанда, Панин Ресей-Пруссия одағы саясатын ұстанды. Польшаға қатысты оның пікірлері Фридрих пен Екатеринаның пікірлерінен мүлдем өзгеше болды. Ол Станислав II-ні таққа отырғызғаннан кейін Польшаның территориялық тұтастығына берік кепілдік берді, соның арқасында бөлінбеген және мүмкіндігінше күшті Польша Ресейдің ықпалына толығымен тартылуы мүмкін болды. Бірақ ол Ресейдің Польшаның ішкі істеріне араласуынан туындауы мүмкін болатын қиындықтарды болжамады. Осылайша, Бар конфедерациясы және одан кейінгі Ресей-Түрік соғысы оны толығымен дағдарысқа түсірді және оның беделін әлсіретті. Ол Польшаның бірінші бөлінісіне келісуге мәжбүр болды, ал Ресей үшінші орынға табан тірегенде, Григорий Орлов кеңесте мұндай бөліс шартына қол қойған министр өлтіруге лайық деп мәлімдеді. Панин, ұлы герцог Павелдің некелік мәселесіне араласып, Пруссиямен жақын одақ құруды жақтауы арқылы Екатеринаның наразылығын тудырды, ал императрица Австрияға көбірек бейімделді. Дегенмен, Павел екінші рет үйленгеннен кейін де Панин шәкіртінің үстінен бұрынғы ықпалын сақтап қалды, ол өзі сияқты Пруссия королінің жақтасы болды. Осы кезеңде Панин мен Павелдің императрицаға қарсы құйрық тістескендігі туралы әңгімелер көп айтылды. Австрияның ықпалы артқан сайын Панин Иосиф II-де жаңа қарсылас тапты, ал осы ескі мемлекет қайраткерінің Ресей және Австрия сарайлары арасындағы некелік одақтың алдын алуға жасаған тырысы Екатеринаны, қандай да бір себеппен сырлы түрде қорқатын кеңесшісінен құтылуға итермеледі. Оның қорқынышқа ұшырауының мән-жайлары күрделі және түсініксіз. Соңғы жарылыс Солтүстік елдердің қарулы бейтараптығын жариялау мәселесіне байланысты болған сияқты, бірақ Григорий Потемкин мен ағылшын елшісі Джеймс Харрис (кейіннен Малмсберидің 1-ші графы) оған қарсы бұрыннан жұмыс істегендері белгілі болды. 1781 жылдың мамырында Панин қызметтен босатылды. Ол екі жылдан кейін, 1783 жылдың көктемінде қайтыс болды.
After 1772, when Gustav III upset Panin's plans in Sweden, Panin pursued a policy of the Russo Prussian alliance. As to Poland, his views differed widely from the views of both Frederick and Catherine. He firmly guaranteed the integrity of Polish territory, after placing Stanislaus II on the throne, so Poland, undivided and as strong as circumstances would permit, might be drawn wholly within the orbit of Russia. He did not foresee, though, the complications which were likely to arise from Russia's interference in the domestic affairs of Poland. Thus, the Confederation of Bar, and the ensuing Russo Turkish War, took him completely by surprise and considerably weakened his position. He was forced to acquiesce in the first partition of Poland, and when Russia came off third best, Grigori Orlov declared in the council that the minister who had signed such a partition treaty was worthy of death. Panin further incensed Catherine by meddling with the marriage arrangements of the grand duke Paul and by advocating a closer alliance with Prussia, whereas the empress was beginning to incline more and more towards Austria. Nevertheless, even after Paul's second marriage, Panin maintained all his old influence over his pupil, who, like himself, was now a warm admirer of the king of Prussia. Traditional tales exist from this period of an actual conspiracy of Panin and Paul against the empress. As the Austrian influence increased, Panin found a fresh enemy in Joseph II, and the efforts of the old statesman to prevent a matrimonial alliance between the Russian and Austrian courts catalyzed Catherine into getting rid of a counsellor of whom, for some mysterious reason, she was secretly afraid. The circumstances of his disgrace are complicated and obscure. The final rupture seems to have arisen on the question of the declaration of the armed neutrality of the North, but it is known that Grigori Potemkin and the English ambassador, James Harris (afterwards 1st earl of Malmesbury), had both been working against him some time before that. In May 1781, Panin was dismissed. He died two years later in the spring of 1783.
Жеке қасиеттері
Панин өз заманындағы ең білімді, қабілетті және әдепті орыстардың бірі болды. Екатерина оны өзінің энциклопедиясы деп атады. Букингемшир графы оны кездескен ең жағымды келіссөзші деп мәлімдеді. Ол сондай-ақ жомарт мінезді және либералдық институттардың жақтасы болды. Оның адалдығы мен мейірімділігіне ешкім күмәнданбады. Табиғатынан ләззатқа құмар болса да, ол елордадағы ең жақсы аспазды ұстады, және әйелдер оған тартылыссыз бола алмады, бірақ ол ешқашан үйленбеді.
Panin was one of the most learned, accomplished, and courteous Russians of his day. Catherine called him her encyclopaedia. The Earl of Buckinghamshire declared him to be the most amiable negotiator he had ever met. He was also of a most humane disposition and a friend of liberal institutions. As to his honesty and kindness of heart there were never two opinions. By nature a sybarite, he took care to have the best cook in the capital, and women had for him an irresistible attraction, though he never married.