Тілдік дамудың бұзылуы: экспрессивті тілдік бұзылу туралы мәліметтер
Expressive language disorder
Тілдік даму бұзылысы: сөйлеу және жазуда қиындықтар. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ICD) 11-ші нұсқасында жаңаша қарастырылады. Диагностика & көмек.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Экспрессивті тілдің бұзылуы – Халықаралық аурулар жіктемесінің (ICD 10) оныншы басылымында танылған «сөз және тілдің ерекше даму бұзылыстарының» бірі. Он бірінші басылымнан бастап (ICD 11, 2022 жылдың 1 қаңтарынан қолданыста), ол даму тілінің бұзылуының түрлі санаттарына жататын жағдай ретінде қарастырылады. ICD 11-ге көшу әртүрлі елдерде әртүрлі уақытта жүзеге асырылады. Бұл жағдай – ауызша және жазбаша түрде өрнектеуде қиындықтар туындайтын коммуникациялық бұзылыс. Бұл – тілдік қабілеттің ерекше кемістігі, онда ақыл-ой жасына сәйкес келетін деңгейден төмен экспрессивті сөйлеу тілі қолданылады, бірақ тілді түсіну қалыпты шектерде болады. Сөздік қорының жеткіліксіздігі, күрделі сөйлемдер құрудағы қиындықтар, сөздерді есінде сақтаудағы мәселелер болуы мүмкін, сондай-ақ артикуляцияда бұрмаушылықтар болуы немесе болмауы да мүмкін.
Expressive language disorder is one of the "specific developmental disorders of speech and language" recognized by the tenth edition of the International Classification of Diseases (ICD 10). As of the eleventh edition (ICD 11, current 1 January 2022), it is considered to be covered by the various categories of developmental language disorder. Transition to the ICD 11 will take place at a different time in different countries. The condition is a communication disorder in which there are difficulties with verbal and written expression. It is a specific language impairment characterized by an ability to use expressive spoken language that is markedly below the appropriate level for the mental age, but with a language comprehension that is within normal limits. There can be problems with vocabulary, producing complex sentences, and remembering words, and there may or may not be abnormalities in articulation.
Себептер
Экспрессивті тілдің бұзылысы толыққанды түсініксіз. Оның бір ғана себебі жоқ, көбінесе даму кезінде туындайтын көптеген себептердің салдары болып табылады, соның ішінде нашар тамақтану және мидың зақымдануы, мысалы, жарақат немесе ауру. Ауыз, жұтқыншақ, көмекей құрылымдарына немесе нейромышалы функцияларға әсер ететін жарық тілше (көмейдің жарылуы) және басқа да аномалиялар сияқты физикалық аномалиялар, пациенттің тікелей қарым-қатынас жасау қабілетіне кедергі келтіре отырып, экспрессивті тілдің бұзылысына себеп болуы мүмкін. Ерте балалық шақтағы даму кезіндегі нашар орталық жағдайлар, соның ішінде жеткіліксіз стимул да қауіп факторы болып табылады.
Expressive language disorder is not well understood. It does not have one singular cause, but rather is often a result of many possible causes during development including malnutrition, and damage to the cerebrum such as from injury or disease. Physical abnormalities such as cleft plate and other anomalies that affect oral, pharyngeal, laryngeal structures or neuromuscular functions can be a cause of Expressive Language Disorder by interfering with the patients ability to communicate directly. Environmental problems during early childhood development, including inadequate stimulus, are risk factors as well.
Симптомдары
Экспрессивті тілдің бұзылуы – әртүрлі тәсілдермен қарым-қатынас жасаудағы қиындықтармен сипатталатын жағдай. Бұл кейде жасына сәйкес келмейтін, жетілмеген сөздік қоры немесе сөйлегенде дұрыс емес уақыттарды қолдану түрінде көрінеді. Күрделі сөйлемдер құру мен сөздерді есінде сақтауда да қиындықтар туындауы мүмкін. Диагноз жасына байланысты емдеу де әртүрлі болады.
Expressive Language disorder is characterized by difficulty communicating in varied ways. Sometimes this manifests as below average vocabulary skills for an individuals age or use of the incorrect tense when speaking. There can be difficulty forming complex sentences and remembering words. Since age vary on diagnosis, treatment varies as well.
Емдеу
Экспрессивті тілдің бұзылуын емдеу көбінесе дәрі-дәрмек талап етпейді, ең бастысы – сөйлеу және тіл терапиясы. Дегенмен, есту қабілетінің жоғалтуы сияқты басқа да мүмкін болатын ауруларды жоққа шығару үшін толық медициналық тексеруден өту ұсынылады. Экспрессивті тілдің бұзылуын емдеудің ең тиімді жолы – сөйлеу және тіл терапевтіне жүгініп, терапия жоспарын жасау. Кейбір терапиялар баланың жағдайын жақсартуға көмектесетін ойыншықтарды, кітаптарды, суреттер мен иллюстрацияларды қолдануды қамтиды. Ата-аналар да үйде балаларына көмектесе алады. Мысалы, ата-аналар балаларымен баяу, анық және қысқа сөздермен әңгімелесіп, олардың тілін біртіндеп жақсарта алады. Осы процесте сабырлылық маңызды, сондай-ақ балаларды стреске түсірмеу де қажет. Балаларға қысқа сөйлемді қайталауға немесе оны өз сөздерімен айтуға мүмкіндік беру де пайдалы болуы мүмкін. Экспрессивті тілдің бұзылуын емдеу үшін ерте диагностика және емдеу өте маңызды.
Treatment of expressive language disorder does not require medicine most of the time, but instead involves speech and language therapies. However, it is recommended to get a full physical check to rule out other possible disorders such as hearing loss. The recommended way to treat expressive language disorder is to work out a therapy plan by visiting a speech and language therapist. Some therapies may include use of toys, books, figures, and images to help improve the condition. In addition, parents could also aid children at home. For example, parents could have a small conversation with their children with slow, clear, and short words to gradually improve children's condition. In this process, patience is key, and it is also important to not make the children stressed. Additionally, let children repeat a short sentence or say it in their own words could also be helpful. Early diagnosis and treatment is really important to treat expressive language disorder.
Болжам
Бұл аурудың болжамы баланың өмір сапасын, әлеуметтік қарым-қатынастар, психикалық денсаулық, сауаттылық, оқу қабілеттері, қоғаммен байланыс сияқты кең ауқымды даму салаларында туындайтын түрлі мәселелермен байланысты екені көрсетілген. Бұл, осы бұзылысқа байланысты туындайтын көптеген функционалдық шектеулердің салдарынан дұрыс қарым-қатынас жасау немесе тілді жеткізудегі қиындықтармен байланысты. Аурудың қауіптілігін анықтау және оның ауырлығы баланың жасына байланысты, ал жасөспірімдік немесе ересек жасқа жеткенде осы салалардағы өзгерістерді бағалау арқылы талданады. Сонымен қатар, аутизм немесе ми ісігі сияқты басқа ауруларға байланысты емес экспрессивті тіл бұзылысы, дәрі-дәрмектер сияқты тікелей емдеуді қажет етпейтін әдістер арқылы емделуі мүмкін екені дәлелденді. Суреттер, кітаптар және тағы басқаларын қолданатын түрлі сөйлеу және тілдік терапиялар жалпы тілдік дамуды жақсартады, балаларды түрлі іс-шараларға қатысуға ынталандырады, достар табуға көмектеседі және ата-аналар мен балалардың стрессін азайтады. Дегенмен, егер осы жағдайға ем жасалмаса, балалардың оқудағы үлгерімі төмендеп, қарым-қатынастағы қиындықтардан туындайтын наразылық ата-аналар мен балалардың көңілін қалдыруы мүмкін. Осы қиындықтарды жеңу үшін ата-аналарға сөйлеу тілі патологына жүгіну және баланың жағдайын жақсартуға көмектесетін күнделікті әдеттерді қалыптастыру ұсынылады, мысалы, сұрақтар қоюға және белсенді қарым-қатынасқа ынталандыратын орта жасау. Балаға кітап оқу немесе заттар мен белгілер арқылы жаңа сөздермен таныстыру сияқты шаралар жақсы мысалдар болар еді.
The prognosis of this disease is shown to be associated with a class of different issues ranging from broad areas of development in a child's life quality such as social relationships, mental health, literacy, academic abilities, community connections, etc. This is tied into the inability to properly communicate or express language due to the plethora of functional impairments that come with this disorder. Risk detection as well as the severity of the disease has also been linked to age and analyzed through the measurement of the ways these areas have been affected as the child reaches adolescence or adulthood. Additionally, an expressive language disorder that is not caused by any underlying diseases such as autism or brain tumors has been shown to be curable through means that do not involve direct forms of treatment such as medication. A variety of speech and language therapies which include the use of pictures, books, and much more have led to improvements in overall expression, encourages children to participate in many activities, helps them make more friends, and reduces the stress in parents and children. However, if the condition is not treated, it will cause the children to have a decreased performance in school and increased frustration in both the parents and children due to difficulties in communication. In order to tackle and navigate through these difficulties, it is highly recommended for parents to seek out a speech language pathologist and to incorporate a routine that aids the child's condition at home such as an atmosphere where the encouragement for questions and active communications is endorsed. Activities such as reading to the child or the introductions to new words on objects or signs, would be good examples.
Тіл өндірісінің үлгілері
Виллем Левельт сөйлеуді жасаудың қазіргі кезде қабылданған теориясын баяндады. Сөздер, айтуға дайын тұрған түсінік қалыптасқаннан кейін, байланысты сөздер таңдалып, кодталып, содан соң сөйлеудің дыбыстық толқындары құрылады.
Willem Levelt outlined the currently accepted theory of speech production. Words are produced after the concept waiting to be produced is conceptualized, related words are selected, encoded and the sound waves of speech are produced.
Тілдік желілерге қатысу
Тілдің ерекше бұзылулары, мысалы, экспрессивті тілдің бұзылуы, грамматикалық кемшіліктерден немесе тілдік ақпаратты өңдеудегі қиындықтардан туындайды ма деген маңызды пікірталас жүріп жатыр. Дегенмен, тілдің ерекше бұзылуларының (СЛИ) себебіне қатысты тағы бір гипотеза ұсынылды, ол Процедуралық тапшылық гипотезасы деп аталады. Процедуралық тапшылық гипотезасы, тілдің бұзылуын процедуралық жадқа қатысы бар ми құрылымдарының бұрыс дамуымен түсіндіруге болады дейді. Процедуралық жад – түрлі танымдық және моторлық тапсырмаларды қалай орындау керектігін еске түсіретін жадымыз. Бұл жад жүйесі алдыңғы лобтың базальды ганглиялық тізбектерімен байланысты, және осы гипотезаны одан әрі зерттеу СЛИ-дің түпкі себептерін анықтауға және клиникалық неврологиялық тұрғыдан толық картина жасауға көмектеседі.
There is significant debate about whether specific language impairments, such as expressive language disorder, are caused by deficits in grammar or by a deficit in processing language information. However, an alternative hypothesis to the cause of SLIs has been posited, called the Procedural Deficit Hypothesis. The Procedural Deficit Hypothesis states that we can explain language impairments due to abnormal development of brain structures that are involved in procedural memory, our memories that remember how to perform different cognitive and motor tasks. The procedural memory system is associated with basal ganglia circuits in the frontal lobe and further investigation of this particular hypothesis could aid in the development of a clinical neurological picture of what the underlying causes of SLI are.
Сөйлеу мен тілдің ғылыми зерттеулері
Нейробиология саласындағы ең алғашқы жаңалықтардың бірі мидың белгілі бір аймақтарына зақым келтірудің тілдік қабілеттердің нашарлауымен байланысты екенін анықтау болды, мысалы Вернике аймағы мен Брока аймағының ашылуы. Мидың осы бөліктеріндегі зақымданулар сөйлеуді түсіну және сөйлеуді жасау қабілеттерін нашарлатады. Пауль Брока алғаш рет мидың сол жарты шары тілдік функция үшін, әсіресе оң қолды пациенттер үшін локалдануға бейім екенін байқады. Қазіргі заманғы нейроғылыми зерттеулер бұл тұжырымды растады, бірақ кейбір оң қолды адамдарда тілдік функция оң жарты шарға қарай ығысуы мүмкін.
Some of the earliest discoveries in the field of neuroscience were related to the discovery that damage to certain areas of the brain related to impairments in language, such as the discovery of Wernicke's area and Broca's area. Lesions in these parts of the brain impair language comprehension and language production, respectively. Paul Broca was the first to note that the left hemisphere of the brain appeared to be localized for language function, particularly for right handed patients. Modern neuroscientific research has verified this, though language may be lateralized to the right hemisphere in some right handed individuals.
Дамудың вербалды диспраксиясы
1990 жылы КЕ отбасының бірнеше буынында дамитын ауызша диспраксия және орофациалдық праксис аутосомалық-доминанттық мұрагерлікпен берілетіні хабарланды. Толығырақ талдау осы мұрагерлік үлгісін FOXP2 гендеріндегі мутацияларға байланыстырды. Бұл зерттеулер ғалымдарға бір геннің өзгеруі адамның сөйлеу қабілетіне қалай әсер ететінін зерттеуге мүмкіндік берді. FOXP2 – сөйлеу және тілді жасаумен тікелей байланыстырылған алғашқы ген. Қалыпты FOXP2 генінің мутацияланған аллельдері ауыр сөйлеу кемістіктеріне себеп болады.
In 1990, it was reported that the several generations of the KE family had developmental verbal dyspraxia and orofacial praxis that were inherited in a typical autosomal dominant pattern. Further analysis traced this inheritance pattern back to mutations in the FOXP2 genes. These studies have allowed scientists to begin to investigate how changes to one gene can alter human communication. FOXP2 is the first gene that has been identified that is specifically linked to speech and language production. Mutant alleles of the normal FOXP2 gene have been found to be the cause of severe speech impairments.
Тілдің ерекше бұзылуы
Нервтік бейнелеу әдістері, мысалы, құрылымдық және функционалдық МРТ, тілдік дамудың бұзылуы (SLI) бар адамдар мен қалыпты бақылау топтары арасында айтарлықтай айырмашылықтарды анықтамады. Дегенмен, воксельдік морфометрия сияқты күрделі әдістер зерттеушілерге КЕ отбасының зардап шеккен мүшелерінде, моторлық функциялармен байланысты ми аймақтарындағы (мысалы, базальдық ядро) нейрондық көлемдегі екі жақты аномалияларды анықтауға мүмкіндік берді. Бұл көлемнің азаюы ауызша практика тесттерінің нәтижелерімен жоғары корреляцияны көрсетті, бұл базальдық ядроның ерекше дамуының КЕ отбасында байқалатын моторлық бақылаудағы қиындықтармен байланысты екенін қолдайды. Ғалымдар әртүрлі когнитивтік тапсырмаларды орындау кезінде мидың белсенділігін тіркеу үшін нейробейнелеу әдістерін қолдана отырып, SLI бар балалардағы белсенділік үлгілеріндегі айырмашылықтарды анықтауға кірісіп келеді. Басты байқау – тілдің негізгі құрылымдарында (төменгі маңайлық гирус операкулумы, төменгі маңайлық гирус үшбұрышы, жоғары шеттік гирус және жоғарғы уақытша гирус) сол жартышарлықтың жетілмегендігі. Сол зерттеуде мидың басқа аймақтарында гипоактивация (супрамаргинальды қиылыс) және гиперактивация (алдыңғы инсула) байқалды. Басқа да тереңдетілген бейнелеу зерттеулері, жақсы дамыған тілдік дамуы бар балалардың миында бұрын анықталмаған зақымданулардың табылуын хабарлайды. Жалпы, бұл нәтижелер тілдік бұзылулардың мидың тілге байланысты аймағындағы неврологиялық ақаудың салдары екенін күшеп көрсетеді. Тілдік дамудың ерекше бұзылуы бар адамдардың ұзақ мерзімді жағдайларын зерттейтін зерттеулер (мысалы, экспрессивті тіл бұзылуы) осы адамдарды балалық шақтан ересек жасқа дейін қадағалайды. Уайтхаус және оның әріптестері атап көрсеткендей, "Балалық шақтағы тілдік проблемалар ересек жасқа дейін жалғасса, олар академиялық, әлеуметтік және кәсіптік нәтижелер тұрғысынан ауқымды салдарларға әкелуі мүмкін". Бұл зерттеушілер SLI диагнозы қойылған балалар тілге қатысты проблемаларды ұзақ сақтайтынын және олардың жоғары білімге емес, кәсіптік білімге басуы ықтимал екенін анықтады, осылайша жоғары сауаттылықты талап ететін мамандықтардан аулақ қалады. SLI диагнозы қойылған ересектерде де төменгі әлеуметтік-экономикалық жағдай байқалды. Уайтхаус.
Neuroimaging techniques, such as structural and functional MRI, found no significant differences between individuals with SLI and normal controls. However, more subtle and sophisticated techniques, such as voxel based morphometry studies have allowed researchers to identify bilateral abnormalities in neural volume in areas of the brain associated with motor functions, such as the caudate nucleus, in the affected members of the KE family when compared to the unaffected family members. This volume reduction showed a high correlation between reduced volume and tests of oral praxis, supporting the idea that odd development of the caudate nucleus is related to the problems in motor control observed in the KE family. Scientists are beginning to elucidate differences in activation patterns in children with SLIs using neuroimaging techniques to capture brain activity while performing different cognitive tasks. A major observation is lack of left hemisphere lateralization in major language structures such as the inferior frontal gyrus opercularis, inferior frontal gyrus triangularis, supramarginal gyrus and superior temporal gyrus. The same study reported hypoactivation and hyper activation of other brain regions the supramarginal junction and anterior insula, respectively. Other in depth imaging studies report finding previously undiagnosed lesions in the brains of children with well characterized developmental language development. Together, these findings strongly suggest that language impairments are the result of an underlying neurological defect in an area of the brain related to language. Studies looking at long term outcomes for individuals with specific language impairments such as expressive language disorder track these individuals from childhood to adulthood. As Whitehouse and his colleagues suggest, "When childhood language problems persist into adulthood, they can have far reaching consequences in terms of academic, social and vocational outcomes." These researchers found that children diagnosed with an SLI would have persistent problems with language and are more likely to pursue vocational training rather than university, thereby avoiding professions requiring high levels of literacy. A lower socioeconomic status was also noted by adults who were diagnosed with an SLI as a child. Whitehouse