Кіріспе

Те Wiki o te Reo Māori – Жаңазеландиялықтарды елдің ресми тілі саналатын маори тілін қолдануға ынталандыру мақсадындағы үкіметтік бастама. Маори тілі апталығы – маори тілін жаңғыртуға бағытталған үлкен қозғалыстың бір бөлігі. Бұл апталық 1975 жылдан бері тойланып келеді және қазіргі таңда Те Пуни Кокири (Маори даму министрлігі) мен Маори тілі комиссиясы басшылығымен, мектептер, кітапханалар және мемлекеттік органдар сияқты көптеген ұйымдардың қатысуымен өткізіледі.

Тарих

1970 жылдардың басында маори наразылық қозғалысының бір бөлігі ретінде, Ngā Tamatoa белсенді тобы, Виктория университетінің Te Reo Māori қоғамы және Te Huinga Rangatahi (Жаңа Зеландия маори студенттері қауымдастығы) Парламентке петиция ұсынды, үкіметтен мектептерде те рео тілін оқытуды сұрады. 1972 жылдың 14 қыркүйегінде 30 000-нан астам адам қол қойған бұл петиция Парламентке тапсырылды және Жаңа Зеландияда те рео тілін жаңғырту жолындағы маңызды оқиғаға айналды. 14 қыркүйек тез арада Маори тілі күні ретінде тойлана бастады, ал 1975 жылға қарай бұл Маори тілі аптасының біріншісіне дейін өсті.

2014 жыл

2014 жылы Te Wiki o te Reo Māori аясында музыканттар Стэн Уокер, Риа Холл, Трой Кинги және Мейси Рика «Aotearoa» әнін жазды. Олардың мақсаты – те reo тіліндегі екінші әнге Жаңа Зеландияда бірінші орын жеңісін жеткізу болды («Poi E» әні 1984 жылы осы көрсеткішті жеткізген еді).

2015 жыл

2015 жылдың 2 тамызында «Black Caps» (Жаңа Зеландия ұлттық крикет құрамасы) маори тілі апталығын мерекелеу үшін Зимбабвеға қарсы өткізген алғашқы ойынында «Аотеароа» деген атпен шықты.

2016 жыл

Maimoa (бұрын Pūkana және Whānau деп аталған) музыкалық тобы, Māori Television телешоуының жүргізушілері құраған, "Maimoatia" әнін Te Haumihiata Mason-мен бірлесіп шығарды, осы арқылы te Wiki o te Reo Māori мерекесін тойлады. Ән Жаңа Зеландиядағы iTunes жүктелімдер тізімінде көшбасшы болды.

2017 жыл

2016 жылғы Диснейдің "Моана" фильмі маори тіліне дубляждалды және 11 қыркүйекте Оклендте te Wiki o te Reo Māori 2017 аясында тұңғыш рет көрсетілді. Фильмнің түпнұсқа ағылшын тіліндегі актерлік құрамының мүшелері Рейчел Хаус, Джемейн Клемент, Темура Моррисон және Оскар Кайтли маори тіліндегі нұсқада да өз рөлдерін сомдады. Сол апта ішінде ел бойынша 30 кинотеатр маори тіліндегі нұсқаны тегін көрсетті. Сондай-ақ, сол аптадағы кітап сатудың бесіден бірі маори тілінде болды. Альбом Жаңа Зеландияның ресми музыка чартында бірінші орынға шығып, 2019 жылғы Жаңа Зеландиядағы ең табысты альбомдардың бірі атанды.

2021 жыл

2021 жылдың 14 қыркүйегінде түскі уақытта Te Wiki o te Reo Māori мерекесі Te Taura Whiri i te Reo Māori – Māori тілінің сәті ретінде аталып өтті, онда 1,1 миллионнан астам адам те reo тілін бір уақытта қолдануға міндеттенді. Сол күні Маори партиясы елдің атын Аотеароаға өзгерту үшін петиция бастады. 2019 жылы «Waiata / Anthems» жобасының сәттілігіне байланысты, жоба «Waiata Anthems Week» болып кеңейтілді, ол жыл сайын те reo Māori тіліндегі әндерден тұратын плейлистті шығаруды көздейді, мақсаты – Жаңа Зеландияның музыкалық өнерін екі тілді ету. 2021 жылы жобаға 30-дан астам музыкант қатысты, оның ішінде Six60, оның «Pepeha» синглы Жаңа Зеландияның ресми музыка чартында екінші орынға шықты. Те Таирауахитиде (Гисборн аймағы) орналасқан Ka Hao хоры да сәттілікке жетті, олардың әнші-автор Роб Рухамен бірлесіп жазған «35» (Мемлекеттік тас жол 35-ке сілтеме) синглы 25-орынға жетті. Стен Уокердің «Te Arohanui», Alien Weaponry-нің «Tangaroa» және Ka Hao-ның «Ka Hao: One Tira, One Voice» шығармалары да танылды.

2022 жыл

2022 жылы Te Wiki o te Reo Māori мерекесі Маори тілі петициясы парламентке ұсынылғаннан бері 50 жылды атап өтті. Te Wiki o te Reo Māori мерекесін тойлау үшін Whittaker's компаниясы сүт шоколадының арнайы нұсқасын шығарды, оны те reo тілінде Miraka Kirīmi (кремді сүт) деп атады. Бұл ребрендинг нәсілшілдік сынға ұшырап, кең ауқымды дау тудырды, соның салдарынан шоколадтың те reo тіліндегі атауын қолдау үшін жауапты әрекеттер жасалды. Te Wiki o te Reo Māori мерекесінен бұрын үшінші "Waiata / Anthems week" апталығы өтті, оның аясында 20-дан астам музыкант те reo тілінде жаңа музыка шығарды, сондай-ақ маори тілінде әндер жазатын танымал музыканттар туралы TVNZ арнасында деректі фильмдер көрсетілді. 2022 жылғы ең танымал әндердің қатарында Ladi6 тобының "Whāia te Māramatanga (Walk Right Up)", Tim Finn және Hana Mereraiha орындаған Split Enz тобының "Six Months in a Leaky Boat" (1982) әнінің жаңа өңделуі, Tiki Taane жасаған Moana and the Moahunters тобының 1991 жылғы "AEIOU" әнінің ремиксі және Rob Ruha мен Drax Project орындаған "Ka Taria" әні бар.