Кіріспе

Тай классикалық музыкасындағы ансамбль Пифат (วงปี่พาทย์) – Тайланд классикалық музыкасындағы аспаптар тобының бір түрі, онда үрмелі және соққылы аспаптар қолданылады. Ол тай классикалық репертуарының ең қасиетті және "жоғары дәрежелі" шығармаларын орындау үшін негізгі ансамбль болып саналады, оның ішінде буддалық дұға сатукан (สาธุการ) және фленг руэан (phleng rueang) деп аталатын сюиталар да бар. Сондай-ақ, ол дәстүрлі тай театрлық және би өнерінің түрлерін, оның ішінде кхон (โขน) (маскалы драмалық би), лахон (classical dance) және көлеңке театрларын сүйемелдеу үшін пайдаланылады. Ерте заманда Пифат финфат деп аталған. Бұл Камбоджаның пинпеат және Лаос ансамблінің пинфаттарымен салыстырылады.

Пихат түрлері

Ең кішкентай пифхат, пифхат кхруанг ха деп аталады, ол алты аспаптан құралады: пи наи (гобой); ранат эк (ксилофон); конг вонг яи (гонг шеңбері); тафон немесе басқа тай барабандары; глонг тад, таяқтармен ойналатын екі үлкен барабан жиынтығы; және чинг (кішкентай цимбалдар). Көбінесе крап немесе шап сияқты басқа да кішкентай соққылы аспаптар қолданылады. Сәл үлкен пифхат ансамблі пифхат кхруанг кху деп аталады және сегіз музыкалық аспаптан тұрады. Қалған екі аспап – ранат тхум (ксилофон), ол ранат эк-ке қарағанда тереңдеген дыбыс шығарады, және конг вонг лек, конг вонг яи-ге қарағанда жоғарырақ дыбыс беретін гонг шеңбері. Пифхат ансамблінің ең үлкен түрі – пифхат кхруанг яи, ол он музыкалық аспаптан тұрады. Басқа аспаптар – ранат ек лек және ранат тхум лек; олар ранат эк және ранат тхум сияқты, бірақ кілттері ағаш емес, металдан жасалған.

Пифхат кхруанг йи

Вонг пипат кхрюанг яи (วงปี่พาทย์เครื่องใหญ่, ) – рнат эк лек (ระนาดเอกเหล็ก; асқын металлофон) және рнат тхум лек (ระนาดทุ้มเหล็ก; бас металлофон) қосылып, Вонг пипат кхрюанг khu құрамына енгізіледі.

Пифхат Нанг Хонг

Вонг пипат нанг хон (วงปี่พาทย์นางหงส์, Wong piphat nang hong) – жерлеу рәсімдерінде қолданылатын ансамбль. Ол пі нэй мен пи нокты пи чавамен алмастыру арқылы құрастырылады. Нанг Хонг атауы оның басты музыкасының атынан шыққан, ол жерлеу рәсімдері үшін арналған. Тай корольдік жерлеу рәсімдері үшін арналған корольдық нұсқасы, Вонг пипат нанг хонк хруанг яи (Патша үшін) немесе Вонг пипат нанг хонк хруанг ху (Патшалық отбасының үлкен мүшелері үшін) Чакри әулетінің корольдік жерлеу рәсімдерінде қолдану үшін патша Ваджирарудх (Рама VI) тұсында енгізілді. 1995 жылы король Бхумибол Адульядедж (Рама IX) тұсында, Сринагариндраның, Ана принцессаның мемлекеттік жерлеу рәсімі кезінде, Патшалық принцесса Маха Чакри Сириндхорнның бастамасымен, ұзақ жылдардан кейін қайта жаңартылды. Егер патша үшін ойналса, корольдік жерлеу ансамблінде 10-12 аспап тартады, қарапайым ансамбльге қарағанда бірнешеу артық, ал үлкендер үшін 8-9 аспап қолданылады. Таиландтағы кейбір жерлеу рәсімдерінде нанг хон ансамблінің нұсқасы керней, саксофон, кларнет және тіпті барабан, гитара мен электр пианино сияқты батыс аспаптарымен толықтырылады. Олардың кейбіреулері әдеттегі ансамбльдерде де кездеседі.

Пифхат мон

Пифхат монның моң халқынан тарағанына сеніледі, бұл Оңтүстік-Шығыс Азия материгінде өмір сүрген ежелгі моң-кхмер тілінде сөйлейтін халық. Пифхат монның (วงปี่พาทย์มอญ, ) үш өлшемі бар:

Пифхат моң кхруанг кху

Вонг пифат моң кхрюанг кху (วงปี่พาทย์มอญเครื่องคู่, ) пифат моң кхрюанг хаға ранат тхум және кхонг моң вонг лек қосылып құрылады.

Пифхат мон кхруанг йи

Вонг пипат мон кхруанг йай (วงปี่พาทย์มอญเครื่องใหญ่) – пипат мон кхруанг кхуға ранат эк лек пен ранат тхум лек қосып құрылған ансамбль. Пипат мон ансамблі көбінесе жерлеу рәсімдерінде қолданылады, бірақ оны басқа да шараларда да қолдануға болады. Пипат ансамблін кхруанг сай ансамблімен біріктіріп, кхруанг сай пресом пипат (เครื่องสายประสมปี่พาทย์ немесе เครื่องสายผสมปี่พาทย์) деп аталатын жаңа ансамбль жасауға болады. Бұл гибридтік немесе біріктірілген ансамбль батыс аспаптарын да қабылдай алады.

Ұқсас жиынтықтар

Камбоджадағы пифатқа баламасы пинпеат деп аталады. Мьянмадағы пифатқа баламасы хсаинг ваинг деп танылады. Аспаптар құрамы Піпхат Монға өте ұқсас, бұл олардың ортақ тегін көрсетеді. Гонгтардан жасалған ансамбльдер Оңтүстік-Шығыс Азияның басқа елдерінде де кездеседі, мысалы, Индонезиядағы Гамелан және Филиппиндегі Кулитанг. Вьетнамда да гонгтардан жасалған ансамбльдерді табуға болады, бірақ олар этникалық вьет халқы арасында енді ойналмайды, бірақ олар әлі де Гонг мәдениеті аймағындағы жергілікті халықтардың арасында, сондай-ақ Мунг және Тө халқының арасында ойнатылады.