Кіріспе
Гаутама Будданың бейнелері Көптеген буддалық өнер туындылары санскрит және пали тілдерінде Буддхарупа деп аталатын тарихи Будда, Гаутама Будданың бейнелерін пайдаланады. Бұл мүсіндер немесе басқа да суреттер болуы мүмкін, мысалы, картиналар. Суреттегі басты тұлға Буддалық деңгейге жеткен басқа адам немесе, әсіресе Махаяна буддизмінің әртүрлі дәстүрлерінде, бодхисаттва болуы мүмкін. Ғасырлар бойы өнердегі басқа Буддалар мен бодхисаттвалардың саны тарихи Будданың бейнелерінен асып түсуі мүмкін. Буддизмнің алғашқы ғасырларында бейнелер жасалмады, Будданың өзі тек символдар мен реликвилер арқылы ғана бейнеленді. Бұл өзгерді және Будданың бейнелері Гандара және Гупта өнерінде кеңінен таралды. Эзотерикалық буддизмнің дамуымен, буддалық қасиетті тұлғалардың қатарынан басқа бейнелер де маңыздырақ болды. Тхеравада буддизмінде бұл жағдай осылай болған жоқ, және тарихи Будданың бейнелері храмдар мен қасиетті орындардағы ең көп таралған бейнелер болып табылады. Алғашқы бейнелер көбінесе тұрған Будданы бейнелейтін, бірақ лотос позасындағы йога сияқты отырып медитация жасайтын позалар басым болды. Көбінесе бұл Будданың өміріндегі нақты бір сәтті көрсетеді, ол Будданың қол қимылы (мудра) немесе атрибуттары арқылы анықталады. Сондай-ақ, көбінесе оның қайтыс болған сәтін көрсететін, жатқан Будданың мүсіндері де бар. Будданың өмірінен алынған сюжеттік көріністер әдетте Сегіз үлкен оқиға сияқты стандартты топтарға жинақталады, бірақ олар одан да кеңейтілуі мүмкін. Бастапқыда рельефтерде және, мүмкін, сақталмаған көптеген картиналарда кездесетін бұл көріністер қазір көбінесе картина түрінде кездеседі. Сюжеттік көріністер Будданы әртүрлі күйде көрсетуі мүмкін, бірақ көбінесе Будданы тұрған, отырған немесе жатқан күйде, басқа тұлғалармен немесе бейнеленген сәттерді көрсететін мудрамен көрсетеді.
Much Buddhist art uses depictions of the historical Buddha, Gautama Buddha, which are known as Buddharūpa in Sanskrit and Pali. These may be statues or other images such as paintings. The main figure in an image may be someone else who has obtained Buddhahood, or a boddhisattva, especially in the various traditions of Mahayana Buddhism. Other Buddhas and bodhisattvas in art have become increasingly common over the centuries, perhaps now outnumbering images of the historical Buddha. In its first centuries Buddhism was largely or entirely aniconic, not showing the person of Buddha except by symbols and relics. This changed, and figures of the Buddha became very common in the art of Gandhara and Gupta art. As forms of esoteric Buddhism developed, other figures from the expanding array of Buddhist sacred persons became more prominent. In Theravada Buddhism this was much less the case, and figures of the historical Buddha remain the most common main images in temples and shrines to the present. Early images were most often of Buddha standing, but seated meditating postures, essentially the lotus position of yoga, came to predominate. Often these represent a specific moment in the Buddha's life, which is identified by the Buddha's hand gesture (mudra), or attributes shown. There are also statues of the Reclining Buddha, lying down, usually showing the moment of his death. Sets of narrative scenes from the life of the Buddha tend to concentrate on standard groupings such as the Eight Great Events or other sets, but may be much larger. Originally common in reliefs, and probably paintings of which few have survived, they have more recently mostly been in painted form. Narrative scenes may show the Buddha in various poses, though they tend to show the Buddha in the same standing, seated or lying positions, with other figures or a mudra indicating what moment is being depicted.
Өңірлік айырмашылықтар
Будда бейнелері мәдениеттер арасында кең түрленеді.
Қатысуы
Будда бейнесі біздің заманымыздың бірінші ғасырынан бастап Солтүстік Үндістанда, Гандара мен Матурада қалыптаса бастады. Гандара өнеріне ежелгі грек өнерінің ықпалы тиді, нәтижесінде анатомиялық тұрғыдан дұрыс пропорцияланған және шынайы Будда бейнесі бар грек-буддистік өнер дамыды. Буддизм өнерінің ең ықпалды түрлерінің бірі – Гупта өнері және одан кейінгі Амаравати стилі. Үндістаннан Будда бейнесі Азияның қалған бөліктеріне тарады. Үндістан, Шри-Ланка, Яваның Саилендра және Камбоджа өнеріндегі Буддхарупалар көбінесе дұрыс пропорцияланған бейнеленген, бірақ кейде Будданың аскетикалық тәжірибелерінің жылдарын еске түсіру үшін әлсіз кейіпте көрсетіледі. Көптеген адамдар "Қуанышты" немесе "Күлімдеген" Буддамен таныс болуы мүмкін, ол тарихи тұрғыдан басқа тұлға, оны Гаутама Будданың бейнесімен шатастыруға болмайды. Будай, қытай буддасының монахы, Хотей деп те аталады, ол семіз және қуанышты, көбінесе күлімдеп немесе күліп тұрған күйде бейнеленеді және болашақ Будда – Майтреямен байланысты.
Орын-күйлер, ым-ишаралар және артефакттер
Будданың мүсіні немесе суреті әрқашан мудраны немесе ишаратты бейнелейді. Олардың саны көп, бірақ ең көнесі мен ең көп таралғандары аз ғана. Махаяна буддизмінде, ең көп таралғандарының кейбіреулері бес трансценденттік Буддамен байланыстырылған, оларды «Дхьяни Буддалар» немесе «Панча Буддалар» деп те атайды, бұл көрсетілген тұлғаны анықтауды одан да қиындатады. Бұл мудралар:
Дхармачакра Будда мудрасы – Вайрочана: Дхармачакра мудрасында екі қол кеудеге қарсы ұсталады, әр қолдың бас бармағы мен сұқ саусағының ұштары біріктірілген. Бұл мудра – оқытудың белгісі. Бхумиспарса Будда мудрасы – Акшобья: «Жерге тию» (Бхумиспарса) мудрасы Будда Акшобьяның мудрасы болды. Будда өзінің ағартуға жеткеніне куә болу үшін Жер-ананы шақырды. Мұны көрсету үшін ол оң қолымен жерге тиіп, өзінің жетілгендігін растады. Бұл мудра Маравиджая позасымен байланысты. Варада Будда мудрасы – Ратна Самбхава: Бұл мудрада оң қол оң тізесінің жанында ашық жатыр, ал сол қолында садақа ыдысы ұсталып тұр. Санскрит тілінде «Варада» – «игілік беру» дегенді білдіреді. Ишаратта оң алақан сыйлық алатын адамға қаратылып, саусақтары төмен қаратылған. Дхьяна Будда мудрасы – Амитабха Буддасы: Бұл мудрада сол қол тізеге қойылып, алақаны жоғары қаратылған, ал оң қол сол қолдың үстіне қойылады (оның алақаны да жоғары қаратылған), екі бас бармақтары біріне-бірі тиеді. Кейде алақандарының үстіне ыдыс қойылады. Бұл медитация ишараты терең ойға далу күйін және даналық пен мейірімнің бірлігін көрсетеді. Абая Будда мудрасы – Амогхисидди: Абая мудрасы – қорқынышсыздық пен қорғаудың қол ишаратын білдіреді. Қорқынышсыздық пен қорғау белгісі әдетте сол қолмен, алақаны сыртқа қарап, барлық саусақтары жоғары созылған күйде көрсетіледі. Қорқынышты жою позасының символдық мәні – уағыз айтудың түсіндірілуі. Бодхисаттва жолын ұстанған адам қорқынышсыз болады. Будданың жатқан күйін көрсететін суреттер оның Паринирванасын, яғни өлімде соңғы нирванаға кетуін бейнелейді. Кейде ол түрлі символдық заттарды ұстайды немесе символдық мудралар жасайды. Киімдер де елдің дәстүріне қарай әртүрлі болады. Шығыс Азияда монахтардың киіміне ұқсас, қолдары жабық. Үндістандағы ерте суреттерде, әсіресе Матура өнерінде, Будда көбінесе өте жұқа шапанмен немесе жалаңаш кеудемен, дененің көп бөлігі ашық немесе солай көрінеді.