Кіріспе

Жапония, Шидзуока префектурасындағы будда ғибадатханасы

Тахо Фудзи Дайничиренге сан Тайсеки-жи (多宝富士大日蓮華山 大石寺), көбінесе Сохонзан Тайсеки-жи (総本山大石寺) деп аталады, бұл Ничирен Шошу буддизмінің әкімшілік орталығы. Ол Фудзи тауының етегінде, Камидзо, Фудзиномия, Шидзуока префектурасы, Жапонияда орналасқан. Тайсеки-жи 1290 жылы Ничирен Дайшониннің аға шәкірттерінің бірі Никко Шоннин, дінге берілген Дайгё Сонрей (көбінесе Нанджо Токимицу, 1259–1332 деп танылады) сыйлаған жерде құрылған. Бас ғибадатхана Ничирен Шошудың қасиетті нысаны – Дай Гохонзонға мекенжай болып табылады, ол түрлі елдерден зияратшыларды тартады. Ғибадатхананың ашық аумағына барлығына кіруге болады, бірақ діни ғимараттарына тек тіркелген жандар ғана кіре алады. Осыған байланысты, Сока Гаккай мүшелеріне Бас ғибадатхана аумағына кіруге рұқсат жоқ.

Сипаттама

Тайсеки-дзи – Ничирен Шошу әкімшілік орталығы, ал оның бас абысы (貫主) Бас діни қызметкері бір мезгілде Ничирен Шошудың жоғары діни қызметкері (法主 (Хоссу)) болып табылады. Қазіргі 68-ші жоғары діни қызметкер – Ничинё Хаясе (1935 – қазірге дейін), ол 2005 жылдың 16 желтоқсанында осы лауазымға кірісті. Тайсеки-дзи – Дай Гохонзонның орны, Ничирен Шошудың құдайға сыйыну нысаны. Осы бейнеге жекелей қажылыққа келген, тұрақты рәсімдерге қатысуға немесе оқу бағдарламалары және осыған ұқсас ірі жиналыстар сияқты үлкен шараларға қатысуға келген сенушілер барып қайтады. Ғибадатхана көптеген тарихи маңызды ғимараттар мен бақтар, ұлттық мәдени мүліктермен, сондай-ақ Тачу Сандо (негізгі жол, бойында ғибадатханалар орналасқан) бойындағы ескі жылап тұрған шие ағаштары сияқты ерекшеліктерімен белгілі.

Тарих

Ничирен Шошу дәстүріне сәйкес, Тайсеки джи ғибадатханасы 1290 жылы Ничиреннің шәкірті Никко, аудан басқарушысы Нанджо Сичиро Джиро Хиё Тайра но Токимитсу (Буддистік аты: Дайгё Сонрей) (1259–1332) сыйлаған Оисигахара (大石ケ原 "үлкен тас шалғын") деп аталатын жерде құрылды. Атауы Ōishi (大石) кандзилерінің "Тай" (үлкен), "Секи" (тас) және "Джи" (寺) – ғибадатхана белгісінің басқаша оқылуынан шыққан. Токимицу Ничиреннің және одан кейін Никко Шониннің лайықты ізбасары болды. Тайсеки джи алты бөлмелі Муцубо ғимаратымен басталып, Никконың шәкірттері қосалқы ғибадатханалар салғанда біртіндеп өсті. Эдо дәуірінің ортасы мен Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін одан әрі дамыды. Ничирен Шошу ілімінде олардың діни негізін қалаушы Ничирен, жапон императорының дінін өзгертіп, оны кеңінен таратуға қол жеткізген кезде Фудзи тауының етегінде "Хонмонжи" деп аталатын ұлттық қасиетті орын құрылып, оған арнайы атақ берілуін қалаған. Дінгі сенбегендерден ақшалай сыйлық қабылдауға қатаң тыйым салынғандықтан, ғибадатханада ақша жинауға арналған жәшіктер жоқ. Сенушілер "Гокуё" немесе сыйлықтар беруге рұқсат алу үшін алдымен тіркелген мүшелер екендері расталады. Сондай-ақ, әдетте туристерге сатылатын Даймоку немесе Талисман кітапшаларының Гошуинчо (御朱印帳 немесе "қызыл мөр басу") да жоқ, себебі дін мұны құдайға қарсылық деп санайды. Бас ғибадатхана да, Тайсеки джиден тыс діни дүкендер де жапон иенінен басқа ешқандай валютаны сыйлықтар, қабір зияраты ақысы, тамақ және тұру ақысы немесе діни тауарлар үшін қабылдамайды.

Тозанға парыз

Тайсеки джиге қажылыққа Ничирен Шошудың жақтастары жыл сайын жергілікті филиал ғибадатханалары ұйымдастырған топтық сапарлармен, сондай-ақ жеке сапарлармен келеді. Бұл қажылық секта тілінде "Тозан" (登山, "Тауға шығу") деп аталады, мақсаты – Дай Гондзонды жеке құрметтеу. Секта бұл дәстүрді Ничиреннің алғашқы қолдаушыларының ежелгі әдет-ғұрыптарына негіздейді, олар да Ничиреннің өмірінде қауіпті жолдар мен таулардың үстінен онымен кездескен. Қазір бұл дәстүр Дай Гондзонға жасалған ұқсас қажылық ретінде түсіндіріледі, ол Ничиреннің мандала түріндегі бейнесін көрсетеді.

Гокайхи рәсімдері

Жапонияда "Гокайхи" (御開扉, ағылшынша: "Бутсудан есіктерін киелі ашу") – белгілі бір дін немесе сектада жасырылған және құрметтелген нақты бір киелі буддалық бейнеге арналған рәсімдік амал. Ничирен Шошу тәжірибелерінде бұл Хоккеко сенушілеріне Бас діни қызметкердің қатысуымен Дай Гохонзонмен өткізілетін рәсімдік кездесуді білдіреді, оған қатысуға жеке өтініш білдіргендерге рұқсат беріледі, және бұл көбінесе Бас ғибадатханаға барудың басты мақсаты болып табылады. Хоандо ғимаратына кіріп, осы қызметке қатысу үшін еркін ниет, тіркелген мүшелік статусын растау және сыйлық әкелу рәсімдері қажет.

Санмон қақпасы

Санмон (жазылуы 三門, кейде 山門) қақпасы Тайсеки-дзи храмының "басты кіреберісі" болып табылады және Шидзуока префектурасының мәдени мұрасы ретінде белгіленген. Ол 1717 жылы императорлық ханшайым Цунеконың қызы және алтыншы сёгун Токугава Иенобудың әйелі Хироко Коноэ ханымның (сонымен қатар "Тенней-ин" деп те аталады) қаржылық көмегімен салынған. Оның жоғарғы қабатында 25-ші бас діни қызметкер Ничию Шонин көшірген Гохонзон орналасқан. Ол кезде ол құрылысқа 300 рё садақа берген. Қоғамдық мемлекеттік жолдардың қасында орналасқандықтан, 1997 жылы ол қатты зардап шегіп, граффитимен бүлдірілген. Жақында қалпына келтіріліп, оның Гохонзоны 2021 жылдың 15 қаңтарында қайтадан салтанатты түрде орнатылды.

Муцубо

Бірінші Муцубо (六壷) 1290 жылы Тайсеки-дзи храмының алғашқы құрылысы ретінде салынды. Ол содан бері көп рет қайта жаңартылды, бірақ ішіндегі Гохонзон (ғибадат нысаны) храмның негізін қалаушы Никко Шониннің 1332 жылдың қараша айында жасаған нұсқасы деп есептеледі. Ол бастапқы алты бөлмелі дизайнын сақтап келеді. Қазіргі құрылысы, негізінен кейаки ағашынан жасалған, 1988 жылы аяқталды. Ничирен Шошу жоғары діни қызметкері Киякудендегі (төменде қараңыз) Ушитора Гонгёны аяқтағаннан кейін Муцубоға барып, жас діни қызметкерлер мен жақтастарымен тағы бір Гонгё оқуын өткізеді.

Киякуден

Киякуден (客殿 "Қабылдау залы") – орталық құрылымдардың бірі, онда әр таңертең әрбір жоғары діни қызметкердің Ушитора Гонгёсы сияқты көптеген рәсімдер өткізіледі. Ол 1465 жылы салынған, кейін 1998 жылы қайта салынған. Киякуден 1964 жылдың сәуір айында ашылған Сока Гаккайдың көмегімен Дай Киякуден ("Ұлы қабылдау залы") ретінде қайта салынды. Бұл ғимарат 1995 жылдың қыркүйегінде бұзылып, 1998 жылы ағашпен қапталған, болаттан жасалған каркастың негізінде қазіргі Киякуден ретінде қайта жаңартылды. Діни қызметкерлер Дай Киякуденнің ауыр темір-бетонды құрылымын ғибадатхана кешенінің архитектуралық стиліне сай емес деп есептеді. Киякуден – Ушитора Гонгё рәсімі өтетін орын, бұл жоғары діни қызметкер немесе оның өкілі жүргізетін күндізгі дұға. Озагавари Жоза Гохонзон, 13 қазан 1290 жылғы түпнұсқа қағаз ("Дхарма тағының Гохонзоны"), 1706 жылдың 15 маусымында ағашқа көшіріліп, қазір Киякуденнің екінші қабатындағы орталық құрбандық тұғырында сақталған. Бұл 1706 жылғы ағаш мандаланың екі жағында Ничирен Дайшониннің (сол жақта) және Никко Шонниннің (оң жақта) толық мөлшердегі мүсіндері орналасқан, бұл "Сан-По" яки "Үш қазына" стилінің символдық бейнесі, алайда "Құдайға табыну нысаны" орталық мандала болып қала береді. Екі алып мүсін 17-ші жоғары діни қызметкер Ниссей Шониннің тұсында 1660 жылы жасалған.

Миедо

Миэдо (сурет залы, 御影堂) – Тайсекидзи ғибадатханасының хондо (本堂) немесе басты ресми залы. Ол өзінің тарихын 1290 жылы Тайсекидзиді құрған Никко Шонин салған Мидо (Midō: 御堂) деп аталатын ғимаратқа дейін жетеді. Бұл ғимараттың аты жапондық буддалық қолөнерші, буддалық мүсіндерді жасаушы Эчизен Хокё Кайкей жасаған Ничиреннің толық мөлшердегі бейнесімен байланысты. Бұл бейне 1388 жылы ғимаратқа орнатылған, ол кейін 1522 жылы жаңасына ауыстырылған. Қазіргі классикалық құрылым 1632 жылы Токусима қамалының иесі Хачисука Йошигедің әйелі, Махиме Огасавара ханымның (Кёдай деп те аталады) қайырымдылығымен салынды. Ғимарат түрлі әшекейлермен безенген Кабуки за театрына ұқсас. 1680 жылы (Энпо жылы) Дай Гохонзон бейнесі қауіпсіздік үшін осы жерде сақталды. Мандаланың алдында Ничиреннің үлкен мүсіні орнатылған, себебі ғимараттың сәні түрлі буддалық бейнелерді көрсетеді. Содан бері бірнеше рет кеңейту, жақсарту және жөндеу жұмыстары жүргізілді. 1971 жылы күрделі жөндеуден кейін Шизуока префектурасы оны префектуралық материалдық мәдени мүлік ретінде таныды. Соңғы толық жөндеу 2013 жылдың қараша айында аяқталды. Жеті жылдық жоба ғимаратты толық бөлшектеп, қайта құрастыруды қамтыды. Барлық бөліктері тізімделді, картаға түсірілді және олардың жағдайы тіркелді. Зақымдалған құрылымдық элементтер жөнделді немесе ауыстырылды, ал әшекейлік бұйымдар, мысалы, қақпа оюлары және басқа да өнер туындылары мұқият қалпына келтірілді. Ғимаратты қайта құрастырғанда, жер сілкінісінен зақымданудан қорғау үшін сейсмикалық нығайту (демперлер) орнатылды. Ішкі бағаналарға жаңа алтын жапырақ жағылды, ал барлық ашық беттер дәстүрлі әдістермен қызыл бояумен жабылды. Ғимарат Лотос сутрасының қазына мұнарасында мекендейтін деп сенетін түрлі буддалық құдайларды бейнелейтін әшекейлі қақпаларымен әйгілі. Миэдоның жанында Махиме Огасавара ханымның сыйлықтарын еске алу үшін орнатылған сәнді ступа осы күнге дейін сақталған.

Хоандо

2002 жылы салынған Хоандо (奉安堂) киелі үй залында Ничирен Шошудың ең жоғары құрмет тұтатын нысаны – Елеулі ілімнің жоғары киелі үйінің Дай Гохонзоны орналасқан. Хоандо Кура қоймасы стилінде салынған, бұл Ничирен Шошу діні әлем халқының басты діні ретінде әлі толық қалыптаспағанын көрсетеді. Ничирен Шошу мәлімдемесіне сәйкес, Ничирен Дай Гохонзонды көпшілікке ашық қолжетімді етуге рұқсат бермеген, оны сақтап, тек жоғары рухани қызметкерден рұқсат алған және қабылдауға лайық деп табылған адамдар ғана көре алады. Бұл туралы тағы бір түсіндірме бар: Хоандодағы құрбандық алтарі басқа Ничирен Шошу алтарьларынан айырмашылығы, мәңгі жасыл шыршалар мен барабандар ұсынылмайды және дінге сенбеушілерге кіруге тыйым салынған. Мүгедек жандар мен оларды күтушілерге ғимаратқа кіруге және орын алуға басымдық беріледі. Хоандоның жоғары құрбандық алтарі – Шумидан, онда Ничирен Дайшониннің күлдері (сол жақта), Дай Гохонзонды сақтайтын үлкен Буцудан (ортада) және Изуми Ажари Ниппо Шонниннің Дай Гохонзо жазылған кемпір шыршасынан қалған бөліктен жасалған Ничирен Дайшониннің мүсіні бар тағы бір ступа орналасқан; ал діншіл дәстүр бойынша Ничирен бұл мүсінді өзінің нақты бейнесі деп мақұлдаған. Тайсеки джи дәстүрлі түрде Миеидоны ғибадатхананың Хондо (бас зал) деп есептеген, бірақ бұл ғибараттың уақытша бас залы есептеледі, ал Дай Гохонзон орналасқан ғимарат кеңінен тарағаннан кейін оның орнын басады. 1998 жылдың сәуір айында бұзылғаннан кейін Хоандо, Шёхондоның (正本堂: нағыз бас зал) даулы атауын алды. (Бұзылған ғимараттар туралы толық мәліметтер төменде қараңыз).

Гоходзо мен Хоанден

Гоходзо (御宝蔵) ("Асыл үй") әртүрлі діни кітаптар мен суреттер, сондай-ақ діни және тарихи жазбалар, жәдігерлер мен артефактілер сақтайды. Онда Ничиреннің буддалық Хочиман құдайымен болған әңгімелерін қамтитын Гошоның түпнұсқа құжаттары, және Нанджо Токимицу мырзаға оның тірі кезінде берілген жеке хат бар. Бұған қоса, Ничирен Шошу дін қызметкерлері көшірген барлық Гохонзон осы ғимаратта сақталады, олар көбінесе сәуір айында Омушибарай рәсімінде көрсетіледі. Сонымен қатар, мұнда оларға жазылған елдерден келген паломниктер сыйлаған мәдени заттардың қарапайым көрмесі де бар. Ал бір кезде Дай Гохонзон орналасқан Хоанден (奉安殿) ғимараты оның артында тұр.

Годжуното пагодасы

1749 жылдың 12 маусымында Жапон Эдо үкіметінің көмегімен аяқталған бұл діни пагода Император ханшайымы Цунеконың қызы берген 5000 алтын Рё (Ryō) садақасымен салынған. Оның қызы, Хироко Коноэ ханым (Тенней деп те аталады), Токугаваның алтыншы шогуны Иенобу Токугаваның әйелі, бұл сыйлықты 26-шы бас діни қызметкер Ничикан Шониннің салтанатты келісімімен ұсынды. Пагоданың бес қабаты бар, олар 妙法蓮華經 (ағылшын тілінде: Myo Ho Ren Ge Kyo) сөздерін бейнелейді, биіктігі 112 футқа жетеді және әдеттегі оңтүстікке емес, батысқа қарап тұр. Бұл Ничиреннің буддизмі Шығыстан (Жапониядан) Батыс елдеріне – яғни Шакьямуни Будданың жеріне және әлемнің қалған бөлігіне тарайды деген сенімге негізделген. Бұл пагода Токайдо тас жолындағы ең үлкен бес қабатты пагода болып табылады. Оның ішінде 31-ші бас діни қызметкер Ничидің 1749 жылдың 28 наурызында жазған Гохонзосы (Gohonzon) сақталған. 1966 жылы пагода ұлттық мәдени ескерткіш деп жарияланды. 2017 жылы оның құрылымы күшейтіліп, көркемдік жағынан толыққанды қалпына келтірілді. Пагоданың есіктері жыл сайын 16 ақпанда Ничиреннің туған күнін мерекелеу үшін салтанатты түрде ашылады – бұл “О танжо” (O tanjo) рәсімі, одан кейін “О тобираки” (O tobiraki) рәсімі өткізіліп, пагоданың есіктері ресми түрде ашылады.

Қабірлер

Пагоданың сол жақ артқы жағында 1945 жылғы Сока Гаккайдың бірінші президенті Цунесабуро Макигучидің қабірі мен ступасы орналасқан. Сока Гаккайдың екінші президенті Хосей Тода пагоданың сол жақ алдында орналасқан. Оның күл-талқаны Жозай-дзи ғибадатханасынан (Токио, Тошима) көшіріліп, 2001 жылы осында қайта жерленді. Әдемі актер Кейичиро Акаги (1939–1961) де пагоданың жанындағы бас ғибадатхана зиратының L 2 бөлімінде жерленген.

Даикодо

Даикодо ("Ағылшын тілінде: Grand Auditorium") Сока Гаккай ұйымымен сыйға тартылды, құрылысы 1956 жылдың желтоқсан айында басталып, 1958 жылдың 1 наурызында аяқталды. Ішінде 1274 жылдың желтоқсанында Ничиреннің өзі жазып, кейіннен Чиба префектурасының Кионан қаласындағы Йосихама Мёхондзи ғибадатханасы қол қойған "Маннен Куго" аталатын эстетикалық стильдегі дизайн орналасқан. Осы Гохонзонның ағаштан жасалған көшірмесі 1687 жылдың қаңтарында (Жокио жылдың IV тоқсаны) жаңа 30-шы Бас діни қызметкер Нитчу Шонинді еске алу мақсатымен, Тайсекиджи діни қызметкері, мүсінші Эрицу Хики Бхикху (демеушілер Тәкеши Итамото) жасап, қол қойған. 1958 жылы осы үлкен аудиторияның құрылысы аяқталғаннан кейін 65-ші Бас діни қызметкер Ничиджун Шонин осы Гохонзонды ғимарат ішінде орналастыруға шешім қабылдады, ол бүгінге дейін сақталып келеді. Қазіргі уақытта бұл Гохонзонның екі жағында екінші Бас діни қызметкер Никко Шонин мен оның ізбасары, үшінші Бас діни қызметкер Ничимокуның екі Ихай ескерткіш тақтасы орналасқан. Бұл стиль, екі шәкірттің де бір кезде Ничиреннің уағыздарын тыңдауымен байланысты, ғимараттың аудитория ретіндегі мақсатын көрсетеді. Қазіргі уақытта ғимарат тозуға шалдыққан және 2021 жылы жаңа Санмон қақпасы аяқталғаннан кейін бұзылып, қайта жаңартылу жоспарланған. Хоккеко сенушілерінің бұрынғы басшысы (Хоккеко Сокото) Жосеи Тода 1958 жылдың 16 наурызында осы ғимараттан жастарға үн қатты.

Шохондо

Шёхондё (正本堂, Шынайы бас зал) – Тайсеки джидегі ғимарат, ол 1972 жылдың 12 қазанында ашылды және кейін 1998 жылы бұзылды. Бұрынғы Сока Гаккай президенті Дайсаку Икеда қозғалыстың табысына ескерткіштер салуға баса назар аударды және Шохондо болған жаңа құрылысты салу туралы өтініш жасады. Діни профессор Дэниел А. Метро Сока Гаккай Шохондоның құрылысына ерекше мән берді деп мәлімдеді, бұл Ничирен Шошу сектасының толық бөліспейтін доктриналық түсіндірмелеріне негізделген, сондықтан оның құрылысында оның мәртебесі туралы дау туды. Шохондоны Сока Гаккай «Нағыз жоғары киелі орын», Кайдзан деп атады, бұл атау сектаның консервативті топтары, соның ішінде Мёшинко (қазір Кеншокай деп аталады) және Ничирен Шошу діни қызметкерлері арасында дау тудырды. Ничирен Шошу доктринасында бұл қасиетті орын атағы Фудзи тауының түбінде болашақта салынатын ғибадатханаға арналған, тек қана Императордың жарлығымен, бүкіл ел Ничиреннің буддизміне өткен кезде. Метро Сока Гаккай доктринаны қайта түсіндіріп отырғанын түсіндірді және олар Шохондоны Ничирен жазған «Нағыз жоғары киелі орын», Кайдзан деп санауға болады, себебі Сока Гаккай арқылы Ничирен философиясы бүкіл Жапонияға тарады және адамдарға оң әсер етті. Сондықтан Шохондоның маңыздылығы Сока Гаккай мен басқа да топтарды бөліп, өте даулы мәселе болды. Жоғары жұбай Ниттацу Хосой, Шохондоның Ничирен жазған Шынайы Жоғары Қасиетті орын емес екенін түсіндірді, бірақ Шохондоны Дай Гохонзонның уақытша үйі ретінде бағыттап, Дай Гохонзонның тұрақты үйі болашақ Шынайы Жоғары Қасиетті орын болады деді. Шёхондё құрылысын негізінен Ничирен Шошудың лайықты жандардың қайырымдылықтары қаржыландырды. 1968 жылы шамамен 8 миллионға жуық Сока Гаккай мүшелері құрылысқа ақшалай үлес қосты. Жалпы сомасы 35 536 000 000 иенге жетті: 35 064 300 000 иен Сока Гаккай ұйымынан, 313 820 000 иен Хоккеко ұйымынан және 157 870 000 иен Ничирен Шошу діни қызметкерлері мен олардың отбасыларынан түсті. Ғимарат 1998 жылы бұзылды, Ничирен Шошу бұзудың ресми себебі ретінде ғибадатхананың ішіндегі тіреулерде тот табылуын көрсетті. Инженерлер ғимараттың негізіне теңіз құмы қолданылғанын анықтады, бұл жер сілкінісі кезінде Дай Гохонзонның қауіпсіздігіне қауіп төндірді. Ұйым сонымен қатар Шохондоны бұзудың өзі мен Сока Гаккай арасындағы доктриналық даудың жалғасы екенін мойындады, ұйымның ресми доктриналарынан ауытқуы үшін оны еретиктер деп атады. Америкалық сәулетшілер Ричард Мейер және Роберт Артур Стерн бұзуды сынады. Нью-Йорктегі заманауи өнер мұражайының сәулет және дизайн саласының бұрынғы бас кураторы Теренс Райли жоспарланған бұзуды «көп шығынға ұшыраған» ғасырға «кенелтейтін қорытынды» деп бағалады.

Мёрен-дзи ғибадатханасы

Бас ғибадатханадан шамамен отыз минуттық серуенде Мёрен-дзи ғибадатханасы орналасқан. Бұл Фудзи мектептерінің бұрынғы "бас ғибадатханасы" болып табылады, ол 1950 жылғы 25 желтоқсанда бұрынғы Сока Гаккай президенті Жосей Тоданың насихаттау шаралары кезінде Тайсекидзимен бірікті. Бұл ғибадатхана бір кезде Тайсекиджи жерін Никко Шонинге сыйлаған Нанджо Токимицуның резиденциясы болған. Ғибадатхананың аты Нанджо Токимицудың әйелі Миореннің буддалық есімінен (каймё) шыққан, оның тарихи туған аты белгісіз. Бұл ғибадатханада көптеген тарихи маңызы бар артефакттар сақталған, әсіресе, 1315 жылы Никко Шонинмен жазылған және басты құрбандық алтарында орналасқан Гохонзон, сондай-ақ тарихи естелік ретінде сақталған Ничиреннің кішкентай, әсем мүсіні бар. Ғибадатхана Ничиреннің қайтысын еске алуға арналған Оэшики рәсімінің ерекше форматымен танымал. 1950 жылғы 25 желтоқсаннан бері ол Ничирен Шошу сектасының діни басқаруында.