Балауса арысының жұмысшылары – шоғырдың маңызды бөлігі. Олар нектар жинау, тозаңдану және шоғырдың жұмысын қамтамасыз етеді. Әлемдік өнімділіктің 80% олардың еңбегінің нәтижесі!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бал арасының кастасы
Caste of honey bee
Жұмысшы ара – колонияның патшайымындай көбею қабілеті жоқ және ұяның тиімді жұмыс істеуі үшін қажетті көптеген міндеттерді орындайтын кез келген аналық ара. Жұмысшы аралар барлық эусоциалдық ара түрлерінде кездеседі, бірақ бұл термин (ғылыми әдебиеттен басқа) бал араларынан өзге аралар үшін, әсіресе еуропалық бал арасы (Apis mellifera) үшін сирек қолданылады. Осы түрдегі жұмысшы аралар әлемдегі егістіктерді тозаңдатуға қатысты қызметтердің шамамен 80 пайызын қамтамасыз етеді. Жұмысшы аралар – ұяның негізгі міндеттерін атқаратын аралар кастасы және олар аралардың ең көп санымен өкілделген түрі. Олар ұшқыштар мен патшайым аралардан әлдеқайда кішідірек, ал денелері нектар мен тозаң жинауға бейімделген. Өмір бойында олар жасына қарай ұя ішіндегі міндеттерді белгілі бір ретпен орындайды. Жұмысшы аралар тозаңды артқы аяқтарындағы тозаң жинағыштарына жинап, ұяға жеткізеді, онда ол дамып келе жатқан жұмырқаларға тамақ ретінде пайдаланылады. Денелеріндегі тозаң басқа гүлге түсіп, оның аз бөлігі топыраққа сіңіп, осылай шағылысқан тозаңдану процесі жүзеге асырылады. Нектар хоботок арқылы сорылып, асқазандағы ферменттермен араластырылып, ұяға қайтарылады, онда ол балауыз ұяшықтарында сақталып, балға айналады.
A worker bee is any female bee that lacks the reproductive capacity of the colony's queen bee and carries out the majority of tasks needed for the functioning of the hive. While worker bees are present in all eusocial bee species, the term is rarely used (outside of scientific literature) for bees other than honey bees, particularly the European honey bee (Apis mellifera). Worker bees of this variety are responsible for approximately 80% of the world's crop pollination services. Worker bees are the caste of bee that perform most of the fundamental tasks of the hive, and they are by far the most numerous type of bee. They are much smaller than drones or queen bees, with bodies specialized for nectar and pollen collection. They perform different tasks around the hive progressively over their lifespans in a predictable order based on their age. Worker bees gather pollen in the pollen baskets on their back legs and carry it back to the hive where it is used as food for the developing brood. Pollen carried on their bodies may be transferred to another flower, where a small portion can rub off on the pistil, resulting in cross pollination. Nectar is sucked up through the proboscis, mixed with enzymes in the stomach, and carried back to the hive, where it is stored in wax cells and evaporated into honey.
Тапсырмалардың кезектілігі
Жұмысшы араның өмірлік циклы бойында, оның жасына және ұяда қанша уақыт жұмыс істегендігіне қарай, ұя ішінде әртүрлі міндеттерді атқарады. Әрбір міндетке жұмсалатын күндердің нақты саны ұяның қажеттіліктеріне байланысты, бірақ әр жұмысшы араның әрбір міндетте қанша күн жұмсайтынының шамамен мерзімі бар.
Through the lifecycle of a worker bee, she will take on many different roles within the hive, depending on how old she is and how long she has been working in the hive. The exact number of days she spends at each task depends on the requirements of the hive, however there is an estimated number of days each worker bee will spend at each task.
Ұяшықтарды тазалау (12 күн)
Келесі рет қолдану алдында күйелерді тазалау қажет. Тазалау фазасындағы жұмысшы аралар осы тазалау жұмысын жасайды. Патшайым күйелерді тексеріп, егер олар қанағаттандырмаса, пайдаланбайды. Егер күйелер таза болмаса, жұмысшы ара тазалау процесін қайтадан жүргізуі тиіс.
Brood cells must be cleaned before the next use. Worker bees in the cleaning phase perform this cleaning. Cells are inspected by the queen and if unsatisfactory, they will not be used. If the cells are not clean, the worker bee must repeat the cleaning process.
Аналық бал аралары (312 күн)
Мерзімді аралар жұмысшы личинкаларды жұмысшы желесімен тамақтандырады, ол патшалық желесін өндіретін бездерден шығарылады. 6-12 күндері мерзімді аралар патшайым личинкасын және ұшақтарды витаминдерге толы патшалық желесімен тамақтандырады. Ұшақтар 1-3 күн бойы жұмысшы желесін алады, содан кейін олардың диетасы балға ауыстырылады.
Nurse bees feed the worker larvae worker jelly, which is secreted from glands that produce royal jelly. On days 6 12, nurse bees feed royal jelly, rich in vitamins, to the queen larva and drones. Drones receive worker jelly for 1 to 3 days until they are started on a diet of honey.
Қызметші әйелдер (7 - 11 күн)
Патшаның қызметшілері патшаны тамақтандырып, күтімін жасап, оны тазалайды. Патшайыммен жанасқаннан кейін, қызметшілер патшайымның жамбас феромонын (QMP) бүкіл ұяға таратады, бұл ұяда әлі де тірі патшайым бар екенін басқа араларға хабарлайды.
Queen attendants take care of the queen by feeding and grooming her. After coming into contact with the queen, the attendants spread queen mandibular pheromone (QMP) throughout the hive, which is a signal to the rest of the bees that the hive still has a viable queen.
Балауыз өндіру (13-18 күн)
Бұл аралар балауыздан ұя жасайды, ескі ұяларды жөндеп, басқа жұмысшылар әкелген нектар мен тозаңды сақтайды. Жұмысшы араның өмірінің басында ол ішкі жағынан балауыз шығарады. Іштің төрт төменгі бөлігінде орналасқан төрт балауыз безі, тарақ құру үшін балауыз өндіреді.
Wax bees build cells from wax, repair old cells, and store nectar and pollen brought in by other workers. Early in the worker's career, she exudes wax from the space between her abdominal segments. Four sets of wax glands, situated inside the last four ventral segments of the abdomen, produce wax for comb construction.
Азық-түлік іздейтін аралар (2142 күн)
Азық іздеуші және барлаушы аралар нектарға, тозаңға, прополис немесе су жинау үшін 3 шақырымға дейін ұшып барады. Жұмысшы аралар күніне шамамен 10 рет ұядан ұшып келіп, әр саяхат сағатқа жуық уақыт алады.
The forager and scout bees travel up to 3 kilometres (1.9 mi) to a nectar source, pollen source, or to collect propolis or water. Worker bees journey away from the hive around 10 times each day, with each trip lasting an hour.
Бал өндіру
Жұмысшы аралар гүлдерден нектарды өздерінің түтік тәрізді ауыз мүшелері арқылы жинап, оны бал қабына сақтайды. Ферменттер нектарды қарапайым қанттарға айналдырады. Ара уысына келгеннен кейін, нектар басқа жұмысшы араларға таратылады, олар оны жас араларға береді немесе бал ұяларына сақтайды. Содан кейін, бал желдету арқылы қосымша кептіріліп, балауыз қақпағымен жабылады, бұл ауадан ылғалдың сіңуіне кедерес жасайды.
Worker bees collect nectar from flowers using their tubular mouth parts, and store it in their honey stomach. Enzymes proceed to break down the nectar into simple sugars. Back at the hive, the nectar is distributed to other worker bees who either distribute it to young bees or store it in honeycomb cells. Then, honey is produced by being further dehydrated via fanning then sealed with a wax cap, which prevents absorption of moisture from the air.
Дронмен тамақтандыру
Еркек аралар жас кезінде өздерін-өздерімен тамақтанбайды, оларды жұмысшы аралар тамақтандырады, кейін ересек болған соң бал қорынан өздері жейді.
Drones do not feed themselves when they are young; they are fed by workers and then when the drone bees get older they feed themselves from the honey supply.
Бал аралы ғимараты
Жұмысшы аралардың құрсағында сегіз жұп балауыз бездері орналасқан, олардың көмегімен аралар бал ұяларын жасайды. Балауызды шайнағанда, ара сілекейін қосады, бұл балауыздың жұмсақтығын реттеп, әрбір жеке ұяшықты жасауға мүмкіндік береді. Бұл процесс мыңдаған рет қайталанып, шоғырдың ішінде бал өндірілуі және шайқу орындары үшін тарақ құрылады.
Worker bees have eight pairs of wax glands under their abdomen from which they can create honeycomb. By chewing the wax, she mixes in her saliva, which adjusts the malleability of the wax and enables her to create each individual honeycomb cell. This process is repeated thousands of times to create comb in the hive, which will be used for honey production and brood space.
Ағза тозаңын жинақтау
Сонымен қатар, шабалдарды тамақтандыру үшін ұяға әкелінген гүл тозаңы да сақталады. Оны қабықша жасушаларына тығыз етіп жинап, аз мөлшерде балмен араластыру керек, осылайша ол бұзылмайды. Бал бактерия өміріне қолдау көрсетпейді, ал сақталған гүл тозаңы дұрыс күтім болмаса, шіріп кетеді. Оны бал жасушаларында сақтау қажет.
Pollen brought into the hive for feeding the brood is also stored. It must be packed firmly into comb cells and mixed with a small amount of honey so that it will not spoil. Unlike honey, which does not support bacterial life, stored pollen will become rancid without proper care. It has to be kept in honey cells.
Прополиздеу
Ұяшық қабырғалары өсімдіктерден алынатын шайырлы зат – прополиспен жіңішке қабатпен жабылған. Жұмысшы аралар прополиске ферменттер қосып, осы қоспаны бактерияға және саңырауқұлаққа қарсы қасиеттерге ие етеді. Прополис ульдің кіреберісіне желдетуді жақсарту үшін салынады. Кейбір аралар қоспаға артық сазды қосып, геопрополис жасайды, мысалы, Melipona scutellaris арасында. Геопрополис антимикробтық және жасуша көбеюін тежеу қасиеттерін көрсетеді және антибиофильдік заттардың көзі болып табылады. Бұған қоса, ол қалыпты жасушалармен салыстырғанда, төмен концентрацияда адам қатерлі жасушаларына селективті әсер етеді.
The walls of the hive are covered with a thin coating of propolis, a resinous substance obtained from plants. When workers add enzymes to the propolis, the combination has antibacterial and antifungal properties. Propolis is placed at the entrance of hives to aid in ventilation. Some bees add excess mud to the mixture, making it geopropolis, such as in the bee Melipona scutellaris. Geopropolis displays antimicrobial and antiproliferative activity and has been proven to be a source of antibiofilm agents. It also presents selectivity against human cancer cell lines at low concentrations compared to normal cells.
Өлім-жітім жасаушы аралар
Өлі аралар мен сәтті өспеген дернәсілдерді ұядан шығарып тастау қажет, бұл аурудың алдын алуға және ұяшаларды қайта пайдалануға мүмкіндік береді. Оларды мәйіт жинаушы аралар ұядан біршама қашықтыққа шығарып кетеді.
Dead bees and failed larvae must be removed from the hive to prevent disease and allow cells to be reused. They will be carried some distance from the hive by mortuary bees.
Құс ұрығы
Жұмысшы аралар ұяны буланған сумен салқындатып, желдетіп тұрады. Олар қажеттілікке қарай ауа ағынын ұяға кіргізеді немесе ұядан шығарады.
Worker bees fan the hive, cooling it with evaporated water. They direct airflow into the hive or out of the hive depending on need.
Су тасымалдаушылар
Ұя қатты ысыған кезде, бұл аралар суды әдетте ұядан шалқары қашықтықтағы жерлерден алып, оны желдеткіш аралардың арқасына тарату үшін қайтарып әкеледі.
When the hive is in danger of overheating, these bees will obtain water, usually from within a short distance from the hive and bring it back to spread on the backs of fanning bees.
Күзетші аралар
Күзетші аралар ұяның кіреберісінің алдында тұрып, оны кез келген басқыншылардан, мысалы, сұрлықтардан қорғайды. Күзетшілердің саны маусымға және түрге қарай өзгереді. Кіреберістің мөлшері мен күнделікті қозғалыс та күзетші аралардың санына маңызды әсер етеді. Tetragonisca angustula және Schwarziana quadripunctata түрлерінің күзетші аралары – ұя кіреберістерінде қалықтап, кірмегендерге қарсы қосымша қорғаныс ұсынатын еуроқоғамдық аралардың мысалы болып табылады.
Guard bees will stand at the front of the hive entrance, defending it from any invaders such as wasps. The number of guards varies from season to season and from species to species. Entrance size and daily traffic also play an integral role in the number of guard bees present. Guard bees of the species Tetragonisca angustula and Schwarziana quadripunctata are examples of eusocial bees that have been observed hovering at their nest entrances, providing more protection against intruders.
Генетикалық сипаттамалары
Көптеген кең таралған ара түрлерінде жұмысшы аралар міндетті түрде туыс таңдау арқылы өзін-өзі құрбан етуге итермеленгендіктен, көбеймейді. Дегенмен, анатомиялық және генетикалық себептерге байланысты олар әйел деп есептеледі. Генетикалық тұрғыдан алғанда, жұмысшы ара патшайым арадан ешқандай айырмашылыққа ие емес, тіпті жұмыртқа салатын жұмысшы араға айналуы мүмкін, бірақ көптеген түрлерде тек еркек (дрон) балалары болады. Ларва жұмысшы араға немесе патшайым араға айналатыны оның дербес дамуының алғашқы үш күнінен кейін қандай тамақтандырылғанына байланысты.
In most common bee species, worker bees are infertile due to enforced altruistic kin selection, and thus never reproduce. Workers are nevertheless considered female for anatomical and genetic reasons. Genetically, a worker bee does not differ from a queen bee and can even become a laying worker bee, but in most species will produce only male (drone) offspring. Whether a larva becomes a worker or a queen depends on the kind of food it is given after the first three days of its larval form.
Ішек бактериялары
Жұмысшылар колонияда әртүрлі мінез-құлық тапсырмаларын орындайды, осылайша оларды әртүрлі жергілікті ортаға ұшыратады. Жұмысшының ішек микробы қоғамдастығының құрамы олар атқаратын мінез-құлық тапсырмаларымен байланысты екендігі анықталды, демек, олар ұшырайтын жергілікті ортамен де байланысты. Сондай-ақ, қоршаған ортаның ландшафты бал араларының ішек микробы қоғамдастығына (ішек микробиотасының құрамына) әсер ететіні көрсетілді.
The workers perform different behavioral tasks in the colony that cause them to be exposed to different local environments. The worker gut microbial community composition is found to be associated with the behavioral tasks they perform, therefore also with the local environment they are exposed to and the environmental landscape is shown to affect the gut microbial community (gut microbiota composition) of honey bees.
Стингер
Жұмысшы араның тікенегі – араның өзін және ұясын көптеген сүтқоректілерден қорғауына мүмкіндік беретін күрделі орган. Ара сүтқоректілер мен құстарды шаққанда, дене құрылымы мен тікенектің тікенектеріне байланысты, тікенегі құрбанның денесіне бекіп қалады. Осы жағдайда, у безі тікенекпен бірге қалып, уды сорғылауын жалғастырады. Ара тікенегінен айырылғаннан кейін өледі, себебі тікенекті және у безін алып тастау басқа ішкі органдарға да зақым келтіреді немесе оларды жояды. Тікенектің тікенектері сүтқоректілер мен құстардан басқа көптеген жануарларға жабыспайды, демек, бір ара сол жануарды бірнеше рет шағуы мүмкін.
The worker bee's stinger is a complex organ that allows a bee to defend itself and the hive from most mammals. Bee stings against mammals and birds typically leave the stinger embedded in the victim due to the structure of flesh and the stinger's barbs. In this case, the venom bulb stays with the stinger and continues to pump. The bee will die after losing its stinger, as the removal of the stinger and the venom bulb damages or removes other internal organs as well. The barbs on the stinger will not catch on most animals besides mammals and birds, which means that such animals can be stung repeatedly by the same bee.
Басқа да әлеуметтік аралар
Эусоциалдық аралардың көптеген түрлері бар, оның ішінде құрт аралар, тіссіз аралар, кейбір орхидея аралары және тер араларының көптеген түрлері бар. Олар Антарктидадан басқа барлық құрлықтарда кездеседі және жұмысшылары болады. Осы аралардың басқа түрлеріндегі жұмысшылардың морфологиялық айырмашылықтары патшайымдардан тек түсімен немесе орташа дене мөлшерімен ғана ерекшеленеді, бірақ мінез-құлқы жағынан патшайымдардан өте ерекше болып келеді және жұмыртқалауы немесе жұмыртқаламауы мүмкін. Толығырақ ақпарат алу үшін осы түрлерге арналған жеке мақалаларды қараңыз.
There are many types of eusocial bees, including bumble bees, stingless bees, some orchid bees, and many species of sweat bees, native to all continents except for Antarctica, that have workers. Workers in these other bee lineages do not show significant morphological differences from queens, other than coloration or a smaller average body size, though they are often quite different in their behavior from queens, and may or may not lay eggs. See the respective articles for these lineages for details.