🇫🇮 Финляндияның мемлекеттік гербі: қызыл фонға қанатты арыстан, қылыш ұстаған қол және сабляны басып тұр. Тарихы 1580 жылға дейін жетеді. Герб туралы толық ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Финляндия Республикасының ұлттық гербі – қызыл фонда бейнеленген тәж киген арыстан. Оның оң алдыңғы аяғы қарулы адамның қолына ауысқан, сол қолда қылыш ұстап тұр, ал артқы аяқтарымен семсерді басып тұр. Бұл герб алғаш рет 1580 жыл шамасында жасалған.
National coat of arms of the Republic of Finland
The coat of arms of Finland is a crowned lion on a red field, the right foreleg replaced with an armoured human arm brandishing a sword, trampling on a sabre with the hindpaws. The coat of arms was originally created around the year 1580.
Скандинавия геральдикасындағы арыстан
Геральдикалық арыстан Батыс Еуропада кеңінен таралған, және бірнеше еуропалық елдер оны ұлттық гербтеріне қосады. Скандинавия геральдикасында арыстан алғаш рет 12 ғасырдың соңында Дания гербінде кездеседі. 13 ғасырдан бастап, қазіргі Финляндия аумағы Швеция патшалығына біртіндеп қосылды, бұл солтүстік Еуропада гербтердің алғаш рет пайдалануымен бірге болды. Швецияда арыстанды алғаш рет Эрик Кнутсон (1216 жылы қайтыс болған) және Эрик Эриксон (1216–1250) патшалық мөрлерінде қолданған, олар мөрлерінде сәйкесінше екі және үш арыстанды бейнелеген. Бжельбо әулетінің алғашқы патшасы Вальдемар Биргерсон (1239–1302) да өз мөрінде 3 арыстанды қолданған (2-сурет).
The heraldic lion is quite common in Western Europe, and several European countries incorporate it into their national coats of arms. In Nordic heraldry, the lion is first found in the coat of arms of Denmark in the later part of the 12th century. Starting in the 13th century, the territory of today's Finland was gradually incorporated into the Swedish kingdom, and this coincided with the period when coats of arms first came into use in northern Europe. The first known use of the lion in Sweden was on the royal seals of Erik Knutsson (died 1216) and Erik Eriksson (1216–50), who used two and three lions on their seal, respectively. The first king of the House of Bjelbo, Valdemar Birgersson (1239–1302), also used 3 lions on his seal (Figure 2).
Финляндия герцогтік ретінде
Финляндияның бірінші герцогы Бенгт Биргерсон (1254–91, 1284 жылдан 1291 жылға дейін герцог), және екінші герцог Вальдемар Магнуссон (1318 жылы қайтыс болған, 1302 жылдан 1317 жылға дейін Финляндия герцогы) екеуі де кейінгі Фолкунга гербін қолданды. Бұл герб – үш көлденең жолағы бар, тәж киген арыстанның жүрген бейнесі. Басты айырмашылық – Вальдемардың гербіндегі еңбек алаңы жүректермен толысқан (3-сурет). Гербтің бұл нұсқасы қазіргі Финляндия гербіне өте ұқсас болды, бірақ арыстан әлі ешқандай қару ұстамаған.
Bengt Birgersson, the first Duke of Finland (1254–91, Duke from 1284 until 1291), and Valdemar Magnusson, the second Duke (died 1318, Duke of Finland from 1302 until 1317), both used the later Folkunga coat of arms, which was a crowned lion rampant with three bends sinister, the main difference being that Valdemar's arms had the field strewn with hearts (Figure 3). This version of the arms was quite similar to the modern coat of arms of Finland, but the lion did not yet brandish any weapon.
Жасау
1577 жылы Иоанн III «Финляндия және Карелияның ұлы князі» деген атақты қабылдағанда (немесе одан кейін көп ұзамай) арыстан Финляндиямен тығыз байланысты болды. Ұлы князьдық герб Гёта арыстанынан (Фолкунга арыстанынан тараған) және Карелия гербінің (6-сурет) үйлесімінен туған деп саналады. Нәтижесінде арыстан бір қаруды ұстап тұрса, екіншісін басып тұр. Ұлы князьдық гербтің ең танымал нұсқасы Уппсала соборындағы Густав I (1523–60) қабірінде (5-сурет) сақталған. Гербтік белгілердің жобасын герцог Иоаннның өзі немесе оның інісі Эрик XIV басқарғаны айтылады. Екеуінің де сөзін растау мүмкін емес, бірақ Эрик XIV геральдикаға қызығушылық танытқандығы мәлім. Ескерткішті Швецияда жұмыс істеген фламанд сәулетшісі және мүсіншісі Гийом Бойен (Вилем Бой) жасауға шақырылды. Ол 1562 жылы Антверпенде жұмысты бастап, 10 жылдан кейін аяқтады. Алайда қабір 1580-ші жылдардың басына дейін Уппсалада орнатылмады, ал жұмыс 1591 жылға дейін аяқталды. Швеция мен Финляндияның патшалық гербтерінен басқа, 11 провинцияның гербтері бейнеленген. Финляндиядан Солтүстік және Оңтүстік Финляндия, сондай-ақ Тавастия және Карелия кірген. Виллем Бойдың жұмысының ерекше сапасы, мүмкін, Фландрия геральдикасында арыстанның басым рөл атқарғандығымен түсіндіріледі, сондықтан ол Густав I қабірін жасауға тапсырыс алғанға дейін оған көп қаныққан болар. Осы кезеңдегі ең ерте белгілі сипаттама Финляндия гербінде алтын тәжді арыстанның оң алдыңғы аяғында қылыш ұстап, екі артқы аяғымен орыс қылышын (ryssesabel) басып тұрғанын, қызыл фонда тоғыз күміс гүлдің айналасында орналасқанын көрсетеді, ал гербтің үстінде алтын тәж және қызыл тоқпақ бар екенін айтады. Густав I патшасы да, оның ұлы Иоанн III те Ресеймен ұзақ соғыстарға қатысқандықтан, бұл Финляндияның Ұлы Герцогтығының және Финляндияның Карелия провинциясының гербінде (6-сурет) Шығыс пен Батыс арасындағы күресті бейнелейтін орталық элемент болғаны таңқаларлық емес. Тоғыз гүлдің мақсаты белгісіз, бірақ қазір көбінесе олар тек сәндік элементтер деп есептеледі. Кейде олар Финляндияның тоғыз тарихи провинциясын көрсетеді делінеді, бірақ бұл гипотеза белгілі ғалымдар арасында қолдау таппады. 1580 жылы «Финляндия және Карелияның Ұлы Герцогтығында» да тоғыз қала болды, бірақ тарихи зерттеулер 1580 жылғы Финляндиядағы гүлдер мен қалалар саны арасындағы байланысты растамайды.
When John III assumed the title of "Grand Duke of Finland and Karelia", shortened to Grand Duke of Finland in 1577 (or soon thereafter), the lion became closely associated with Finland through the grand ducal coats of arms (Figure 5). The grand ducal coat of arms is thought to have resulted out of a combination of the Göta lion (originating from the Folkunga lion) and the arms of Karelia (Figure 6). The result was that the lion brandishes one weapon and treads on another. The best known version of the grand ducal coat of arms is found on the tomb of Gustavus I (1523–60) in the Uppsala cathedral (Figure 5). It has been suggested that either Duke John himself, or his brother Eric XIV, was leading the design work on the heraldic signs on the tomb. Neither statement can be confirmed, but it is known that Eric XIV showed an interest in heraldry. The monument was commissioned from Guillaume Boyen (Willem Boy), a Flemish architect and sculptor who had worked in Sweden. He started on the task in Antwerp in 1562, completing it 10 years later; however, the tomb was not in place in Uppsala until the early 1580s, and the finishing work lasted until 1591. In addition to the royal arms of Sweden and those of Finland, the arms of the 11 provinces are depicted. From Finland they include North and South Finland, as well as Tavastia and Karelia. The work of Willem Boy is of exceptional quality, which is perhaps explained by the fact that lions were a dominant feature in the heraldry of Flanders, and he would therefore have had a great deal of exposure to it before receiving the commission for the tomb of Gustavus I. The earliest known blazon from this period states that the arms of Finland represents A crowned lion of gold holding a sword in the right forepaw and trampling with both hindpaws on a Russian sabre (ryssesabel), surrounded by nine silver roses in a red field, over the shield a golden crown with a red cap. As both King Gustavus I and his son, John III, were involved in lengthy wars with Russia, it should come as no surprise that this was a central element in the arms of both the Grand Duchy of Finland, and in that of the coat of arms of the Finnish province of Karelia (Figure 6), which symbolizes the struggle between East and West. The purpose of the nine roses remains unknown, but are now mostly considered to be decorative only. They have sometimes been claimed to represent the nine historical provinces of Finland, but this hypothesis has not found support among prominent scholars. The number of towns in the nominal "Grand Duchy of Finland and Karelia" in 1580 was also nine, but no known historical research provides support for a link between the number of roses and the number of towns in Finland in 1580.
Швед дәуірі
Келесі ғасырларда Финляндияның қаруы әртүрлі нұсқаларда, әртүрлі көркемдік сапада пайда болды, және тек 19-ғасырдың соңында ғана Уппсала арыстаны Финляндияның елтаңбасының үлгісі ретінде қайта қолданыла бастады. Арыстан 17-ғасырда бірнеше өзгерістерге ұшырады. Карл X Густавтың қорымдық туында (1660 жылы) оның үш еркін лапымен қылышты басып тұрғанын көруге болады; Элиас Бреннердің суреттерінде (Эрик Дальбергтің «Suecia antique et hodierna», 1716 жылы басылған) ол екі құйрықпен (queue fourchée) және дерлік жүріп бара жатқандай позада бейнеленген.
During the following centuries, the arms of Finland were to appear in different versions of varying artistic quality, and it was only in the late 19th century when the Uppsala lion was again taken into use as the prototype for the coat of arms of Finland. The lion experienced several changes during the 17th century. In the funeral banner of Charles X Gustavus (in 1660) it can be seen treading on the sabre with all three free paws; in drawings by Elias Brenner (in the Suecia antique et hodierna by Erik Dahlberg, printed in 1716), it is pictured with a double tail (queue fourchée) and with an almost walking posture.
Финляндия Ұлы Герцогтығы
Финляндия Ұлы Герцогтыққа айналғаннан кейін (1808–1809 жылдардағы швед-орыс соғысының нәтижесінде) Елиас Бреннердің арыстан бейнесі билік органдары тарапынан Ресей империясының басқаруындағы автономиялы мемлекет – Финляндия Ұлы Герцогтығының жаңа гербінің үлгісі ретінде таңдалды. 1809 жылғы 26 қазандағы жарлықта былай делінген: «Қалқанда күміс гүлдермен себілген қызыл фон, оның үстінде алтын тәж киген алтын арыстан күміс қылышқа тұрып, сол алдыңғы аяғымен қылышты ұстап, оң алдыңғы аяғында тік қылыш ұстап тұр». Осы кезде арыстанның орыс қылышын басып тұрғаны туралы түсіндірулерге қатысты ешқандай мән берілмеді. 1857 жылы Ресейдің ресми геральдикасындағы реформа кезінде арыстан тағы да Бернхард Карл фон Кёне баронының бастамасымен өзгертілді. Жарлықта былай делінген: «Күміс гүлдермен себілген қызыл фонда алтын тәж киген арыстан, оң алдыңғы аяғында тік қылыш, сол аяғында иілген қылыш ұстап тұр, және оң артқы аяғымен оған сүйеніп тұр». Басты өзгерістер – арыстанның сыртқы түрі арыстанға емес, итке ұқсап кетті, ал қалқандағы тәж қақпағы жоқ, доға тәжіне ауыстырылды, оның жиегінде кішкентай орыс бүркіті бейнеленген. Оң алдыңғы аяқтағы қылыш кішірейіп, семсерге емес, пышаққа ұқсап кетті (8-сурет). Ресей императорлары Финляндияны орысшаландыруға тырысқан жылдары (1899–1905 және 1908–1917) Финляндия гербын қолдану едәуір артты және халық арасында кеңінен танымал болды. Фин Ұлттық мұражайының директоры Карл Август Боманссон (1827–1906) қазіргі заманда Финляндия гербын зерттеуді бастады. Ол 1886 жылы гербтің түрін қалпына келтірді, осылайша ол Уппсала арыстанына ұқсас болды. Алайда, арыстанның қылышты басып тұру әдісінде шамалы айырмашылықтар болды, сондай-ақ фон Кёне нұсқасындағы императорлық бүркітпен доға тәжі неміс князьдік тәжіне ұқсас тәжбен ауыстырылды. Бұл гербтің нұсқасы Финляндия тәуелсіздігінің алғашқы жылдарында қолданылды.
After Finland was made into Grand Duchy (as a consequence of the Swedish–Russian war of 1808–1809), Elias Brenner's version of the lion was chosen by the authorities as the model for the new coat of arms of the Grand Duchy of Finland, an autonomous state ruled by the Russian Empire. The blazon in the decree of 26 October 1809 states: The shield has a red field, strewn with roses of silver, on which a golden lion with a crown of gold, standing on a silver saber, which it grasps with the left forepaw while holding in the right forepaw an upright sword. Obviously, any interpretation of the lion as trampling on a Russian sabre had been lost at this point in time. During the reform of the Russian official heraldry in 1857, the lion was again changed on the initiative of Baron Bernhard Karl von Köhne. The blazon states: On a red field strewn with silver roses a crowned lion of gold, holding in the right forepaw an upright sword and in the left one a curved sword on which it rests with the right hindpaw. The main changes were that the lion had started to resemble a dog rather than a lion, and the crown on top of the shield had been changed to an arched crown without a cap, and with a small Russian eagle on the rim. The sword in the right forepaw had shrunk in size, to the point of resembling a dagger rather than a sword (Figure 8). During the years when the Russian emperors attempted russification of Finland (1899–1905 and 1908–17), the use of the arms of Finland increased significantly, and eventually became popular in the broader population. The director of the Finnish National Archives, Karl August Bomansson (1827–1906), made the first significant study on the arms of Finland in modern times. He restored the appearance of the arms in 1886, so that it closely resembled the Uppsala lion. However, there was a slight deviation on how the lion tramples on the saber, and the arched crown with the imperial eagle in the von Köhne version was replaced with a crown similar to that of a German princely crown. This version of the arms was subsequently used in the early years of Finnish independence.
Ерте тәуелсіздік
1920-1930 жылдары ұлттық елтаңбаға қатысты кейбір пікір қақтығыстар туды, және талқылаулар арыстанды ұлттық фольклорда маңызды орын алған аюмен алмастыру қажеттігіне байланысты болды. 1557 жылы аю Finnia Septentrionalis ("Солтүстік Финляндия", сол кезде Сатакунта және солтүстік Оңтүстік-Батыс Финляндиямен шамалас) эмблемасы ретінде пайда болды және Сатакунтаның гербі ретінде қолданылып келеді. Бірақ Финляндиядан тыс жерлерде аю көбінесе Ресейдің символы деп есептелді. Алайда, бұл мәселе шешілмеді, және 20 ғасырдың көп бөлігінде Уппсала арыстанына ұқсас елтаңба нұсқалары қолданылды. 1936 жылы мемлекеттік комиссия Финляндияның "үлкен" және "кіші" елтаңбасын қабылдауды ұсынды. Үлкен елтаңбада екі аюдың (9-сурет) елтаңбаны тіреуі, негізінде шырша бұтақтары және "vapaa, vankka, vakaa" ("еркін, мықты, тұрақты") деген ұран болуы ұсынылды. Бұл аюға ұлттық геральдикада орын беруге мүмкіндік берген болар еді, бірақ бұл дизайн ешқашан бекітілмеді, сондай-ақ елтаңбаның бұл нұсқасы қолданысқа енгізілмеді.
During the 1920s and 1930s, the national arms became the subject of some controversy, and the debate centered on whether the lion should be replaced with a bear, which had an important place in the national folklore. Already in 1557, the bear had emerged as the emblem of Finnia Septentrionalis ("North Finland", at the time roughly the same as Satakunta and northern Southwest Finland) and continues to be used as the coat of arms of Satakunta. However, outside Finland, the bear was usually regarded as a symbol of Russia. The debate was however not settled, and throughout most of the 20th century, versions of the arms were used that closely adhered to the Uppsala lion. In 1936, a state committee suggested a compromise that Finland should have a "greater" and a "smaller" coat of arms. The greater coat of arms was proposed to have two bears as supporters of the arms (Figure 9), with a base of spruce twigs and with the motto vapaa, vankka, vakaa ("free, firm, steadfast"). This would have given the bear a place in the national heraldry, but the design was never confirmed, nor was this version of the arms taken into use.
Бүгін
Ұлттық гербтің сипаттамасы 1978 жылы 26 мамырдағы (381/78) заңмен бекітілді. Герб былай сипатталды: Қызыл фонда тәж киген арыстан, оң алдыңғы аяғы зәрлі қолмен ауыстырылған, қылыш ұстап, артқы аяқтарымен семсерді басып тұр. Арыстан тәжді және қарулы, қару саптары алтынмен әшекейленген, қылыштар мен қару күміс түсті, ал фонда тоғыз күміс гүл (раушан) шашылған. (Дегенмен, бұл фин тілінен тікелей аударма; геральдикалық сипаттама былай болар: Қызыл фон, алтын тәж киген арыстан, оң қарулы қолымен күміс қылышпен соққы береді, күміс семсерді басып тұр; үстіне тоғыз күміс гүл орналасқан.)
The blazon of the national coat of arms was finally settled in 1978, when the law of 26 May 1978 (381/78) described the coat of arms as follows: On a red field, a crowned lion, the right forepaw replaced with an armoured hand brandishing a sword, trampling on a saber with the hindpaws, the lion, crowned and armed, the weapons hilted and the armour garnished gold, the blades and the armour silver, the field strewn with nine roses of silver. (This is, however, a direct translation from Finnish; the heraldic blazon would be Gules, a lion crowned Or rampant striking with a sword Argent on his armoured dexter arm, trampling on a sabre Argent; surmounted with nine roses Argent)
Герб Финляндия мемлекеттік туында қолданылады. Фин арыстаны түрлі мемлекеттік органдардың эмблемаларында да жиі қолданылады, көбінесе бөлімнің немесе мекеменің қызметін көрсететіндей етіп өзгертіледі. Ал Финляндия муниципалитеттері мен аймақтары көбінесе басқадан алынған геральдикалық мотивтерді пайдаланады, арыстанды мемлекеттік қолдануға қалдырады (мысалы, Якобстад гербі сияқты ерекшеліктер бар). Фин арыстаны қарулы күштер генералдарының шен белгісі ретінде, сондай-ақ теңіз күштерінде офицер шенінің бір бөлігі ретінде де қолданылады.
The coat of arms appears on the Finnish state flag. The Finnish lion is also used in a wide variety of emblems of different state authorities, often modified to depict the duties of the unit or the authority. On the other hand, the Finnish municipalities and regions usually use heraldic motifs drawn from elsewhere, leaving the lion for state use (exceptions exist, such as the Coat of arms of Jakobstad). The Finnish lion also appears as an armed force's generals' rank insignia and in the navy as part of an officer's rank insignia.