Кіріспе

Өз көзқарасын қорғауда агрессивтілік танытпай, өзіне сенімді болу қабілеті. Асертивтілік – дұрыс көзқарас немесе маңызды мәлімдемені қорғауда агрессивтілік танытпай, өзіне сенімді және көзілдір болу сапасы. Психология және психотерапия саласында бұл үйреніле алатын дағды және қарым-қатынас жолы. Дорленд медициналық сөздігінде асертивтілік былай анықталған: "дәлелдеу қажеттілігі жоқ, сенімді түрде мәлімдеме жасау немесе оны растау нысаны; бұл адамның құқықтарын немесе көзқарасын басқа біреудің құқықтарына қатер төндірмей (үстемдік құруға тырыспай) немесе басқа біреуге өз құқықтарын немесе көзқарасын елемеуге не жоққа шығаруға рұқсат бермей, сенімді түрде қорғауды білдіреді". Асертивтілік – үйретіле алатын қарым-қатынас дағдысы және асертивті қарым-қатынас дағдыларын тиімді үйренуге болады. Асертивтілік – сындық ойлаудың бір әдісі, онда адам өз пікірін қорғауда немесе қате ақпарат анықталғанда сөз сөйлейді. Сонымен қатар, асертивті адамдар ашық сөйлей алады, ақпаратты талдап, мазмұны, егжей-тегжейі немесе нақты дәлелі жоқ ақпараттың кемшіліктерін көрсете алады. Осылайша, асертивтілік шығармашылық ойлау мен тиімді қарым-қатынасты қолдайды екенін атап айтуға болады. Кез келген адамдар қауымдастығындағы асертивтіліктің деңгейі – сол кездегі әлеуметтік және мәдени тәжірибелердің факторы. Бұл факторлар уақыт өте келе өзгеріп, әр қауымдастықта әртүрлі болуы мүмкін. Мысалы, қазіргі батыс әлемінде 1940 жылы ашық талқыланбаған есірткіге тәуелділік, зорлау және әйелдер мен балаларды сексуалдық зорлық-зомбылыққа салу сияқты даулы мәселелер бойынша жаһандық қоғамдық пікірталастар жүріп жатыр. Дегенмен, 20-ғасырдың екінші жартысында асертивтілік көптеген жеке даму сарапшылары, мінез-құлық терапевтері және когнитивті-мінез-құлық терапевтері үйреткен мінез-құлық дағдысы ретінде ерекше көзге түсті. Бірақ қазір асертивтілік көбінесе өзіне сеніммен байланысты. Бұл термин мен ұғымды Роберт Этингтің "Your Perfect Right: A Guide to Assertive Behavior" (1970) сияқты кітаптары арқылы көпшілікке таныстырды.

Техникалар

Асертизмнің әдістері кең ауқымды болуы мүмкін. Мануэл Смит 1975 жылы жарық көрген "Мен "жоқ" десем, кінәлі сезінемін" атты кітабында мынадай мінез-құлықтарды ұсынған:

Теріс мәлімдеме

Теріс нақтылау Психологиялық дағдылар, оның ішінде өзіне сенімділік және әлеуметтік дағдылар, түрлі ауруларға емдеу ретінде ұсынылған, және оларға эмпирикалық дәлелдер бар. Гендерлік теориямен байланысты, "Таннен ерлер мен әйелдердің екеуі де бір-бірінің сөйлеу стилін үйренуден пайда көретінін айтады. Демек, әйелдер өзіне сенімділікке оқытудан, ал ерлер сезімталдыққа оқытудан дәл солай пайда көреді". Тілді жаңарту және пассивті екі тілділік құбылысын болдырмау үшін, өзіне сенімділік, кішігірім тілдерді қолданушылар үшін маңызды коммуникативтік құралға айналды. Бұл қолданысқа мысал – "Mantinc el català", оның мақсаты – каталон тілінде сөйлейтіндерге, бейтаныс адамдармен сөйлескенде, ең болмағанда бірінші көзқараста испан тіліне ауыспаудың маңыздылығын түсіндіру.

Қиындықтар

Асертизмді, әсіресе, осы процеске жаңа кіріскендер теңгерімсіз қолдануы мүмкін: "Асертизм тұжырымының бір мәселесі – оның күрделі және жағдайға қатысты болуы. Бір жағдайда асертивті болып көрінетін мінез-құлық, екінші жағдайда солай болмауы мүмкін". Әсіресе, "өзін-өзі жеткіліксіз ұстау бір түрлі проблема тудырса, тым асертивтілік басқа проблеманы тудырады". Асертизм туралы нұсқаулықтарда "көптеген адамдар алғаш рет асертивті мінез-құлықты сынағанда, шамадан асып, агрессивті болып қалады" деп көрсетілген. 1970-ші жылдардың соңы мен 1980-ші жылдардың басында, асертизмді оқытудың өркендеген кезеңінде, кейбір асертизмді оқыту әдістері бұрмаланып, "адамдарға асертизм атынан жағымсыз нәрселер жасауға рұқсат етілді. Мысалы, қалағаныңызды алу үшін бір сұранысты қайта-қайта, ешқандай түсіндірмесіз қайталап тұру". Басқалардың құқықтарына құрмет көрсетілмей, асертизм деп аталатын әдістер психологиялық құралға айналып, оны тез ұстаздануға болады: Санкциялармен қайта-қайта талап ету ("бұзылған жазба") мен мәжбүрлеу, эмоционалдық шантаж немесе зорлық-зомбылық арасындағы шекара өте жіңішке болуы мүмкін, ал асертизмді оқытудың карикатурасы "өз қалауыңды қалай алуға немесе келесі адамдай агрессивті болуға үйрету" ретінде жалғасты.