Кіріспе
Француз тіліндегі шешімді құқықтық өкілеттіктер деген термин.
Көптеген франкофон елдерде аумақтық ұжым (бұрынғы collectivité locale) немесе аумақтық билік – мемлекеттік құқыққа негізделген заңды тұлға болып табылады және мемлекеттің орталықсыздандыру процесінің бір бөлігі ретінде өз аумағында белгілі бір өкілеттіктерді жүзеге асырады. Францияда бұл Францияның танылған басқарушы билігі бар жарғылық әкімшілік бөлімін де білдіреді. Бұл – жергілікті басқарудың сайланбалы және жергілікті реттеуші билігі бар кез келген аумақтың жалпы атауы. Француздық аумақтық ұжымның мәні Франция Конституциясының (1958 жылғы) 72-бабында көрсетілген, онда заңмен белгіленген шекте жергілікті тәуелсіздік көзделген.
A territorial collectivity (, previously collectivité locale), or territorial authority, in many francophone countries, is a legal entity governed by public law that exercises within its territory certain powers devolved to it by the State as part of a decentralization process. In France, it also refers to a chartered administrative division of France with recognized governing authority. It is the generic name for any territory with an elective form of local government and local regulatory authority. The nature of a French territorial collectivity is set forth in Article 72 of the Constitution of France (1958), which provides for local autonomy within limits prescribed by law.
Терминнің қолданылуы
Термин "collectivité territoriale" Буркина-Фасода, Францияның заңнамасында және Конституциясында, Мали мен Мароккода қолданылады. Алжир мен Сенегалда оны "жергілікті қауымдастық" деп атайды. Дегенмен, Францияда мемлекеттік басқару да осы терминді қолданады: Direction Générale des Collectivités Locales жергілікті билік органдарымен байланысты мәселелерді шешеді. Ағылшын тілінде "жергілікті үкімет" немесе "жергілікті үкіметтік аудан" терминдері қолданылады, ал неміс тілінде – Gebietskörperschaft.
Сипаттамалары
Аумақтық билік органдары заңды мәртебеге ие. Олар көбінесе халықтың тікелей және жалпыға бірдей сайлау құқығы арқылы сайланатын кеңесші органмен басқарылады. Жергілікті заңнамаға сәйкес, олар жергілікті салықтар жинауға және мемлекеттен қаржы алуға құқылы.
Санаты
Өңірлер: Францияда 18 аймақ бар, немесе 14 аймақ, егер жеке аумақтық бірлестіктерді (арнайы мәртебеге ие бірлестіктер) есептемесек. Департаменттер: Францияда 94 департамент аумақтық бірлестіктер ретінде бар (соңғы рет Бас-Рейн және Жоғарғы Рейн аумақтық бірлестіктерінің бірігуі нәтижесінде Эльзас Еуропалық бірлестігі құрылды). Дегенмен, бұл термин мемлекеттік басқарудың 101 аумақтық бөліміне де қолданылады, олардың көпшілігі аумақтық бірлестіктермен бірдей аумақты қамтиды. Арнайы мәртебеге ие бірлестіктер: Бұл мәртебе арнайы заңдармен департаменттер мен аймақтардың орнына 6 бірлестікке беріледі (Корсика, Француз Гвианасы, Үлкен Лион, Мартиника, Майотта және Париж). Теңіз арты бірлестіктері (collectivités d'outre mer, COM): Францияда бес COM бар. Провинциялар: 3 провинция бар, олардың барлығы Жаңа Каледонияда орналасқан. Коммуналар: 36 782 коммуна бар. Олар республиканың барлық жерінде кездеседі (Сен-Бартеми, Сен-Мартен, Уоллис және Футунадан басқа, олар басқаша бөлінген, сондай-ақ адам тұрмайтын Клипертон аралы, ол тікелей Премьер-Министр кеңсесі мен Теңіз арты Франция министрінің басқаруында).
Әкімшілік
Регионның және ROM-ның құрамалары аймақтық кеңес (conseil régional) болып табылады. Оларға аймақтық кеңестің президенті (président du conseil régional) төрағалық етеді. Корсиканың жиналысы Корсика ассамблеясы (assemblée de Corse) деп аталады, ол Корсиканың белгілі бір автономиясын жүзеге асырады. Оған сондай-ақ аймақтық кеңестің президенті төрағалық етеді. Департаменттің (Парижді қоспағанда) немесе DOM-ның жиналысы департаменттік кеңес деп аталады. Оған департамент кеңесінің президенті төрағалық етеді. Провинция жиналысы провинция ассамблеясы (assemblée de province) деп аталады. Оған провинция ассамблеясының президенті төрағалық етеді. Коммунаның жиналысы (Париждікінен басқа) муниципалдық кеңес деп аталады. Оған әкім (maire) төрағалық етеді. Париж жиналысы Париж кеңесі деп аталады. Оған сондай-ақ әкім басшылық етеді. Француз Полинезиясының жиналысына Француз Полинезиясының президенті (président de la Polynésie française) төрағалық етеді. Сент-Бартелеми, Сент-Мартин және Сент-Пьер және Микелонның жиналыстары аумақтық кеңес (conseil territorial) деп аталады. Олардың әрқайсысына аумақтық кеңестің президенті төрағалық етеді. Уоллис және Футунаның жиналысы аумақтық ассамблея (assemblée territoriale) деп аталады. Оған префект (préfet) басшылық етеді. Жаңа Каледонияның жиналысы конгресс (congrès) деп аталады. Оған үкімет президенті (président du gouvernement) төрағалық етеді.
Өткен және болашақ аумақтық ұжымдықтар
2003 жылғы 28 наурыздағы конституциялық реформа бойынша теңізден тыс аумақ (territoires d'outre mer) санаты жойылды. Француздық Оңтүстік Аймақтары әлі де TOM статусын сақтайды, бірақ бұл енді категория емес, ерекше атау. Бұл адам тұрмайтын аумақ енді аумақтық бірлестік болып табылмайды. Майотта мен Сен-Пьер және Микелон бұрын ешқандай категорияға жатпайтын (бірақ DOM статусына жақын) аумақтық бірлестіктер болған, кейде оларды бейресми түрде collectivité territoriale à statut particulier немесе collectivité territoriale d'outre mer деп атаған. Майотта 2009 жылы өз статусын өзгерту үшін дауыс берді және 2011 жылы ROM статусына ие болды. Гваделупалықтар мен Реюньондықтар бірегей аумақтық бірлестік құру үшін өздерінің ROM және DOM статустарын жоюға бас тартты. Эльзас Еуропалық Ұжымы 2021 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енді.
Аумақтық органдар мен Еуропалық институттар
Еуропа Кеңесінің жергілікті және өңірлік билік органдарының конгресі – 648 аймақтық және муниципалдық кеңес мүшесі, қала әкімдері және өңір президенттерінен тұратын, төрт жылдық мерзімге сайланатын жалпыеуропалық саяси ассамблея. Ол 47 еуропалық елдегі 200 000 аумақтық билік органын, соның ішінде Францияның 36 000 коммунасын ұсынушы. Аумақтық билік органдарының, қалалар мен өңірлердің дауысы ретінде Конгресс 47 мүше мемлекетте жергілікті және өңірлік демократияны күшейту үшін үкіметтер мен аумақтық билік органдары арасында кеңесу және саяси диалогты дамытуға жауапты. Осы мақсатта ол Еуропа Кеңесінің Министрлер комитетімен ынтымақтасады. Конгресс жұмысы екі палата – Жергілікті билік палатасы және Өңірлер палатасы, сондай-ақ үш жарғы комитеті – Бақылау комитеті, Басқару комитеті және Қазіргі істер комитеті негізінде ұйымдастырылған.
Аумақтық билік органдарына қолданылатын тұрақты даму
1992 жылы маусымда Рио-де-Жанейрода өткен Жер саммитінде аумақтық билік органдарына, өңірлерге, департаменттерге, қауымдастықтарға немесе муниципалитеттерге қатысты "21-ғасырдың күн тәртібі" деп аталатын іс-қимыл жоспары қабылданды. Іс-қимыл жоспары 40 тараудан, кіріспеден және төрт бөлімнен тұрады. Онда кедейлік, денсаулық сақтау, тұрғын үй, ластану, теңіздерді, орман және тауларды басқару, шөлдеу, су ресурстарын басқару және санитария, ауыл шаруашылығы және қалдықтарды басқару сияқты әртүрлі салалардағы ұсыныстар қамтылған. Францияның көптеген өңірлерінде "21-ғасырдың күн тәртібі" бар. 2017 жылы Франциядағы барлық аумақтық билік органдарын есепке алғанда, 1128 жергілікті күн тәртібі тіркелген.