Саальфельд шайқасы: Төртінші коалиция соғысының эпизоды

Кіріспе

1806 жылы төртінші коалиция соғысы кезінде болған шайқас.

Саальфельд шайқасы 1806 жылдың 10 қазанында өтті. Онда маршал Жан Ланн басқарған 12 800 француз әскері, принц Луи Фердинанд басқаратын 8 300 пруссиялық-саксондық әскерін жеңді. Шайқас Тюрингияда, Саксен-Кобург-Саальфельд герцогтігінің Эрнестин аймағында болды. Бұл төртінші коалиция соғысының Пруссия науқанындағы екінші шайқас еді.

Француз қозғалыстары

Наполеон Гранде Армейді үш колоннаға бөліп, пруссиялық-саксон әскеріне шабуыл жасау үшін Тюрингия орманынан өтуді жоспарлады. Батыстағы колоннаны Жан Ланн басқарған V корпус жетекке алды, ал одан кейін Пьер Аугероның VII корпусы ілесіп келді. Оларға 8 қазан күні Кобургтен Грэфентал арқылы өтіп, 11 қазанға дейін Саальфельдке жетіп алу бұйрық берілді. V корпус 8 қазанда жолға шықты және 9 қазанның соңына қарай Грэфенталға жетіп, Саальфельдке баратын жолда жеңіл атқыштар орналасты. 10 қазан күні таңғы сағат 5-те Ланн Луи Габриэль Суше дивизиясымен және Анн Франсуа Шарль Трельярд бригадасының V корпусы жеңіл атқыштарымен бірге пруссиялық-саксон күштері алда екенін біліп, Саальфельдке қарай жолға шықты.

Пруссия-Саксония қозғалыстары

Принц Людовик Фердинанд Фредерик Людовиктің алдыңғы құшағына, Хоэнлоге-Ингельфингеннің әскеріне қолбасшылық етті. 9 қазанда принцтің штабы Рудольштадт қаласында орналасты, ал жасақтары Саальфельд, Шварца (Рудольштадт) [de] және Бад-Бланкенбургте дислокацияланды. Принц Хоэнлогеден хабар алды: Пруссия-саксон әскері Шлейц шайқасынан кейін Богислав Фридрих Эммануэль фон Тауентциеннің күштерін қолдау үшін Саале өзенінен өтіп, Рудольштадтқа қарай жорыққа шығады, ал Брауншвейг герцогы Вольфенбюттельдің бас әскері де Рудольштадтқа қарай ілгерілейді. 9 қазан күні кешке оберст Леопольд Людвиг Максимилиан Нордек цу Рабенау (Саальфельдтегі жасақты басқарған) Людовик принціне 16 000-20 000 сарбаздық француз колоннасы Кобургтен Саальфельдке бет алғанын хабарлады. Грэфентальдағы 30 гусардың посты мен Хохенейхеде (Саальфельд) [de] орналасқан "Валентини" есімді жаяу әскер ротасы француздармен шайқасқаннан кейін Арнсгереутке шегінгенін де мәлімдеді. Хоэнлоге басқаруындағы әскердің негізгі бөлігі 10 қазанда Саале өзенінен өтуге тиіс екенін білген Людовик принці өзінің күштері француз колоннасын Саальфельдте Сааледен өтуден және Хоэнлоге қозғалысына кедергі келтіруден, немесе Сааленің батыс жағымен Рудольштадтқа қарай жылжудан тоқтату қажет деп шешті, өйткені олар Брауншвейг әскері жеткенге дейін Рудольштадтқа жететін еді. 9 қазанда Аугуст фон Гнайзенау басқаратын фузилер ротасы Арнсгереутқа әскерге көмектесу үшін жіберілді. Француздардың Саальфельдке қарай ілгерілегенін және күшті екенін растағаннан кейін, пруссиялық әскерлер Арнсгереуттен Лерхенхюгельге [de] (Саальфельдтің сыртында) шегінді, Гарнсдорф (Саальфельд) [de] маңындағы алдыңғы посттарды орналастырды. Сағат 7-де Людовик принці әскерін Саальфельдте шоғырландыра бастады, ал сағат 9-ға қарай күштерін шайқасқа дайындады. Әскер Саальфельд алдынан Крёстен мен Бойльвицке (Саальфельд) [de] дейін тізіліп орналасты, Саальфельдтің үстіндегі төбелерді және Саале аңғарын қоршаған ормандарға қарап тұрды. Принц генерал-майор Карл Герхард фон Пелеттің жасағын Бланкенбургте қалдырды.

Prince Louis Ferdinand commanded the Advanced Guard of Frederick Louis, Prince of Hohenlohe Ingelfingen's army and on 9 October the Prince his headquarters at Rudolstadt, with detachments at Saalfeld, Schwarza (Rudolstadt) [de], and Bad Blankenburg. The Prince had received a message from Hohenlohe that the Prussian Saxon army would be advancing across the River Saale to support Bogislav Friedrich Emanuel von Tauentzien's force after the Battle of Schleiz, and that Duke of Brunswick Wolfenbüttel's main army would be advancing to Rudolstadt. In the evening of 9 October Oberst Leopold Ludwig Maximilian Nordeck zu Rabenau (who commanded a detachment at Saalfeld) reported to Prince Louis that a French column of between 16,000 and 20,000 men had left Coburg heading for Saalfeld and that a post of 30 hussars stationed at Gräfenthal and the Jäger Company "Valentini" stationed at Hoheneiche (Saalfeld) [de] had both retreated to Arnsgereuth after clashing with the French. Knowing that the main body of the army under Hohenlohe was due to advance across the River Saale on 10 October, Prince Louis therefore decided that his forces needed to stop the French column from either crossing the Saale at Saalfeld and interfering with Hohenlohe’s movements or from moving up the western side of the Saale to Rudolstadt, which they would reach before Brunswick’s army. During 9 October a fusilier company commanded by August von Gneisenau was sent to Arnsgereuth to support the troops there, and having confirmed that the French were advancing on Saalfeld and in strength, the Prussian troops withdrew from Arnsgereuth to Lerchenhügel [de], just outside Saalfeld, with advance posts in Garnsdorf (Saalfeld) [de]. At 7am Prince Louis began concentrating his troops at Saalfeld, and by 9am he had arranged his forces for battle. The troops were arranged in a line stretching from in front of Saalfeld to behind Crösten [de] and Beulwitz (Saalfeld) [de] facing the woods the covered the hills above Saalfeld and the Saale valley. The Prince left Generalmajor Karl Gerhard von Pelet's detachment at Blankenburg.

Шайқас

Сағат 9.45-те V корпустың алдыңғы құрамы, корпустың элиталық батальонынан (деполарда қалған батальондардың элиталық роталарынан құралған), 17-ші жеңіл полк пен екі зеңбірек Саальфельдке қарай бет алып, қалаға қарап тұрған биіктерді басып алды. Француз жеңіл атқыштар бригадасы мен алдыңғы құрам пруссиялық-саксон армиясымен қақтығысуға кірісті. Француз әскерлерінің қолдауымен элиталық батальон пруссиялық әскерлерді Гарнсдорфтан ығыстырып, оны басып алды. Француз әскерлері алға жылжығанда және пруссиялық-саксон армиясы олармен күресуге дайындалғанда, маршал Ланнес пруссиялық-саксон армиясының оң жақ қанаты толыққандай қоршалғанын байқады. Атқыштар мен француздың алдыңғы құрамы Гарнсдорф және Саальфельд маңында пруссиялықтармен шайқасқанда, ол Сушедің қалған дивизиясына орман арқылы солтүстікке қарай жылжуға бұйрық берді, пруссиялық және саксондық қатарларды айналып өту үшін. Бұл маневрді қамтамасыз ету үшін 17-ші жеңіл полк Саальфельдтен Беульвицке дейін созылған тізім құрды. Принц Луи өзінің қарсыластары күштірек екенін сезінді, содан кейін сағат 11-де саксондық суслиейтенант Генрих Август фон Эгиди принц Хоэнлогеден Рудольштадтта қалуға ауызша бұйрық алып келді және Саале арқылы шабуыл жоспарынан бас тартты. Принц Луи француз әскерінен бөлініп, Рудольштадтқа шегінуді шешті. Ол "Мюффлинг" полкінің екінші батальонына Шварцадағы көпірлерді ұстап тұруды бұйырды және саксон генерал-майоры Фридрих Иосиф фон Бевилакуа басқаратын әскерлерді жіберді. Ол сондай-ақ "Принц Ксавер" және "Курфюрст" полктеріне Сихентбал мен Кессельтал ағындары арасындағы жазыққа шабуыл жасауға бұйрық берді. 17-ші жеңіл полктің шабуылдық тобы, 34-ші жеңіл полкпен (орманнан Беульвицке шығып келген) бірге саксон полктерін ығыстырып, олардың тәртіпсіздікке түсуіне себеп болды. Принц Луи осы әскерлерді қайта жинады және генерал Бевилакуамен байланыс жоғалтудан қорқып, тағы бір шабуылға бұйрық берді, ал түске дейін "Курфюрст" полкі Кростенді басып алды. Орталық қауіпсіз деп есептеген Принц Луи кері шегінуге бұйрық берді. Француздар Саальфельдке еніп, пруссиялық әскерлерді Вёльсдорфқа (Саальфельд) [de] ығыстырды, онда Принц Луи осы әскерлерді қайта жинау үшін бағыт алды. Сағат 13.00-де маршал Ланнес шабуылға дабыл берді. 34-ші, 40-шы және 64-ші жеңіл полктер Ау-ам-Берг маңындағы саксон әскерлеріне қарай бет алды, ал француз атқыштар, 88-ші жеңіл полк артынан еріп, Кростен мен Саальфельд арасында алға жылды. Принц Луи осы сәтте пруссиялық және саксондық атқыштармен француз атқыштарына қарсы тұруға, 21-ші шабуылдық атқыштардың әлсіз қанатын шабуылдауға шешім қабылдады. Алайда француз атқыштарының екінші қатары принцтің аз санды атқыштар тобын қоршап алды. Пруссиялық және саксондық атқыштардың қатары бұзыла бастады, олар Саальфельдтен шегініп келе жатқан әскерлерге қосылып қашты. Вёльсдорф маңындағы шатасқан қақтығыста көптегені француз гусарларынан қырқылып, Саале арқылы қашуға тырысқандары суға батып кетті. Принц Луи Шварцаға қарай жол табуға тырысты, сол кезде 10-шы гусарлардың штаб-квартирасы Гинде оған шабуыл жасады. Жарақат алған Луи бас тартудан бас тартты және қаза тапты. Осы уақытта пруссиялық-саксон оң жағында генерал Бевилакуа "Принц Клеменс" полкімен Сандбергті нығайтуға тырысты, бірақ Вёльсдорфтағы жеңілісті көріп, Бевилакуа Шварцаға шегінуге бұйрық берді. "Принц Клеменс" полкінің бірінші батальоны төбеден төмен жылжығанда, оған 21-ші шабуылдық атқыштар бірнеше рет шабуыл жасады, саксондықтар қарсы тұра алмады. 21-ші шабуылдық атқыштар содан кейін шабуылдап, "Принц Клеменс" полкінің екінші батальоны мен "Мюффлинг" полкінің бірінші батальонын бірінен соң бірі талқандады. Бұл әскерлер тарағаннан кейін генерал Бевилакуа тұтқынға алынды. Шварцада соңғы қақтығыс болды, Пелеттің күштері француздарды Унтер Вирбах маңында қарсы алды. Пелеттің күштері көбінесе сақталған, бірақ ол кешкі сағат 10-да жеткен Штудт-Ильмге шегінуге мәжбүр болды. Француз атқыштары пруссиялық және саксондық бөлімдердің қалдықтарын Рудольштадтқа дейін қуып жетті, бірақ француз жаяу әскері Шварцада тоқтады. Сааленің шығыс жағына қашып кеткен пруссиялық және саксондық әскерлердің кейбіреулері Рудольштадтқа қарай шегінді.

At around 9.45AM, the advanced guard of V Corps, consisting of the corps' Bataillon d'élite (formed of the elite companies of battalions left at depots), the 17th Légère Regiment, and two cannons, made its way towards Saalfeld and occupied the heights overlooking the town. The French light cavalry brigade and the advanced guard began to engage the Prussian Saxon army. The Bataillon d'élite supported by French skirmishers pushed out the Prussian troops from Garnsdorf and occupied it. As the French troops advanced and the Prussian Saxon army prepared to fight them, Marshal Lannes noticed that the right flank of the Prussian Saxon army was completely uncovered, and while the cavalry and French advanced guard engaged the Prussians around Garnsdorf and Saalfeld, he ordered rest of Suchet's division to march northwards through the woods to outflank the Prussian and Saxon line. To cover these moves, the 17th Légère Regiment formed a skirmish line that extended from Saalfeld to Beulwitz. Prince Louis was aware that he was engaged with a larger force, and then at 11am, Saxon Souslieutnant Heinrich August von Egidy brought a verbal order from Prince Hohenlohe to remain at Rudolstadt and that the offensive across the Saale had been abandoned. Prince Louis decided to try and disengage with the French and retreat to Rudolstadt. He ordered second battalion of the "Müffling" Regiment to Schwarza to hold the bridges, and sent troops under the Saxon Generalmajor Friedrich Joseph von Bevilaqua [de] to extend the right of his line to the hills either side of Aue am Berg [de] (known as the Oberhayn and Sandberg). He also ordered the "Prince Xaver" and "Kurfürst" regiments to take the offensive by attacking the plain between Siechentbal and the Kesselthal streams. The skirmishers of the 17th Légère Regiment supported with the 34th Ligne Regiment (which had moved out of the woods into Beulwitz) repelled the Saxon regiments, who then fell back in disorder. Prince Louis rallied these troops, and fearing that he would lose communication with General Bevilaqua and his troops, he ordered another attack, and by midday the "Kurfürst" regiment had captured Crösten. Thinking that his centre was secure, Prince Louis gave further orders for a withdrawal. The French had entered Saalfeld and were pushing the Prussian troops back to Wöhlsdorf (Saalfeld) [de], where Prince Louis headed to rally these troops. At just before 1pm, Marshal Lannes gave the signal for the offensive. The 34th, 40th, and 64th Ligne headed towards the Saxon troops around Aue am Berg, whilst the French cavalry, with the 88th Ligne behind them, moved forward between Crösten and Saalfeld. Prince Louis decided this was a moment to engage the French cavalry with the Prussian and Saxon cavalry, attacking an exposed flank of the 21st Chasseurs à Cheval. However, the second line of French cavalry then enveloped the Prince's outnumbered cavalry line. Order in the Prussian and Saxon cavalry began to break down, and they fled joining the troops retreating from Saalfeld. In the confused mass around Wöhlsdorf, many were cut down by the French hussars and some drowned trying to escape across the Saale. Prince Louis tried to cut his way out towards Schwarza, during which he was attacked by Quartermaster Guindet of the 10th Hussars. Although wounded, Prince Louis refused to surrender and was killed. Meanwhile, on the Prussian Saxon right, General Bevilaqua tried to reinforce the Sandberg with the "Prinz Clemens" regiment, but then seeing the rout at Wöhlsdorf, Bevilaqua ordered a retreat to Scwharza. As the first battalion of the "Prince Clemens" Regiment moved down the slope it was attacked repeatedly by the 21st Chasseurs à Cheval, and the Saxons broke under the onslaught. the 21st Chasseurs à Cheval then assaulted and successively broke the second battalion "Prinz Clemens" Regiment and first battalion "Müffling" Regiment. As these troops dispersed, General Bevilaqua was captured. There was a final conflict at Schwarza and Pelet's force engaged the French around Unter Wirbach. Pelet's force was largely intact but had to retreat to Stadt Ilm, which it reached at 10pm. The French cavalry pursued the remains of the Prussian and Saxon units to Rudolstadt, but the French infantry halted at Schwarza. Some of the Prussian and Saxon troops that had escaped onto the east side of the Saale withdrew towards Rudolstadt.

Салдары

Людовик ханның әскері толықтай таратылды. Тек Пелет отряды ғана толықтай сақталды, және олар Хоэнлоге қайта қосылу үшін ұзақ жолмен жүруге мәжбүр болды. Осы шайқасқа және Шлиц шайқасына қарамастан, Наполеон пруссиялық әскердің орналасқан жерін толыққанды білмеді. Төрт күндік марштардан кейін француздар Йена мен Ауэрштедт екі шайқасында пруссиялықтар мен саксондықтарға Саале өзенінің батысындағы үстіртте шабуыл жасады. Шабуыл болған жерді және Людовик Фердинанд ханзадасының қазасын еске сақтау үшін ескерткіш тас орнатылған. Тақтада: "Осы жерде Пруссияның князі Людовик Фердинанд 1806 жылғы 10 қазанда алғыс айтатын Отаны үшін шайқасып қаза тапты" деп жазылған.