Кіріспе

Американдық ғарышкер және Айды зерттеуші (1930) Базз Олдрин (ағылш. Buzz Aldrin; туған аты Эдвин Юджин Олдрин кіші; 20 қаңтар 1930) – американдық бұрынғы ғарышкер, инженер және әскери ұшқыш. 1966 жылғы Gemini 12 миссиясының пилоты ретінде үш рет ғарышқа ұшты, ал 1969 жылғы Apollo 11 миссиясында Ай модулі «Eagle»-дың пилоты болды. Ол миссия командирі Нил Армстронгтан кейін Айға қадам басқан екінші адам болды. Нью-Джерси штатындағы Глен-Ридж қаласында туған Олдрин 1951 жылы Вест-Пойнттегі АҚШ Әскери академиясын механикалық инженер мамандығы бойынша үздік үштікке кірді. Ол Корей соғысы кезінде АҚШ Әуе күштерінде реактивтік ұшқыш ретінде қызмет етті. 66 жауынгерлік миссияға қатысып, екі МиГ-15 ұшағын атып түсірді. Массачусетс технология институтында (MIT) астронавтика ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алғаннан кейін Олдрин NASA-ның үшінші астронавт тобына іріктеліп, докторлық дәрежесі бар алғашқы ғарышкер атанды. Оның докторлық диссертациясы «Адамдармен жүзеге асырылатын орбиталық кездесулер үшін көру сызығы бойынша басқару техникалары» тақырыбында болды, бұл оған әріптес астронавттардың арасында «Доктор Кездесу» деген лақап атын сыйлады. Оның алғашқы ғарыш сапары 1966 жылы Gemini 12 миссиясымен болды, онда ол бес сағаттан астам уақытын ғарыш кеңістігінде өткізді. Үш жылдан кейін Олдрин 1969 жылғы 21 шілдеде сағат 03:15:16 (UTC) Айға қадам басты, бұл Армстронгтың бетке тигеннен кейін он тоғыз минут өткен соң болды, ал командалық модульдің пилоты Майкл Коллинз Ай орбитасында қалды. Пресвитериандық ескіше, Олдрин Айға жекелей қасиетті тағам қабылдағанда діни рәсім өткізген алғашқы адам болды. 1971 жылы NASA-дан кеткеннен кейін Олдрин АҚШ Әуе күштерінің сынақ ұшқыштары мектебінің командирі болды. 21 жыл қызмет еткеннен кейін 1972 жылы Әуе күштерінен зейнетке шықты. Оның «Жерге қайту» (1973) және «Керемет шөл» (2009) атты автобиографиялары NASA-дан кеткеннен кейінгі жылдары клиникалық депрессиямен және алкоголизммен күрескенін айтады. Олдрин әлі де ғарыш зерттеулерін, әсіресе Марсқа адамдарды жіберуді қолдап келеді. Ол уақыт пен жанармай тұтынуын тиімді ету үшін Марсқа сапарды жеңілдететін ерекше ғарыш кемесінің траекториясын – Олдрин циклін жасады. Ол 1969 жылы Президенттік бостандық медалі сияқты көптеген наградалармен марапатталды.

Ерте өмір және білім

Олдрин Эдвин Юджин Олдрин кіші 1930 жылғы 20 қаңтарда Нью-Джерси штатының Глен-Ридж қаласындағы Маунтинсайд ауруханасында дүниеге келді. Оның ата-анасы, Эдвин Юджин Олдрин аға және Марион Олдрин (Мұн), көршілес Монклер қаласында тұрды. Оның әкесі Бірінші дүниежүзілік соғыста әскери авиатор болған және 1919-1922 жылдары Огайо штатының МакКук-Филд әскери базасындағы әскери сынақ пилоттары мектебінің көмекші командирі қызметін атқарды, бірақ 1928 жылы армиядан кетіп, Standard Oil компаниясында басшылық қызметке кірді. Олдриннің екі қарындасы болды: төрт жасқа үлкен Мадлен және бір жарым жасқа үлкен Фэй Энн. 1988 жылы ол заңды аты болған «Олдрин» лақап атын алды. Олдрин мектепте жақсы оқыды, үлгерімі A болды. Ол футбол ойнады және Монклер орта мектебінің 1946 жылғы жеңіліссіз штаттық чемпион командасының негізгі ойыншысы болды. Әкесі оның Мэриленд штатының Аннаполис қаласындағы АҚШ Әскери-теңіз академиясына түсуін қалап, оны жақын жердегі Северн мектебіне, Аннаполиске дайындық мектебіне орналастырды және тіпті Нью-Джерси штатының сенаторларының бірі Альберт В. Хоукстен академияға қабылдау туралы келісім алды. Олдрин 1946 жылы Северн мектебінде оқыды, бірақ болашақ мансабы туралы өзгеше ойлары болды. Ол теңіз ауруынан зардап шегіп, кемелерді ұшудан ауыратын нәрсе деп есептеді. Ол әкесімен сөйлесіп, Хоукстен АҚШ Әскери академиясына, Нью-Йорк штатының Вест-Пойнт қаласына қабылдау туралы өтінішті өзгертуін сұрады. Олдрин 1947 жылы Вест-Пойнтқа түсті. Ол оқуын жақсы аяқтады және бірінші курс бойынша үздік оқушы болды. Олдриннің екінші әуедегі жеңісі 1953 жылғы 4 маусымда болды, ол 39-шы истребитель эскадрильясының ұшақтарымен бірге Солтүстік Кореядағы әуе базасына шабуыл жасады. Жаңа ұшақтары оның ұшағынан жылдам болды, сондықтан оған жете алмады. Ол жоғарыдан келе жатқан МиГ ұшағын көрді. Бұл жолы Олдрин мен оның қарсыласы бір уақытта бір-бірін байқады. Олар бір-бірінің артына түсуге тырысып, «қиялыс» маневрлерін жасады. Олдрин бірінші болып солай істеді, бірақ оның қару нысаны істен шықты. Содан кейін ол қаруын қолмен бағыттап, атып жіберді. Екі ұшақ та тым төменге түсіп қалғандықтан, олардың арасындағы жекпе-жек жалғасуы мүмкін болмады. Олдрин МиГ ұшағының кабинасы ашылып, ұшқыштын катапульданып шыққанын көрді, бірақ парашют ашылуға жеткілікті уақыт болды ма, жоқ па, әлі анық емес. Кореядағы қызметі үшін ол екі «Ерен қанатты ұшқыш» орденімен және үш Әуе медалімен марапатталды. Олдриннің бір жылдық міндеттемесі 1953 жылғы желтоқсан айында аяқталды, сол кезде Кореядағы соғыс аяқталған еді. Олдрин Неллис әуе базасында әуедегі атыс бойынша нұсқаушы болып тағайындалды. 1954 жылғы желтоқсанда ол 1955 жылы ашылған АҚШ Әуе күштері академиясының деканы, бригадалық генерал Дон З. Циммерманның көмекшісі болды. Олдрин сабақтарды жақсы көрді және жақын арада докторлық диссертациясын қорғауды шешті. 1963 жылғы қаңтарда ол астронавтика саласы бойынша ғылым докторы (Sc. D.) дәрежесін алды. Оның докторлық диссертациясы «Адаммен жабдықталған орбиталық кездесу үшін көзқарас бағыт-бағдар әдістері» тақырыбында болды, ал кіріспесінде былай деп жазылған: «Бұл жұмыс осы елдің қазіргі және болашақ адаммен жабдықталған ғарыш бағдарламаларының экипаж мүшелерінің ғарыш кеңістігін зерттеуіне қандай да бір үлес қосатыны үмітінде, осы жұмыс оларға арналады. Егер мен де олардың қызықты ізденістеріне қосыла алсам!» Бұл оны докторлық дәрежесі бар алғашқы астронавт етті, сонымен қатар орбиталық механикадағы тәжірибесі оған әріптес астронавттарының арасында «Доктор Рендевус» лақап атын сыйлады. Олдрин астронавттар тобындағы ең білімді және кездесулер бойынша сарапшы болғанымен, бұл лақап аты әрқашан мақтау ретінде айтылмайтынын білді. Бастапқы дайындықтан өткеннен кейін әрбір жаңа астронавтқа біліміне қарай мамандық тағайындалды; Олдрин жағдайында бұл миссияны жоспарлау, траекторияны талдау және ұшу жоспарларын жасау болды.

Егіздер бағдарламасы

Джим Ловелл мен Олдрин "Жетіздер" ғарыш кемесінің 10-шы миссиясының қосалқы экипажы ретінде таңдалды, сәйкесінше командир және пилот. Қосалқы экипаждар әдетте үшінші келесі миссияның негізгі экипажына айналатын, бірақ бағдарламадағы соңғы жоспарланған миссия – "Жетіздер-12" болды. 1966 жылдың 28 ақпанында "Жетіздер-9" миссиясының негізгі экипажы Эллиот Си мен Чарльз Бассетт авиакатастрофада қаза тапқандықтан, Ловелл мен Олдрин "Жетіздер-9" миссиясының қосалқы экипажына бір миссияға ертерек тағайындалды, бұл оларды "Жетіздер-12" миссиясының негізгі экипажы ретінде бекітті. Олар 1966 жылдың 17 маусымында негізгі экипаж болып тағайындалды, ал Гордон Купер мен Джин Сернан олардың қосалқы экипажы болды.

Егіздер 12

Бастапқыда "Жетіз-12" миссиясының мақсаттары нақты емес еді. Соңғы жоспарланған миссия ретінде, ол негізінен бұрынғы миссияларда сәтті немесе толыққанды орындалмаған тапсырмаларды аяқтауға бағытталған. NASA "Жекеше" жобасы барысында кездесуді сәтті жүзеге асырғанмен, "Жекеше-11" ғарыш кемесіндегі ауырлық градиенті бойынша тұрақтандыру тесті сәтсіз аяқталды. NASA ғарыштан тыс қызметтерге (EVA) қатысты алаңдаушылықтары да болды. Cernan "Жекеше-9" және Richard Gordon "Жекеше-11" миссияларында EVA кезінде тапсырмаларды орындау кезінде шаршаған, бірақ Майкл Коллинс "Жекеше-10" миссиясында сәтті EVA орындады, бұл оның тапсырмаларды орындау ретінің маңызды фактор екенін көрсетті. Сондықтан "Жетіз" миссиясының EVA мақсаттарын орындау Олдриннің міндетіне жүктелді. NASA оның сәттілігіне қол жеткізуі үшін комиссия құрды. Олдриннің EVA-ға назар аударуы үшін Гордонға "Жекеше-11" миссиясында қиындық тудырған Әуе күштерінің ғарышкерлерінің маневрлік бірлігін (AMU) сынаудан бас тартылды. NASA оқу бағдарламасын жаңартып, параболалық ұшудың орнына су астындағы жаттығуларды ұсынды. Параболалық траекториямен ұшқан ұшақтар ғарышкерлерге жаттығу кезінде салмақсыздық сезімін сыйлады, бірақ әр парабола арасында бірнеше минуттық үзіліс болды. Бұл сондай-ақ тапсырмаларды жылдам орындауға ынталандырды, ал ғарышта оларды баяу және сақтықпен орындау қажет болды. Тығыз, иілімді сұйықтықтағы жаттығулар жақсырақ симуляцияны қамтамасыз етті. Сондай-ақ, NASA капсулаға қосымша тұтқаларды орналастырды, олардың саны "Жекеше-9" кемесінде тоғыздан "Жетіз-12" кемесінде 44-ке дейін артты, және ол аяқтарын бекіте алатын жұмыс орындарын жасады. "Жетіз-12" миссиясының негізгі мақсаттары нысаналық көлікпен кездесу, ғарыш кемесі мен нысаналық көлікті ауырлық градиенті тұрақтандыру арқылы бірге ұшқызу, орбитаны өзгерту үшін Agena қозғалтқыш жүйесін пайдаланумен доктанған маневрлер жасау, байланыстырылған станцияны ұстап тұру жаттығуларын және үш EVA орындау, сондай-ақ автоматты қайта кіруді көрсету болды. "Жетіз-12" сонымен қатар 14 ғылыми, медициналық және технологиялық эксперименттерді жүргізді. Бұл миссия жаңалықтарға толы емес еді, өйткені жоғарыдан кездесу "Жекеше-9" және байланыстырылған көлік жаттығуы "Жекеше-11" миссияларында сәтті орындалған. Тіпті ауырлық градиентін тұрақтандыруға "Жекеше-11" талпыныс жасаған, бірақ сәтсіз аяқталған. "Жетіз-12" 1966 жылғы 11 қарашада сағат 20:46 UTC-де Канавералдан 19-шы ұшыру кешенінен ұшырылды. "Жекеше Агена" нысаналық көлігі шамамен бір жарым сағат бұрын ұшырылған және 12 минуттан кейін Жер орбитасына енген. Бір жарым орбитадан кейін S IVB үшінші сатылы қозғалтқышы ғарыш кемесін Айға қарай траекторияға итеріп жіберді. Шамамен отыз минуттан кейін транспозиция, доктау және бөліп алу маневрі орындалды: бұл командалық модуль Колумбияны S IVB сатысынан бөлуді, айналуды және ай модулі Eagle-мен доктау және бөліп алуды қамтыды. Бірлескен ғарыш кемесі Айға қарай бет алды, ал S IVB сатысы Айдың басынан өтетін траекторияда жалғасты. 19 шілде күні сағат 17:21:50 UTC-де Аполлон-11 Айдың артына өтіп, ай орбитасына кіру үшін қызметтік қозғалтқышын іске қосты. Одан кейінгі отыз орбитада экипаж Сабин D кратерінен оңтүстік-батысқа қарай 12 миль (19 км) жердегі Тыныштық теңізіндегі қону орнының көрінісін көрді. 20 шілде күні сағат 12:52:00 UTC-де Олдрин мен Армстронг Eagle-ке кірді және Айға түсуге соңғы дайындықтарды бастады. 17:44-те Eagle Колумбиядан бөлінді. Коллинз, Колумбияда жалғыз қалған, Eagle-ді айналып, қону тетігі дұрыс ашылғанын және кемеге зақым келмегенін тексерді. Түсіру кезінде Олдрин навигациялық деректерді Eagle-ді басқарып жатқан Армстронгқа жеткізді. Түсіруге бес минут қалғанда және Ай бетінен 6000 фут (1829 м) биіктікте LM бағыт-бағдар компьютері (LGC) экипажды бірнеше күтпеген дабылдардың біріншісімен алаңдатты, бұл оның барлық тапсырмаларын нақты уақытта орындай алмайтынын және олардың кейбіреулерін кейінге қалдыруға тура келгенін көрсетті. LGC-ге жалған кездесу радиолокациялық кірулерден туындаған 1202/1201 бағдарламасының дабылдарына байланысты Армстронг Eagle-ді компьютердің автопилотын пайдаланудың орнына қолмен жерге қондырды. Eagle 20 шілдеде сағат 20:17:40 UTC-де 25 секунд отын қалғанда жерге қонды. Пресвитериандық ақсақал ретінде Олдрин Айда діни рәсім өткізген алғашқы және жалғыз адам болды. Ол Жерге радио арқылы: "Мен осы мүмкіндікті пайдаланып, тыңдап отырған әрбір адамды, кім болса да, қай жерде болса да, бір сәт тоқтап, соңғы бірнеше сағаттағы оқиғалар туралы ойланып, өздерінің пікірімен алғыс білдіруді сұраймын". Ол пастор берген жинақты пайдаланып, Қасиетті Құранды алып, Исаның Жаңа Келісімдегі Жохан 15:5 тармақтан жазған сөздерін оқыды: "Мен жүзім ағашымын, сендер – бұтақтарым. Кім Менде қалып, Мен де оның ішінде, көп жеміс береді, өйткені Менсіз ештеңе жасай алмайсыңдар". Бірақ ол бұл рәсімді Аполлон-8 миссиясы кезінде Жаратылысты оқу туралы сот процесі болғандықтан құпия сақтады. 1970 жылы ол: "Айда құйылған алғашқы сұйықтық және онда жеген алғашқы тағам қасиеттілік болғаны қызық болды" деді. 2009 жылғы кітабында Олдрин: "Егер мен осыны қайта жасасам, қасиеттілік тойлауды таңдамас едім. Бұл маған терең мағыналы болғанымен, христиандық құрбандық болды және біз барлық адамзат атынан Айға келдік – христиандар, яхудейлер, мұсылмандар, анимистер, агностиктер немесе атеистер. Бірақ сол кезде Аполлон-11 тәжірибесінің ұлылығын мойындаудың ең жақсы жолы деп ойладым, Құдайға алғыс айту". Олдрин Жерге қайта оралу кезінде Ескі Келісімнің 8-ші псалмның 3-4-тарауларын жариялап, оны оқыды: "Мен аспанды қарастырғанда, саусақтарыңның жұмысы, Ай мен жұлдыздарды, сен орнатқанда, адам не үшін, сен оны еске аласың?" Олдриннің сенімін көрсететін осы діни құжаттардың суреттері даудың қалыптасуын көрсетеді. EVA-ға дайындық 23:43-те басталды. Армстронг пен Олдрин сыртқа шығуға дайын болғаннан кейін Eagle-дің қысымы төмендетілді және 21 шілдеде сағат 02:39:33-те шлюз ашылды. Олдрин 21 шілдеде сағат 03:15:16-да (UTC) Айға бас қойды, Армстронг бетке алғаш тигеннен кейін он тоғыз минут өткен соң. Армстронг пен Олдрин сәйкесінше Айға бас салған алғашқы және екінші адамдар атанды. Олдрин Айға бас салғаннан кейін айтқан алғашқы сөздері: "Ғұмырлық көрініс", Армстронг: "Расында солай ма? Мұнда керемет көрініс" деді. Олдрин: "Керемет шөл" деп жауап берді. Олдрин мен Армстронг Ай туын орнатуда қиындыққа тап болды, бірақ біршама күш жұмсағаннан кейін оны бетке бекітті. Олдрин туға салют берді, ал Армстронг көріністі суретке түсірді. Олдрин бейнекамераның алдына орналасып, болашақ ай саяхатшыларына көмектесу үшін Ай бетінде қозғалудың әртүрлі әдістерін сынап көрді. Осы тәжірибелер кезінде президент Никсон оларға сәтті қонумен құттықтады. Никсон: "Рақмет көп-көп, және біздің барлығымыз сіздерді бейсенбі күні "Жылан" кемесінде көруді асыға күтеміз" деді. Олдрин: "Мен де оны асыға күтемін, мырза" деп жауап берді. Құдайға шүкіршілік айту үшін Армстронг және Олдрин сейсмометрді, ай тітіркеніштерін анықтау үшін, және лазерлік сәулелендіргішті орнатты. Армстронг кратерді тексергенде Олдрин бетінен үлгі алу үшін металл түтік қағудың қиын жұмысын бастады. Аполлон-11 ғарышкерлері түсірген Айға түскен ғарышкердің көптеген атақты суреттері Олдринге арналған; Армстронг тек екі түсті суретте ғана көрінеді. "Ай операцияларының тізбегі дамыған сайын", - деді Олдрин, "Нил көп уақыт бойы камераны ұстады және Айға түсірілген суреттердің көпшілігі менің суретімді қамтиды. Біз Жерге қайтып келгеннен кейін және суреттерді қарап көргенде ғана түсіндік...".

Зейнетақыға шыққаннан кейін

Олдриннің әкесі 1974 жылғы 28 желтоқсанда жүрек талмасынан кейін туындаған асқынулар салдарынан қайтыс болды. Олдриннің "Жерге оралу" (1973) және "Керемет шөл" (2009) атты автобиографияларында НАСА-дан кеткеннен кейінгі жылдары клиникалық депрессия және алкоголизммен күрескенін айтқан. Психологтың кеңесімен тұрақты жұмыс істеуге беделді болған Олдрин, қолданылған автомобильдерді сатумен айналысты, бірақ ол бұл іске ешқандай қабілеті болмады. Ауруханаға түсу мен сауығу кезеңдері, ауыр ішімдікке берілумен кезектесіп отырды. Соңында ол қоғамдық тәртіп бұзғаны үшін тұтқындалды. 1978 жылдың қазан айында ол ішімдікті мүлдем тастады. Олдрин ішімдікке тәуелділікпен күресіп жатқан басқаларға, соның ішінде актер Уильям Холденге көмектесуге тырысты. Холденнің әйелі Стефани Пауэрс 1976 жылғы "Жерге оралу" телефильмінде Олдринпен болған қарым-қатынасынан туған Марианна рөлін сомдады. Олдрин 1981 жылы Холденнің алкогольге байланысты қайтысына өкінді.

Барт Сибрел оқиғасы

2002 жылдың 9 қыркүйегінде Олдринді Беверли-Хиллз қонақ үйіне жапон балалар телешоуының ғарыш тақырыбына сұхбат алу сылтауымен шақырды. Ол келген кезде, Айға қону туралы теориялармен айналысатын Барт Сибрел кинотоппасымен бірге келіп, одан Айға қонудың жалған емес екендігіне Киелі кітапқа ант беруін талап етті. Ұзаққа соқпаған барысында, Сибрел Олдринді жалғыз қалдыруды айтқандарына қарамастан, оны қуа берді және оны "қорықпақ, жалғаншы және ұры" деп атады. 72 жастағы Олдрин Сибрелдің жағына соққы берді, бұл оқиға Сибрелдің кинотоппасының камерасына түсірілді. Олдрин өзін және әкесінің қызын қорғау үшін солай істегенін айтты. Куәгерлердің сөзінше, Сибрел Олдринге Киелі кітаппен шабуыл жасаған. Басқа да жеңілдететін жағдайлар: Сибрелде көзге көрінетін жарақат болған жоқ, ол медициналық көмекке жүгінбеді, сондай-ақ Олдриннің бұрын сотталғандығы жоқ. Полиция Олдринге қарсы қылмыстық іс қозғамады.

Ажыратылған адаптер панелін байқау

2005 жылы "Айда бірінші: Айда айтылмаған оқиға" атты ғылыми арнаның деректі фильміне берген сұхбатында Олдрин сұхбаттасушыға олар белгісіз ұшатын объектіні (UFO) көргенін айтты. Деректі фильм жасаушылар экипаждың SaturnV зымыранының жоғарғы сатысынан бөлінген төрт ғарыш адаптерінің бірін көрген болуы мүмкін деген қорытындысын ескермеді. Адаптерлер бөліну маневрі алдында тасталғандықтан, олар ғарыш кемесімен бірінші орталық бағытты түзетуге дейін жақыннан ілесіп келді. Олдрин 2007 жылдың 15 тамызында "Ховард Стерн Шоу" бағдарламасында болғанда, Стерн одан күмәнді UFO көру туралы сұрады. Олдрин ешқандай шетелдік объекті деп саналмайтын нәрсені көрмегенін растады және олар объектінің бөлінген адаптер екеніне "99,9 пайыз" сенімді екенін айтты. Олдриннің сөзіне қарағанда, оның сөздері контекстен тыс алынған. Ол "Ғылым арнасына" түзету жасауды сұрады, бірақ одан бас тартты.

Полярлық экспедиция

2016 жылдың желтоқсан айында Олдрин Антарктидадағы Амундсен-Скот Оңтүстік полюс станциясына саяхалаған туристік топтың құрамында болғанда ауырып қалды және алдымен МакМердо станциясына, содан кейін Жаңа Зеландияның Крайстчерч қаласына эвакуацияланды. 86 жасында Олдрин Оңтүстік полюске жеткен ең үлкен адам атанды. Ол 1998 жылы Солтүстік полюске сапар шеккен еді.

Марсқа жіберілуді қолдау

NASA-дан кеткеннен кейін Олдрин ғарыш зерттеулерін қолдауды жалғастырды. 1985 жылы ол колледждің деканы Джон Д. Одегардтың шақыруымен Солтүстік Дакота университетінің (UND) Ғарыш ғылымдары колледжіне қабылданды. Олдрин UND-нің Ғарыш зерттеулер бағдарламасын дамытуға көмектесті және NASA-дан Дэвид Уэббті кафедраның алғашқы төрағасы ретінде тартты. Ғарыш зерттеуін одан әрі ілгерілету және алғашқы Айға қонғанның 40 жылдығын мерекелеу үшін Олдрин Снуп Догг, Куинси Джонс, Талиб Квели және Соулжа Боймен бірлесіп "Rocket Experience" рэп-синглын және видеоклипін жасады. Бұл жобадан түскен табыс Олдриннің коммерциялық емес "ShareSpace" қорына аударылды. Ол сонымен қатар Марс қоғамының Басқару комитетінің мүшесі. 1985 жылы Олдрин ерекше ғарыш кемесінің траекториясын ұсынды, ол қазір "Олдрин циклі" деп аталады. Циклдік траекториялар аз отын шығынымен Марсқа қайта-қайта саяхаттау мүмкіндігін ұсынады. "Олдрин циклі" Жерден Марсқа бес жарым айлық сапарды қамтамасыз етеді, ал Жерге оралу сапары екі циклдік орбитада сондай ұзақтықта жүзеге асырылады. Олдрин Пурдью университетінің инженерлерімен бірлесіп осы концепцияны зерттеуді жалғастыруда. 1996 жылы Олдрин қайта пайдалануға болатын ракета ұшырғыштарын жобалау үшін "Starcraft Boosters, Inc." (SBI) компаниясын құрды. 2003 жылдың желтоқсан айында Олдрин "The New York Times" газетінде NASA-ның мақсаттарын сынаған пікір мақаласын жариялады. Онда ол NASA-ның "бір уақытта төрт ғарышкерді тасымалдауға және жүк тасымалдау мүмкіндігі шектеулі немесе жоқ" ғарыш кемесін дамытуына алаңдаушылық білдірді және ғарышкерлерді Айға қайтару мақсатының "жаңа жетістіктерге ұмтылудың орнына, өткен даңққа қол жеткізуге ұқсайтынын" мәлімдеді. 2013 жылдың маусым айында "The New York Times" газетінде жарияланған пікір мақаласында Олдрин Марсқа адамдарды жіберуді қолдады, Айды "мақсат емес, адамзатты Марсқа қоныстандыру және екі планеталық түрге айналу траекториясына түсіретін бір бастапқы нүкте" ретінде қарастырды. 2015 жылдың тамызында Олдрин Флорида Технология институтымен бірлесіп, NASA-ға ғарышкерлердің қызмет мерзімі он жылды құрайтын Марстағы колонияны 2040 жылға дейін құру жоспарын ұсынды.

Марапаттар мен құрметтер

Олдрин 1969 жылы «Аполлон-11» ғарыш сапарында Ай модулінің ұшқышы ретінде атқарған қызметі үшін Әуе күштерінің ерекше қызмет медалімен марапатталды. 1972 жылы Корея соғысы мен ғарыш бағдарламасындағы рөлі үшін екінші DSM орнына дуға жапырағымен толықталған медаль алды. 1970 жылы «Аполлон-11» миссиясы үшін NASA-ның Құрметті қызмет медалімен марапатталды. Олдрин 1982 жылы Халықаралық ғарыш даңқы залына енген он «Близнецы» ғарышкерінің бірі болды. Ол сондай-ақ 1993 жылы АҚШ ғарышкерлерінің даңқ залына, 2000 жылы Ұлттық авиация даңқы залына және 2008 жылы Нью-Джерси даңқы залына енді. «Ойыншық әңгімесі» мультфильмінің Базз Аянтұрғыш кейіпкері Базз Олдриннің құрметіне аталған. 1999 жылы Айға қонғанның 30 жылдығын тойлағанда, Смитсоний институты регенттер кеңесінің вице-канцлері болған вице-президент Аль Гор «Аполлон-11» экипажына Смитсоний институтының авиация саласындағы Лэнгли алтын медалін табыс етті. Салтанатты шарадан кейін экипаж Ақ үйге барып, президент Билл Клинтонға ай тасын сыйға берді. «Аполлон-11» экипажы 2011 жылы Капитолий Ротондасында Конгресс Алтын медалімен марапатталды. Салтанатты шарада NASA әкімшісі Чарльз Болден: «Біздің арамызда ғарышқа ұшу мүмкіндігіне ие болғандар олардың салған жолын ұстанды» деді. 1969 жылы «Аполлон-11» экипажы Колльер трофейімен марапатталды. Ұлттық авиация қауымдастығының президенті салтанатты шарада Коллинз бен Олдринге дубликат трофейін табыс етті. Экипажқа 1969 жылы генерал Томас Д. Уайт атындағы АҚШ Әскери-әуе күштерінің ғарыш трофейі берілді. Ұлттық ғарыш клубы экипажға ғарышқа ұшудағы ең үлкен жетістіктері үшін жыл сайын табыс етілетін 1970 жылғы доктор Роберт Х. Годдардтың ескерткіш трофейінің жеңімпаздары атанды. Олар 1970 жылы халықаралық авиаторларға арналған Хармон трофейін алды, оны 1971 жылы вице-президент Спиро Агню табыс етті. Агню оларға 1970 жылы Ұлттық географиялық қоғамның Хаббард медалін де табыс етті. Ол оларға: «Сіздер Америка тарихында Христофор Колумбпен бірге орын алдыңыздар» деді. 1970 жылы «Аполлон-11» командасы Даррил Гринмайермен бірге Эксперименталды сынақ ұшқыштары қоғамының Ивен Кинчелое сыйлығын бөлісіп алды. Телевизия индустриясына қосқан үлесі үшін олар Голливудтың Даңқ аллеясындағы есімдері жазылған тақташалармен марапатталды. 2001 жылы президент Джордж Буш Олдринді АҚШ-тың аэроғарыш өнеркәсібінің болашағы жөніндегі комиссияға мүше етіп тағайындады. Олдрин 2003 жылы Variety, the Children's Charity ұйымының гуманитарлық сыйлығымен марапатталды, ол ұйымның мәлімдемесіне сәйкес, «адамзатқа ерекше түсінігін, соғымпаздығын және адалдығын көрсеткен адамға беріледі». 2006 жылы Ғарыш қоры оған ең жоғары наградасын – генерал Джеймс Э. Хиллдің өмір бойы ғарыш саласындағы жетістіктері үшін сыйлығын табыс етті. Олдрин алты колледж мен университеттің құрметті профессоры атағын алды, Ұлттық ғарыш қоғамының басқарма мүшесі болды және ұйымның төрағасы қызметін атқарды. 2016 жылы оның туған қаласындағы Монтклэр орта мектебі (Нью-Джерси штаты) Базз Олдрин атындағы орта мектеп деп қайта аталды. Айдағы «Аполлон-11» қонған жерге жақын орналасқан Олдрин кратері және 6470 Олдрин астероиді оның құрметіне аталған. 2019 жылы Олдринге Starmus фестивалінің ғылымды насихаттау саласындағы Стивен Хокинг медалі табыс етілді. 93 жасқа толған күні «Авиацияның тірі аңыздары» халықаралық байқауында марапатталды. 2023 жылдың 5 мамырында ол АҚШ Әуе күштерінің бригадалық генералы шындығына лайық болды, сондай-ақ Құрметті Ғарыш күштерінің сақшысы атанды. 2023 жылдың 24 мамырында Монако Voice ұйымы оған «40-тан асып, 40-қа жеткендер» сыйлығын табыс етіп, оны «Галактиканың сақшысы» деп атады.

Некелер мен балалар

Олдрин төрт рет үйленген. Оның алғашқы некесі 1954 жылғы 29 желтоқсанда Ратгерс университеті мен Колумбия университетінің магистрі, Джоан Арчермен болды. Олардың үш баласы болды: Джеймс, Дженис және Эндрю. 1974 жылы олар ажырасуға өтініш берді. Оның екінші әйелі Беверли Ван Зайл болды, ол 1975 жылғы 31 желтоқсанда үйленді және 1978 жылы ажырасты. Оның үшінші әйелі Лоис Дриггс Кэннон болды, ол 1988 жылғы 14 ақпанда үйленді. Олардың ажырасуы 2012 жылғы желтоқсан айында аяқталды. Келісімге олардың 475 мың долларлық банктік шотының 50 пайызы, айына 9500 доллар және оның жылдық табысының 30 пайызы, шамамен 600 мың доллардан астам кірді. 2017 жылы оның қызы Джениске туған Джеффри Шусс есімді бір немересі, үш шөбересі және бір шөбересі болды. 2018 жылы Олдрин балалары Эндрю мен Дженис және бұрынғы бизнес-менеджер Кристина Корппен деменция және Альцгеймер ауруы салдарынан ақыл-есінің нашарлағаны туралы талас-тартысқа қатысты. Балалары оның жаңа достар тапқанын, олардың отбасынан алыстатып, жинаған ақшасын ысырап етуге итермелеп отырғанын айыптады. Олар оның қаржысын басқару үшін заңды қорғаншылар болып тағайындалуға тырысты. Маусым айында Олдрин Эндрю, Дженис, Корп және отбасы басқаратын компаниялар мен қорына қарсы сотқа шағым түсірді. Олдрин Дженис өзінің қаржылық мүддесін қорғамайтынын және Корптың қарт адамдарды пайдаланғанын мәлімдеді. Ол Эндрюдің Олдриннің әлеуметтік желідегі шоттарын, қаржысын және бизнесін басқару құқығын жоюды көздеді. Жағдай оның балалары талаптарын кері қайтарып алғаннан кейін және ол 2019 жылғы наурыз айында, Аполлон-11 миссиясының 50 жылдығына бірнеше ай қалғанда, сот ісін тоқтатқаннан кейін аяқталды. 2023 жылғы 20 қаңтарда, 93 жасқа толған күні Олдрин Twitter желісінде төртінші рет үйленгенін, 63 жастағы серігі Анқа Фаурмен өмірлік байланыс құрғанын жариялады.

Фримасондық

Базз Олдрин – Айға аяқ басқан алғашқы масон. Олдрин Алабама штатындағы 864 нөміріндегі Оук Парк ложасында масондыққа қабылданды және Колорадо штатындағы 169 нөміріндегі Лоуренс Н. Гринлиф ложасында дәрежесі жоғарылатылды. Олдрин Ай бетіне басқан кезде ол екі масон ложасының мүшесі болды: Нью-Джерси штатындағы 144 нөміріндегі Монклер ложасы және Техас штатының Сибрук қаласындағы 1417 нөміріндегі Clear Lake ложасы. Ол Жоғары Кеңеске шақырылып, Ескі және Қабылданған Шотландиялық Ритуалдың 33-ші дәрежесіне ие болды. Олдрин сонымен қатар Йорк Ритуалы мен Хьюстон қаласындағы Арабия ғибадатханасының мүшесі.

Бейне ойындар

Олдрин 1993 жылғы Buzz Aldrin's Race Into Space бейнеойынының кеңесшісі болды.

Шығармалары

Олдрин, Эдвин Э. Кенже 1970 жыл. "Айдағы іздер". Эдисон электр институтының бюллетені. 38-том, №7, 266–272-беттер. Армстронг, Нил; Майкл Коллинз; Эдвин Э. Олдрин; Джин Фармер; және Дора Джейн Хамблин. 1970 жыл. Айға алғашқылар: Нил Армстронгпен, Майкл Коллинзбен және Эдвин Э. Олдринмен саяхат. Бостон: Литтл, Браун. Олдрин, Базз және Уэйн Варга. 1973 жыл. Жерге оралу. Нью-Йорк: Random House. Олдрин, Базз және Малкольм Макконнелл. 1989 жыл. Жерден келгендер. Нью-Йорк: Bantam Books. Олдрин, Базз және Джон Барнс. 1996 жыл. Тибермен кездесу. Лондон: Hodder & Stoughton. Олдрин, Базз және Джон Барнс. 2000 жыл. Қайта оралу. Нью-Йорк: Forge. Олдрин, Базз және Венделл Майнор. 2005 жыл. Айға жетісу. Нью-Йорк: HarperCollins Publishers. Олдрин, Базз және Кен Абрахам. 2009 жыл. Таңғажайып шөл: Айдан үйге ұзақ сапар. Нью-Йорк: Harmony Books. Олдрин, Базз және Венделл Майнор. 2009 жыл. Жұлдыздарға қараңдар. Камбервелл, Вик.: Puffin Books. Олдрин, Базз және Леонард Дэвид. 2013 жыл. Марсқа миссия: Ғарыш зерттеулері бойынша менің көзқарасым. Вашингтон, округ Колумбия: National Geographic Books. Олдрин, Базз және Марианна Дайсон. 2015 жыл. Марсқа қош келдіңіз: Қызыл планетада мекендеу. Вашингтон, округ Колумбия: National Geographic Children's Books. Олдрин, Базз және Кен Абрахам. 2016 жыл. Ешқандай арман тым биік емес: Айда қыдырған адамның өмірлік сабақтары. Вашингтон, округ Колумбия: National Geographic Books. .